به گزارش صراط به نقل از فرهیختگان، اگرچه نبرد لابیست‌ها سرانجام به نفع پهلوی چرخید و سخنرانی او در فرانکفورت برگزار شد، اما ماجرای فاند‌های ردوبدل شده میان جریانات ضدایرانی تا حدی اهمیت دارد که حتی مقامات آمریکایی نیز از آن سخن گفته‌اند. چهار سناتور آمریکایی از جمله لیندسی گراهام (عموی سلطنت‌طلب‌ها که 20 تیر 1405 به‌صورت ناگهانی مرد) در بهمن ۱۴۰۴ در نامه‌ای به مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نوشتند که دولت‌های هر دو حزب این کشور بیش از دو دهه در برنامه‌های مربوط به اینترنت و فناوری‌های مقابله با سانسور در ایران سرمایه‌گذاری کرده‌اند. آن‌ها در این نامه از برنامه‌های وزارت خارجه و صندوق فناوری باز نام بردند و خواستار افزایش منابع آن‌ها شدند. به گفته این سناتور‌ها، کنگره برای برنامه آزادی اینترنت ایران در هر یک از سال‌های مالی ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، مجوز اختصاص ۱۵ میلیون دلار صادر کرده است.
پیش از آن نیز آنتونی بلینکن، وزیر خارجه دولت بایدن، در پاسخ به پرسشی درباره حمایت از مخالفان جمهوری اسلامی گفته بود آمریکا در مقاطع مختلف تلاش کرده افرادی را در داخل ایران که خواهان آینده متفاوتی هستند، توانمند کند تا بتوانند ارتباط برقرار کنند و به منابع دسترسی داشته باشند. این حمایت‌ها محدود به برنامه‌های اینترنتی نبوده است. در سال‌های گذشته، بودجه‌هایی از مسیر وزارت خارجه آمریکا، بنیاد ملی دموکراسی و رسانه‌های وابسته به دولت آمریکا به فعالیت‌های مرتبط با ایران اختصاص یافته است؛ بودجه‌هایی که بخشی از آن‌ها به رسانه‌ها، مؤسسات آموزشی و سازمان‌های حقوق بشری رسیده‌اند.
بااین‌حال، فارغ از اختلافات میان مخالفان جمهوری اسلامی، یک سؤال مهم همچنان باقی است که دولت‌های خارجی چه میزان برای برنامه‌های مرتبط با ایران هزینه کرده‌اند، این پول‌ها به کدام نهاد‌ها و افراد رسیده و دریافت‌کنندگان در چه حوزه‌هایی فعالیت می‌کنند؟ برای پاسخ به این سؤال، ابتدا باید مسیر تأمین مالی این مجموعه‌ها را بررسی کرد.
فاند‌ها از کجا می‌آیند و به کجا می‌روند
تأمین مالی فعالیت‌های مرتبط با ایران تنها به یک دولت یا نهاد محدود نمی‌شود. دولت آمریکا از مسیر‌هایی مانند وزارت خارجه، بنیاد ملی دموکراسی و رسانه‌های دولتی خود بودجه‌هایی را به این حوزه اختصاص داده است. در کنار آن، دولت بریتانیا از سرویس جهانی بی‌بی‌سی حمایت مالی می‌کند و گزارش‌هایی نیز درباره نقش سرمایه‌گذاران سعودی در تأمین مالی برخی رسانه‌های فارسی‌زبان منتشر شده است. بخشی از منابع مالی این مجموعه‌ها هم از بنیاد‌های خصوصی و کمک‌های افراد تأمین می‌شود.
یکی از نقاط مهم در این روند به سال 2006 بازمی‌گردد. در آن سال، به گزارش نیویورک‌تایمز، کاندولیزا رایس، وزیر خارجه وقت آمریکا، درخواست کرد 75 میلیون دلار بودجه اضافی برای برنامه‌های مرتبط با ایران اختصاص پیدا کند. پیش از آن، 10 میلیون دلار برای این برنامه‌ها در بودجه پیش‌بینی شده بود. گزارش خدمات پژوهشی کنگره نشان می‌دهد که کنگره در نهایت با اختصاص 66.1 میلیون دلار بودجه تکمیلی موافقت کرد که 36.1 میلیون دلار آن به پخش صدای آمریکا و رادیو فردا اختصاص داشت.
