به گزارش صراط به نقل از فارس: تحولات امنیتی ماههای اخیر در غرب آسیا، بهویژه پس از افزایش تنشها میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا، بار دیگر موضوع نقش کشورهای منطقه در معادلات امنیتی و نظامی را به یکی از مهمترین مباحث راهبردی تبدیل کرده است.در این میان، هشدار امروز سرلشکر علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص)، مبنی بر اینکه کشورهایی که خود را در همراهی با آمریکا قرار دهند، ممکن است درگیر تبعات جنگ شوند، بازتاب گستردهای در محافل سیاسی و امنیتی داشته و پرسشهایی را درباره آینده آرایش امنیتی غرب آسیا، سرنوشت پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه و رویکرد دولتهای عربی نسبت به همکاری با واشنگتن ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، تجربه درگیریهای اخیر نشان داده است که استفاده آمریکا از زیرساختها و پایگاههای نظامی کشورهای منطقه، این کشورها را بیش از گذشته در معرض پیامدهای مستقیم تنشهای منطقهای قرار داده و بحث درباره ضرورت بازنگری در معادلات امنیتی غرب آسیا را پررنگتر کرده است.
اینکه دولتهای منطقه تا چه اندازه حاضر خواهند بود در روابط نظامی و امنیتی خود با آمریکا تجدیدنظر کنند، آرایش جدید امنیتی منطقه به چه سمتی حرکت خواهد کرد و جمهوری اسلامی ایران چه تصویری از نظم امنیتی آینده غرب آسیا ترسیم میکند، از جمله موضوعاتی است که اهمیت آن بیش از گذشته مورد توجه تحلیلگران قرار گرفته است.در همین راستا، خبرنگار فارس در گفتوگویی با سیدرضا صدرالحسینی، کارشناس مسائل بینالملل، به بررسی ابعاد راهبردی هشدار فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص)، پیامدهای حضور نظامی آمریکا در منطقه، چشمانداز روابط امنیتی کشورهای عربی با واشنگتن و آینده نظم امنیتی غرب آسیا پرداخته است.
برخی کشورهای منطقه عملاً وارد معادله جنگ شدهاند
فارس: سرلشکر عبداللهی در پیام خود هشدار داده که کشورهای همراه با آمریکا ممکن است درگیر تبعات جنگ شوند. این هشدار را از منظر راهبردی چگونه تحلیل میکنید؟صدرالحسینی: این هشدار از منظر راهبردی دارای اهمیت ویژهای است، زیرا برخی از این کشورها عملاً وارد معادله جنگ شدهاند و اکنون نیز پیامدهای این همراهی را بهطور ملموس تجربه میکنند.کشورهایی مانند بحرین و کویت که بخشی از زیرساختها و پایگاههای نظامی خود را در اختیار نیروهای آمریکایی قرار دادهاند، امروز با خسارتها و آسیبهای قابل توجهی در همان مراکز مواجه هستند. این موضوع نشان میدهد که تبدیل شدن به پایگاه پشتیبانی عملیات آمریکا، آن کشورها را نیز در معرض تبعات مستقیم هرگونه درگیری قرار میدهد.هشدار فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) صرفاً یک موضعگیری سیاسی نیست بلکه مفهوم این هشدار آن است که جمهوری اسلامی ایران در صورت استمرار یا گسترش همکاری نظامی این کشورها با آمریکا، گزینههای متنوعی را برای پاسخ در اختیار دارد.
سطح مشارکت برخی کشورها تشدید شود، رویکرد عملیاتی تغییر میکند
این گزینهها تنها به حوزه موشکی و پهپادی محدود نمیشود و در صورت تشدید شرایط و افزایش سطح مشارکت این کشورها، امکان تغییر رویکرد در سایر ابعاد عملیاتی نیز وجود خواهد داشت.این کارشناس مسائل بینالملل خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، مراکز و تأسیساتی که در قلمرو این کشورها در اختیار نیروهای آمریکایی قرار گرفته است، ممکن است به بخشی از معادله تقابل تبدیل شود. از همین رو، هشدار سرلشکر عبداللهی در واقع پیامی بازدارنده به دولتهای منطقه است تا نسبت به پیامدهای امنیتی همراهی با سیاستهای نظامی آمریکا محاسبات دقیقتری داشته باشند.
هدف کوتاهمدت آمریکا، پایان دادن سریع به تقابل با جمهوری اسلامی ایران است
فارس: اینکه آمریکا از زیرساختها و پایگاههای کشورهای منطقه برای پیشبرد اهداف خود استفاده میکند، چه تأثیری بر امنیت و ثبات غرب آسیا خواهد داشت؟
صدرالحسینی: واقعیت این است که بهرهگیری آمریکا از زیرساختها و پایگاههای کشورهای منطقه صرفاً برای تحقق اهداف کوتاهمدت نیست، بلکه بخشی از یک راهبرد بلندمدت در غرب آسیاست.اگرچه آمریکا در جنگی که طی یک سال گذشته علیه جمهوری اسلامی ایران دنبال کرده، تصور میکرد در مدت کوتاهی به اهداف نظامی خود دست خواهد یافت، اما این به معنای کوتاهمدت بودن اهداف کلان واشنگتن نیست.هدف کوتاهمدت آمریکا، پایان دادن سریع به تقابل با جمهوری اسلامی و سپس تمرکز بر برنامههای راهبردی خود در ایران و منطقه بوده است.
