برای اینکه بدانیم فردای تاریخ چگونه خواهد بود، کشور‌های پیروز و شکست‌خورده در یک جدال و چالش جدی چه جایگاهی در آینده جهان دارند؟ علاوه بر علوم امروز و فنون رزم باید قدرت رمزگشایی از گذشته را هم چاشنی ماجرا کرد. در طول تاریخ معمولاً تمدن‌هایی که برای فردا برنامه‌ریزی درستی نداشتند ابتدا از غفلت خود و سپس از دشمن شکست خوردند حتی اگر برنده میدان نبرد بودند. ایران جزو تمدن‌هایی است که بقای خوبی در طول تاریخ بشر دارد. این بقا به عوامل مختلفی ربط دارد، اما شاید همین آینده‌نگری را بتوان یکی از مهم‌ترین دلایل دانست.
مطالعه موشکافانه دیروز
به گزارش صراط به نقل از فارس، یکی از جنبه‌های کمتر دیده شده و جذاب حوزه باستان‌شناسی، گره‌خوردن این حوزه به علومی همچون «مردم‌شناسی» و «جامعه‌شناسی» است. ایجاد این پیوند، اما واقعاً ساده نیست. پیچیدگی خاص خود را دارد؛ پیوند حال و گذشته دور حتماً کار آسانی نیست. این‌طور به نظر می‌رسد که علوم‌انسانی مانند دو رشته‌ای که در بالا یاد شد، به مسائل حال یا نهایتاً معاصر بپردازند. بررسی مسائل بشری در دوردست تاریخی، اما در بازه زمانی مورد بررسی این علوم نیست. چنانچه کسی قصد بررسی در این زمینه داشته باشد به مهارت ویژه نیاز دارد.
باستان‌شناسان خُبره علاوه بر دفینه و آثار تاریخی داستان‌های واقعی؛ رفتار فردی و اجتماعی بشری آن دوره را هم از میان سنگ و خاک بیرون می‌کشند. ظرافت دید همچنین مطالعات تاریخی و مردم‌شناسی فراوانی که دارند باعث می‌شود ارزش‌افزوده تاریخی و ارزشمندی به مطالعات تاریخی اضافه کنند. به طور خلاصه، بقایای تاریخی که در کاوش‌ها از دل خاک بیرون می‌کشند، دست‌یافته‌های ارزشمند است. آنچه در تحلیل آن بقایا و رفتار بشر آن دوره مطرح می‌کنند هم رهاورد ارزشمند مطالعاتی و ذهنی به شمار می‌روند.
گذشته؛ پل صعود به آینده
حالا این کار؛ موشکافی و پیوند دیروز و امروز چه فایده‌ای دارد و قابل‌بهره‌برداری است؟ پاسخ این پرسش، اهمیت بالایی دارد. زوایای دیده نشده یا کمتر دیده شده از تاریخ‌تمدن‌ها را نشان می‌دهد و هدف می‌گیرد. برای مثال، روشن‌شدن دلایل دیده نشده که در ایجاد و انقراض تمدن‌ها نقش داشته‌اند. همچنین تمدن‌ها با هم تطبیق داده و مقایسه می‌شوند تا از مرز اشتراک، نقاط همانندی در حکمرانی و تفاوت‌ها بانک اطلاعاتی دقیق برای تحلیل بهتر مسائل، به دست بیاید.
برای مثال روشن می‌شود که کدام سلسله، فرمانروایی و تمدن تاب‌آوری بیشتری داشته است و چرا؟ آن تاب‌آوری به امروز هم رسیده یا در طول تاریخ دستخوش مسائلی شده و از بین رفته است، آن عوامل ازبین‌برنده چه بوده؟ چگونه ایجاد شده‌اند، عامدانه یا تصادفاً؟ نتایج کاوش‌ها و بررسی دقیق بقایای به‌جامانده از یک بنا یا تمدن تعیین می‌کند دانش و مهارت‌ها تا چه حد در زندگی مردم آن زمان کاربرد داشته؟ صرفاً مشکلات و نقص تمدن‌های پیشین را رفع کرده یا دوراندیشانه برای آینده هم اقداماتی انجام داده است؟ چقدر هوشمندانه توانسته مشکل یا احتمالاتی را پیش از وقوع پیش‌بینی و کار را برای نسل‌ها راحت کند؟ این همان هنر و تسلطی است که صرفاً خاک را کنار نمی‌زند و بقایای ساختمان یا تمدنی را بیرون نمی‌کشد بلکه به آن روح می‌دهد و رمزگشایی می‌کند. دانستن درست گذشته خیلی چیز‌ها را در آینده معلوم می‌کند. شفافیت برای تصمیم‌گیری در لحظه‌های حساس را بالا می‌برد.