در سال‌های بعد نیز حمایت مالی از پروژه‌های رسانه‌ای، آموزش مدنی، اینترنت و مستندسازی ادامه پیدا کرد. البته این شبکه در تمام این سال‌ها به یک شکل باقی نماند. برای مثال، در سال 2019 بودجه یکی از پروژه‌های آمریکایی پس از اعتراض‌ها به حملات آنلاین آن قطع شد. در سال 2025 نیز تصمیم دولت ترامپ برای توقف کمک‌های خارجی، بسیاری از این برنامه‌ها را تحت‌تأثیر قرار داد؛ هرچند بودجه بنیاد ملی دموکراسی برای سال مالی 2026 همچنان باقی ماند.
بنیاد ملی دموکراسی آمریکا
بنیاد ملی دموکراسی یا NED در سال 1983 تأسیس شد و بخش اصلی بودجه آن از کنگره آمریکا تأمین می‌شود. این بنیاد منابع مالی خود را در قالب فاند در اختیار نهاد‌های مختلف در کشور‌های دیگر قرار می‌دهد. کارل گرشمن از زمان تأسیس بنیاد تا سال 2021 ریاست آن را بر عهده داشت. چهار نهاد نزدیک به دو حزب اصلی آمریکا، جامعه تجاری و اتحادیه‌های کارگری نیز از دریافت‌کنندگان اصلی منابع این بنیاد هستند.
بر اساس فهرست رسمی بنیاد، در سال مالی 2024 برای 14 پروژه مرتبط با ایران، در مجموع دو میلیون و 18 هزار و 600 دلار بودجه ثبت شده است. البته نام دریافت‌کنندگان در نسخه عمومی این فهرست منتشر نشده است. همچنین به گزارش ائتلاف USGLC، کنگره آمریکا بودجه 315 میلیون‌دلاری این بنیاد را برای سال مالی 2026 حفظ کرد که بخش مهمی از فعالیت‌های آن به ایران مربوط می‌شود.
صندوق‌ها و برنامه‌های وزارت خارجه آمریکا
وزارت خارجه آمریکا یکی از اصلی‌ترین نهاد‌های تأمین‌کننده بودجه برای برنامه‌های مرتبط با جامعه مدنی و رسانه‌های ایران بوده است. بر اساس گزارش مرکز واشنگتن در سال 2009، صندوق دموکراسی ایران در دوره ریاست‌جمهوری جورج بوش و در سال 2006 شکل گرفت. گزارش خدمات پژوهشی کنگره نیز نشان می‌دهد در بودجه تکمیلی همان سال، 20 میلیون دلار برای برنامه‌های دموکراسی در نظر گرفته شده بود. این مبلغ بخشی از همان 66.1 میلیون دلار بودجه تکمیلی است و نباید آن را رقمی جداگانه به حساب آورد.
گری‌زون در سال 2024 با انتشار ایمیلی منتسب به کارل گرشمن نوشت او در اوت 2023 به یکی از نمایندگان کنگره پیشنهاد داده بود بخشی از بودجه 55 میلیون‌دلاری برنامه وزارت خارجه آمریکا به طرح موردنظرش اختصاص پیدا کند. این رقم در روایت گرشمن مطرح شده است و گزارش گری‌زون به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که تمام این مبلغ واقعاً به پروژه او پرداخت شده باشد. همچنین نام برنامه‌ها و ارقام مربوط به سال‌های مختلف را نباید به‌عنوان یک صندوق ثابت و بدون تغییر در نظر گرفت.
هم‌زمان، آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا در کنار وزارت خارجه، از برنامه‌های رسانه‌ای و فعالیت‌های جامعه مدنی در کشور‌های مختلف حمایت می‌کرد. نام این آژانس در فهرست حامیان مالی برخی پروژه‌های مرتبط با ایران، از جمله پروژه آموزش مدنی توانا، دیده می‌شود.
مسیح علی‌نژاد
فعالیت‌های رسانه‌ای مسیح علی‌نژاد در خارج از ایران سابقه طولانی دارد. او سال‌ها با بخش فارسی صدای آمریکا همکاری کرده است. اینترسپت در ژانویه 2020 و با استناد به قرارداد‌های دولتی گزارش داد علی‌نژاد از سال 2015 دست‌کم 305 هزار دلار بابت قرارداد‌های مرتبط با این رسانه دریافت کرده است. ازسوی‌دیگر، پایگاه اطلاعات قرارداد‌های دولتی آمریکا که نسخه آرشیوشده آن در ژانویه 2026 در دسترس قرار گرفته، مجموع قرارداد‌ها و پرداخت‌های ثبت‌شده به نام او از سال 2015 را حدود 834 هزار و 810 دلار نشان می‌دهد. این رقم مربوط به همکاری‌های حرفه‌ای ثبت‌شده اوست و به‌خودی‌خود نه پرداخت پول برای لابی علیه رضا پهلوی را ثابت می‌کند و نه نشان‌دهنده دریافت فاند از بنیاد ملی دموکراسی است. همچنین رقم ۳۰۵ هزار دلاری که پیش‌تر منتشر شده، بخشی از همین دوره طولانی‌تر است و نباید دوباره به مجموع آن اضافه شود.