اهداف بلندمدت آمریکا در غرب آسیا فراتر از یک درگیری مقطعی است
اهداف بلندمدت آمریکا در غرب آسیا فراتر از یک درگیری مقطعی است؛ از نگاه واشنگتن، تثبیت برتری راهبردی رژیم صهیونیستی، تأمین امنیت پایدار این رژیم و پیشبرد طرحهای منطقهای از مهمترین اهداف بلندمدت محسوب میشود. به همین دلیل، استفاده از زیرساختها و پایگاههای نظامی کشورهای منطقه، ابزاری برای پیشبرد این راهبردها به شمار میرود.در اختیار قرار دادن این امکانات، امنیت کشورهای منطقه را تقویت نمیکند، بلکه آنها را بیش از گذشته در معادلات تقابل و بحرانهای امنیتی درگیر خواهد کرد. هرچه وابستگی زیرساختهای نظامی کشورهای منطقه به آمریکا افزایش یابد، امکان گسترش دامنه تنشها و بیثباتی در غرب آسیا نیز بیشتر خواهد شد.بر همین اساس، کشورهای منطقه نباید زیرساختها و پایگاههای خود را در اختیار آمریکا قرار دهند، زیرا چنین اقدامی از منظر راهبردی میتواند زمینهساز تعمیق بحرانهای امنیتی و اجرای طرحهای ژئوپلیتیکی آمریکا در غرب آسیا باشد؛ طرحهایی که در ادبیات سیاسی از آنها با عنوان «خاورمیانه جدید» یاد میشود.
تلاش برخی دولتهای منطقه برای کاهش تنش با جمهوری اسلامی ایران
فارس: آیا تحولات اخیر میتواند موجب بازنگری برخی کشورهای منطقه در روابط نظامی و امنیتی با آمریکا شود؟ چه نشانههایی در این زمینه وجود دارد؟
صدرالحسینی: به نظر نمیرسد این بازنگری با سرعت انجام شود، زیرا وابستگیهای سیاسی، امنیتی و نظامی برخی از سران کشورهای منطقه به آمریکا همچنان قابل توجه است و همین مسئله روند هرگونه تغییر را با کندی مواجه میکند.با این حال، نشانههایی از تلاش برخی دولتهای منطقه برای کاهش تنش با جمهوری اسلامی ایران مشاهده میشود. در ماههای اخیر پیامهایی از سوی برخی از این کشورها به تهران منتقل شده و حتی در مواردی اقداماتی عملی نیز برای جلب رضایت جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است؛ هرچند بخشی از این پیامها هنوز در حد اعلام مواضع باقی مانده و به سطحی که بتواند انتظارات جمهوری اسلامی و محور مقاومت را تأمین کند، نرسیده است.
بازنگری تدریجی در روابط با آمریکا یک ضرورت برای برخی دولتهای منطقه
بازنگری در روابط با آمریکا به تدریج به یک ضرورت برای برخی دولتهای منطقه تبدیل شده است. تحولات اخیر نشان داده که در اختیار قرار دادن پایگاهها و زیرساختهای نظامی به آمریکا نه تنها امنیت این کشورها را تضمین نکرده، بلکه آنها را در معرض تهدیدات مستقیم قرار داده است. این واقعیت، هم در محاسبات امنیتی دولتها و هم در افکار عمومی کشورهای منطقه تأثیر گذاشته و موجب افزایش تردیدها نسبت به تداوم همکاریهای نظامی با واشنگتن شده است.بسیاری از مردم منطقه امروز به این جمعبندی رسیدهاند که حضور نظامی آمریکا به جای آنکه امنیتآفرین باشد، امنیتزدا بوده است. همین مسئله نگرانیهایی را در میان سران برخی کشورهای منطقه ایجاد کرده و آنها را به سمت ایجاد نوعی توازن در روابط خود با جمهوری اسلامی ایران سوق داده است؛ هرچند همچنان تلاش میکنند بدون قطع کامل روابط با آمریکا، از شدت تنشها با ایران بکاهند.