فونیکس؛ مغول را هم سربه‌راه کرد!
کارشناسان و سیاستمداران بنام جهان معمولاً به این نکته اذعان دارند که ایران موازنه قدرت و نظم نوین جهان را تغییر داده و باید آن را در قامت یک ابرقدرت دید که نوظهور هم نیست. ایران از دیرباز، پیشینه تمدنی و نقشی تعیین‌کننده در جهان دیروز و معاصر داشته است. کتاب‌های تاریخ‌تمدن ایران به قلم نویسندگان ایرانی و خارجی از «زرین‌کوب» گرفته تا «ویل دورانت» و «پیتر جکسون» هم این را تأیید می‌کنند. برخی نویسندگان و کارشناسان غربی برخی مواقع از ایران با عنوان «فونیکس» یاد می‌کنند. تمدنی که در طول تاریخ چندباره به مرز نابودی کشیده شده، اما هر بار توانست همچون «فونیکس» یا همان «ققنوس» از خاکستر خود برخیزد.
ایران و «قدرت هضم» تمدنی...
هر بار که ایران با تهدید و جنگی ماهیتی یا به‌اصطلاح «وجودی» روبه‌رو شد به طرز جالبی نجات پیدا کرد. برای مثال وقتی پادشاهان، کشور را در سخت‌ترین روز‌های حملات دشمن رها و فرار کردند، قهرمانان ملّی همچون «آریوبرزن» به‌پای ایران ماندند و مقاومت کردند. در مقطعی از تاریخ هم بقای تمدن ایران دلیل جالبی دارد؛ مردم کشور را رها نکردند و با مهاجم مقابله کردند درست مانند امروز. پژوهشگران تاریخ برای مثال «پیتر جکسون» از یک امتیاز خاص تمدن ایرانی هم سخن گفته‌اند. در کتاب «حکومت مغول و اسلام» جکسون از «قدرت هضم» و «متحول کردن» مهاجم توسط تمدن ایران می‌گوید. اینکه ایران چگونه توانست مغول مهاجم را به بانی فرهنگ و هنر تبدیل کند؟ به نظر می‌رسد این قابلیت تمدنی همچنان در رگ‌وریشه این کشور باقی است. ما نه‌تنها بیگانه را دوستدار ایران کرده‌ایم که دانش را از هرجای جهان دریافت و آن را بومی می‌کنیم.
ما به فردا دعوت شده‌ایم
برخی کارشناسان حوزه سیاست بین‌الملل و فعالان حوزه جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی و روان‌شناسی جهان هم این روز‌ها که جنگ اسرائیل، آمریکا با ایران در جریان است ماجرا را به‌دقت دنبال می‌کنند. به زعمشان تهدیدی که اکنون ایران با آن مواجهه است احتمالاً جدی‌تر از دفعات قبل در طول تاریخ بوده. آمریکا و اسرائیل نه‌تنها رأس حاکمیت یعنی رهبر و فرمانده‌های زبده را به شهادت رساندند که در طول دو جنگ ۱۲ روزه و رمضان از دریا، خشکی و آسمان هم‌بار‌ها به ایران حمله کردند. هوشمندی رهبر شهید؛ آیت‌الله العظمی «سیدعلی خامنه‌ای» و رهبرمان آیت‌الله «سید مجتبی خامنه‌ای» با استفاده از دو اهرم فشار علیه دشمن یعنی «تنگه هرمز» و «بعثت مردم»، اما محاسبات درباره ایران را بهم ریخت. دوعاملی که شانه‌به‌شانه درخشش ایران در قدرت نظامی و درخشش در عرصه هوا و فضا اهمیت دارد.
بر خلاف جریانی که سعی می‌کند امروز ایران را در نبرد با ابرقدرت روبه افول یعنی آمریکا شکننده نشان بدهد، ایران باسابقه تمدنی خود همچنین تکیه بر تنگه هرمز، حضور مردم و قدرت میدان، آینده روشنی دارد. درخشش و توسعه تمدنی را قدرت رزم پشتیبانی خواهد کرد، اما کیفیت بقا و توسعه را دوراندیشی تضمین می‌کند. اگر اغراق نباشد هدف‌مندی برای پساجنگ حتی بیش از خود دوران جنگ اهمیت دارد. شانه‌به‌شانه رزم و نبرد؛ فراخوان ملی نانوشته‌ای ما را به فردا دعوت می‌کند؛ هرکدام از ما، فردای پیروزی چه خواهیم کرد و چه باید انجام دهیم؟ این موضوع چقدر به هم‌اندیشی گذاشته شده؟ ذهن هرکدام از ما چقدر برای برنامه‌ریزی برای فردا رها، خلاق و آماده است؟