توانا
توانا پروژه‌ای آموزشی برای مخاطبان ایرانی است که اکبر عطری و مریم معمارصادقی از چهره‌های اصلی راه‌اندازی آن بودند. بر اساس گزارش المیادین و اسناد مربوط به مؤسسه مادر این پروژه، توانا در سال 2010 با دریافت فاند اولیه از دفتر دموکراسی، حقوق بشر و کار وزارت خارجه آمریکا آغاز به کار کرد. این پروژه بعد‌ها زیرمجموعه مؤسسه آموزش مدنی الکترونیک، با نام اختصاری ECCE، قرار گرفت. بنیاد ملی دموکراسی و وزارت خارجه هلند نیز در میان حامیان مالی آن قرار داشته‌اند. المیادین در ژانویه 2026 و با استناد به اظهارنامه‌های مالیاتی گزارش داد مجموع کمک‌ها و فاند‌های ثبت‌شده برای مؤسسه مادر توانا در فاصله سال‌های 2011 تا 2024 حدود 15.9 میلیون دلار بوده است.
پروژه ایران‌دیس‌اینفو
پروژه «ایران‌دیس‌اینفو» با هدف مقابله با اطلاعات نادرست درباره ایران فعالیت می‌کرد و از مرکز تعامل جهانی وزارت خارجه آمریکا بودجه می‌گرفت. گاردین در 31 مه 2019 گزارش داد این حساب در شبکه‌های اجتماعی به روزنامه‌نگاران، فعالان حقوق بشر و دانشگاهیانی حمله کرده که از نگاه گردانندگان آن، موضع‌گیری کافی علیه حکومت ایران نداشتند. به نوشته گاردین، وزارت خارجه آمریکا پس از انتشار اعتراض‌ها، تأمین مالی این پروژه را متوقف کرد و اعلام کرد برخی پیام‌های منتشرشده از چهارچوب فعالیت‌های توافق‌شده خارج بوده‌اند. اینترسپت نیز در سال 2020 گزارش داد این پروژه زیر نظر همان مؤسسه مادر توانا، یعنی ECCE، اداره می‌شده است. با وجود قطع بودجه ایران‌دیس‌اینفو، وزارت خارجه آمریکا همچنان به تأمین مالی پروژه توانا ادامه داد.
مرکز عبدالرحمن برومند
مرکز عبدالرحمن برومند در سال 2001 به دست لادن و رؤیا برومند تأسیس شد و در زمینه اعدام‌ها و موضوعات مرتبط با حقوق بشر فعالیت می‌کند. المیادین در گزارشی با استناد به اظهارنامه‌های مالیاتی، مجموع کمک‌های ثبت‌شده این مرکز را در فاصله سال‌های 2011 تا 2024 حدود 13.5میلیون دلار اعلام کرد. خود این مرکز نیز در صفحه معرفی‌اش اعلام کرده از سال 2001 تا 2024 در مجموع 15 میلیون و 868 هزار و 348 دلار هزینه کرده است. طبق توضیح مرکز، منابع مالی آن در این دوره از بنیاد‌های خصوصی، سه دولت از سال 2015 و کمک‌های افراد مختلف تأمین شده است.
مرکز حقوق بشر در ایران
مرکز حقوق بشر در ایران، مستقر در آمریکا، با مدیریت هادی قائمی فعالیت می‌کند و درباره موضوعاتی مانند بازداشت‌ها، آزادی بیان و دیگر مسائل حقوق بشری گزارش منتشر می‌کند. نام حقوقی ثبت‌شده این مجموعه در پایگاه پروپابلیکا، Campaign for Human Rights Inc است. المیادین در ژانویه 2026 و با استناد به اظهارنامه‌های مالیاتی، مجموع کمک‌های ثبت‌شده برای این نهاد را در فاصله سال‌های 2012 تا 2024 حدود 16.3 میلیون دلار اعلام کرد. البته همین گزارش تأکید کرده است منشأ تمام منابع مالی این مرکز از اطلاعات موجود قابل شناسایی نیست.