هشدار امروز فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا یک پیام جدی به کشورهای منطقه
هشدار امروز فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) را باید در همین چارچوب ارزیابی کرد. این پیام نشان داد که در صورت تداوم همکاری نظامی کشورهای منطقه با آمریکا، جمهوری اسلامی ایران این کشورها را بخشی از معادله تقابل تلقی خواهد کرد. طبیعی است که چنین هشداری میتواند پیامهای دیپلماتیک و تلاش برخی دولتهای منطقه برای کاهش تنش با تهران را افزایش داده و آنها را به بازنگری در محاسبات امنیتی خود ترغیب کند.با وجود این، نباید انتظار داشت که این بازنگری بهصورت سریع، فراگیر و همهجانبه رخ دهد، زیرا وابستگیهای ساختاری بسیاری از این کشورها به آمریکا طی دهههای گذشته شکل گرفته است. از این رو، هرگونه تغییر در روابط نظامی و امنیتی آنها با واشنگتن، فرآیندی تدریجی و زمانبر خواهد بود.
تغییر موازنه امنیتی در غرب آسیا به نفع ایران و جریان مقاومت شکل گرفته است
فارس: با توجه به شرایط کنونی، آینده آرایش امنیتی منطقه را چگونه پیشبینی میکنید و کشورهای منطقه برای جلوگیری از گسترش تنشها چه رویکردی باید اتخاذ کنند؟
صدرالحسینی: با توجه به شرایط کنونی، به نظر میرسد تغییر موازنه امنیتی در غرب آسیا به نفع جمهوری اسلامی ایران و جریان مقاومت شکل گرفته است و در ادامه نیز این روند در مسیر تثبیت و نهادینه شدن قرار خواهد گرفت.با یک نگاه واقعبینانه میتوان گفت آرایش امنیتی منطقه در مجموع به نفع جمهوری اسلامی ایران و مقاومت تثبیت خواهد شد، هرچند میزان و دامنه این تغییرات به تحولات پیشرو و همچنین تصمیمات و رویکرد سران کشورهای منطقه بستگی دارد.طبیعی است که برخی دولتهای منطقه تلاش خواهند کرد آثار این تغییر را به حداقل برسانند، اما جمهوری اسلامی ایران در پی آن است که این تحول به یک ثبات پایدار و امنیت جمعی در منطقه منجر شود.
تداوم روند فعلی با وجود فراز و نشیبهای احتمالی
از این رو، پیشبینی من این است که این روند با وجود فراز و نشیبهای احتمالی ادامه خواهد یافت و هرچند در شرایط فعلی نمیتوان درباره میزان دقیق آن سخن گفت، اما این تغییر به اندازهای خواهد بود که در محاسبات راهبردی آینده منطقه تأثیرگذار باشد.نخستین گام از رویکردی که کشورهای منطقه برای جلوگیری از گسترش تنشها باید در پیش بگیرند، تقویت استقلال در تصمیمگیریهای امنیتی و نظامی، کاهش وابستگی به قدرتهای فرامنطقهای و بازنگری در روابط با رژیم صهیونیستی است. در مقابل، توسعه روابط مبتنی بر حسن همجواری با جمهوری اسلامی ایران میتواند به شکلگیری امنیتی پایدار و بومی در منطقه کمک کند.جمهوری اسلامی ایران طی دهههای گذشته همواره بر اصل حسن همجواری و امنیت جمعی تأکید کرده است. از این منظر، ظرفیتهای ایران تنها به حوزههای سیاسی و نظامی محدود نمیشود، بلکه همکاریهای اقتصادی و منطقهای نیز میتواند منافع مشترکی را برای کشورهای همسایه به همراه داشته باشد.
هشدارهای چندباره به کشورهای منطقه درباره عدم اجازه به آمریکا جهت استفاده از خاک خود علیه ایران
با وجود تبلیغات گسترده علیه جمهوری اسلامی ایران و القای این موضوع که پاسخهای ایران به مراکز و پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه علیه ملتهای کشورهای میزبان است، واقعیت این است که جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده اقداماتش در چارچوب دفاع از تمامیت ارضی، منافع ملی و امنیت کشور انجام میشود و بارها به دولتهای منطقه هشدار داده است که اجازه ندهند از سرزمین آنها برای اقدام علیه ایران استفاده شود.با وجود این فضاسازیها، شواهد نشان میدهد بخش قابل توجهی از افکار عمومی در کشورهای منطقه همچنان نگاه مثبتی به جمهوری اسلامی ایران دارند و این سرمایه اجتماعی و معنوی، یکی از مؤلفههای مهم معادلات جدید امنیتی در غرب آسیاست؛ موضوعی که به گفته وی، نگرانی آمریکا و رژیم صهیونیستی را نیز به همراه داشته است.اگر کشورهای منطقه به سمت گسترش همکاری با جمهوری اسلامی ایران حرکت کنند، امکان مشارکت مؤثرتر آنها در شکلدهی به هندسه جدید امنیتی غرب آسیا فراهم خواهد شد. به اعتقاد جمهوری اسلامی، امنیت پایدار تنها از مسیر امنیت جمعی، همکاری بومی میان کشورهای منطقه و خروج نیروهای بیگانه از غرب آسیا محقق میشود و ایران نیز در این زمینه دارای طرحها و ابتکارات مشخصی است که میتواند مبنای همکاریهای آینده قرار گیرد.