هرانا و مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران
هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، اخبار و گزارش‌های مربوط به مسائل حقوق بشری، از جمله آمار بازداشت‌ها و کشته‌شدگان را منتشر می‌کند. کیوان رفیعی از بنیان‌گذاران و چهره‌های شناخته‌شده این مجموعه است. المیادین با استناد به اظهارنامه‌های منتشرشده در پروپابلیکا، مجموع کمک‌های ثبت‌شده برای این سازمان را در فاصله سال‌های 2012 تا 2025 حدود 10.7 میلیون دلار گزارش کرده است. البته این رقم مربوط به کمک‌های ثبت‌شده برای سازمان در چند سال است و نباید آن را درآمد شخصی کیوان رفیعی دانست. المیادین همچنین برای بررسی موضوع حمایت بنیاد ملی دموکراسی، به گزارشی از هیئت مهاجرت و پناهندگی کانادا استناد کرده است.
مرکز اسناد حقوق بشر ایران
مرکز اسناد حقوق بشر ایران در سال 2004 در آمریکا تأسیس شد. فعالیت اصلی این مرکز، جمع‌آوری اسناد، شهادت‌ها و انتشار گزارش‌های حقوق بشری درباره ایران است. بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره تاریخچه این مجموعه، حقوق‌دانانی مانند پیام اخوان و اوون فیس در هیئت آن حضور داشته‌اند. صورت‌های مالی این مؤسسه نیز با نام Iran Human Rights Documentation Center در پایگاه پروپابلیکا منتشر شده است. روزنامه بوستون گلوب در سال 2009 گزارش داد که وزارت خارجه آمریکا از زمان تأسیس این مرکز، بیش از سه میلیون دلار گرنت در اختیار آن قرار داده بود.
ایران‌وایر و مازیار بهاری
ایران‌وایر یک رسانه فارسی‌زبان است که مازیار بهاری، روزنامه‌نگار ایرانی‌ـ‌کانادایی، در سال 2013 آن را راه‌اندازی کرد. این رسانه از طریق شرکت بریتانیایی آف‌سنتر پروداکشنز اداره می‌شود و با مؤسسه غیرانتفاعی Journalism for Change ارتباط دارد. نوآرنیوز در سال 2024 و با بررسی صورت‌های مالی حسابرسی‌شده این مؤسسه گزارش داد بخش عمده منابع مالی آن از برنامه‌های وزارت خارجه آمریکا تأمین شده است. بر اساس همین گزارش، مؤسسه غیرانتفاعی در سال‌های 2021 و 2022 به ترتیب حدود یک میلیون و 960 هزار دلار و یک میلیون و 40 هزار دلار به شرکت آف‌سنتر بابت مشاوره و هزینه‌های پروژه پرداخت کرده است.
ائتلاف آزادی ایران و کارل گرشمن
ائتلاف آزادی ایران در اسنادی که گری‌زون در سال 2024 منتشر کرد، به‌عنوان طرحی برای هماهنگی گروه‌هایی از مخالفان ایران معرفی شده است. گری‌زون می‌نویسد کارل گرشمن، رئیس پیشین بنیاد ملی دموکراسی، در ایمیلی به تاریخ 27 اوت 2023 به ماریو دیازبالارت، نماینده کنگره آمریکا، پیشنهاد داده بود حدود 10 درصد از بودجه 55 میلیون‌دلاری مورد اشاره خود را برای گسترش این فعالیت‌ها در اختیار بنیاد قرار دهد. این پیشنهاد به معنای اختصاص حدود 5.5 میلیون دلار بود. در اسناد مورد استناد گری‌زون، نام افرادی مانند لادن برومند، مازیار بهاری، مریم معمارصادقی و مهدی یحیی‌نژاد نیز در ارتباط با این طرح دیده می‌شود.
اینترنشنال
اینترنشنال شبکه‌ای فارسی‌زبان است که از سال 2017 در بریتانیا فعالیت می‌کند. گاردین در اکتبر 2018 و در گزارشی درباره مالکیت و منابع مالی این شبکه، از ارتباط شرکت اداره‌کننده آن با یک تاجر سعودی خبر داد. این روزنامه همچنین به نقل از یکی از منابع خود، از حدود 250 میلیون دلار منابع مالی مرتبط با عربستان برای راه‌اندازی شبکه خبر داد. منبع گاردین برای این رقم بازه زمانی مشخصی اعلام نکرده بود و این روزنامه با بررسی هزینه‌ها، دوره پنج‌ساله را تخمین زد.
صدای آمریکا و بخش فارسی آن
صدای آمریکا رسانه‌ای است که بودجه آن از منابع عمومی آمریکا تأمین می‌شود و بخش فارسی آن برای مخاطبان ایرانی برنامه تولید می‌کند. طبق گزارش خدمات پژوهشی کنگره، در مصوبه تکمیلی سال مالی 2006، مبلغ 36.1 میلیون دلار برای پخش صدای آمریکا و رادیو فردا در نظر گرفته شد. این رقم مربوط به هر دو رسانه است و نمی‌توان تمام آن را به بخش فارسی صدای آمریکا نسبت داد.
رادیو فردا
رادیو فردا بخش فارسی رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی است و بودجه آن از منابع عمومی آمریکا تأمین می‌شود. در مصوبه بودجه سال 2006 که گزارش خدمات پژوهشی کنگره به آن اشاره کرده، بودجه رادیو فردا در کنار صدای آمریکا و در همان ردیف 36.1 میلیون‌دلاری قرار گرفته است. به همین دلیل نمی‌توان از این سند، سهم جداگانه رادیو فردا را مشخص کرد.
بی‌بی‌سی فارسی
بی‌بی‌سی فارسی بخشی از سرویس جهانی بی‌بی‌سی است و برای مخاطبان ایرانی و دیگر فارسی‌زبانان خبر و برنامه تولید می‌کند. گزارش دفتر ملی حسابرسی بریتانیا نشان می‌دهد در سال مالی 2025 تا 2026، وزارت خارجه این کشور 137 میلیون پوند به کل سرویس جهانی بی‌بی‌سی کمک کرده است. علاوه بر این، 221 میلیون پوند نیز از محل حق اشتراک تلویزیونی تأمین شده است. البته این ارقام به تمام زبان‌ها و فعالیت‌های سرویس جهانی مربوط می‌شود و نمی‌توان آن‌ها را بودجه اختصاصی بی‌بی‌سی فارسی دانست. بر اساس گزارش همین نهاد، کاهش بودجه در سال‌های اخیر به تعطیلی یا تغییر برخی خدمات رادیویی و تلویزیونی و تعدیل نیرو در این مجموعه منجر شده است.
منوتو
منوتو شبکه‌ای فارسی‌زبان بود که از لندن برنامه‌های سرگرمی، مستند و سیاسی پخش می‌کرد. این شبکه به‌ویژه به دلیل نوع روایت و بازنمایی دوره پهلوی موردتوجه قرار گرفت. پخش ماهواره‌ای منوتو در ژانویه 2024 متوقف شد و مدیران شبکه از مشکلات مالی به‌عنوان دلیل این تصمیم نام بردند. بااین‌حال، توقف پخش به معنای پایان فعالیت شبکه نبود و منوتو بعد‌ها دوباره به فعالیت بازگشت.
فرشگرد
فرشگرد در 26 شهریور 1397 با حضور 40 فعال سیاسی مخالف جمهوری اسلامی و با شعار «ایران را پس می‌گیریم» اعلام موجودیت کرد. هدف این گروه، براندازی جمهوری اسلامی عنوان شده بود. برخی از اعضای این شبکه پیش‌تر در سال 1395 نامه‌ای به دونالد ترامپ نوشته و خواستار تشدید تحریم‌ها و فشار بر ایران شده بودند. ارتباط فرشگرد با سعید قاسم‌نژاد، مشاور ارشد امور ایران در بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها (FDD) نیز از موضوعات جالب‌توجه است. پیش‌تر در تیر 1400، ۳۲ نفر از جمله 10 نفر از اعضای فرشگرد، در نامه‌ای به نفتالی بنت، نخست‌وزیر وقت رژیم، از او خواستند که سیاست‌های جنایت‌کارانه رژیم در قبال جمهوری اسلامی ایران و ایران را همچنان ادامه دهد.
سیا و بودجه عملیات پنهان
در کنار حمایت‌های مالی علنی، گزارش‌هایی نیز درباره اختصاص بودجه به عملیات پنهان آمریکا علیه ایران منتشر شده است. سیمور هرش در سال 2008 در نشریه نیویورکر نوشت مقام‌های کنگره با درخواست دولت جورج بوش برای اختصاص حداکثر 400 میلیون دلار به عملیات پنهان مرتبط با ایران موافقت کرده‌اند. سی‌ان‌ان نیز در همان سال این گزارش را به نقل از هرش منتشر کرد. مقام‌های آمریکایی درباره جزئیات گزارش او اظهارنظر نکردند. به نوشته هرش، جمع‌آوری اطلاعات و تضعیف حکومت ایران از جمله اهداف اعلام‌شده این عملیات بود و حمایت از برخی گروه‌های مخالف نیز در این میان مطرح شده بود.