به گزارش صراط به نقل از نی نی سان، تصور کنید فرزندتان بعد از برگشتن از مدرسه، بهانه‌گیر شده، با خواهر یا برادرش بحث می‌کند و با کوچک‌ترین مخالفتی گریه‌اش می‌گیرد. شاید در نگاه اول فکر کنید خسته است یا بدرفتاری می‌کند؛ اما اگر چند ساعت چیزی نخورده باشد، گرسنگی هم می‌تواند یکی از عوامل این تغییر خلق باشد.
غذا فقط انرژی مورد نیاز بدن کودک را تأمین نمی‌کند؛ مواد مغذی برای عملکرد مغز نیز ضروری‌اند. پژوهش‌ها ارتباطی میان کیفیت رژیم غذایی و سلامت روان کودکان و نوجوانان پیدا کرده‌اند، هرچند هنوز نمی‌توان گفت یک خوراکی مشخص به‌تنهایی باعث شادی، آرامش یا پرخاشگری کودک می‌شود.
۱. گرسنگی و نامنظم بودن وعده‌ها چه اثری دارند؟
وقتی کودک برای مدت طولانی غذا نخورده است، ممکن است احساس خستگی، بی‌حوصلگی یا تحریک‌پذیری بیشتری داشته باشد. البته واکنش کودکان یکسان نیست و تغییر خلق‌وخو همیشه ناشی از گرسنگی نیست.
داشتن وعده‌های غذایی منظم و میان‌وعده‌های متناسب با سن، به کودک کمک می‌کند در طول روز انرژی کافی دریافت کند. برای مثال، میوه همراه با ماست، نان و پنیر یا مقداری مغز آسیاب‌شده متناسب با سن کودک می‌تواند میان‌وعده مناسبی باشد. برای کودکان خردسال باید خطر خفگی ناشی از مغزهای کامل و خوراکی‌های سفت را جدی گرفت.
۲. مصرف زیاد خوراکی‌های فوق‌فرآوری‌شده
چیپس، شیرینی‌های بسته‌بندی‌شده، نوشیدنی‌های شیرین و بسیاری از فست‌فودها ممکن است در برنامه غذایی کودک سهم زیادی پیدا کنند، به‌خصوص اگر جایگزین وعده‌های متعادل شوند.
یک مرور پژوهشی گسترده در کودکان و نوجوانان، مصرف بیشتر غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و الگوهای غذایی ناسالم را با برخی پیامدهای نامطلوب، از جمله مشکلات خواب و سلامت روان، مرتبط دانسته است. بااین‌حال، این ارتباط به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که این خوراکی‌ها مستقیماً علت مشکلات خلقی هستند؛ عوامل دیگری مانند فعالیت بدنی، خواب و شرایط خانوادگی نیز می‌توانند نقش داشته باشند.
بهتر است به‌جای ممنوع کردن کامل خوراکی‌های محبوب کودک، مصرف آنها را متعادل کنید و گزینه‌های سالم و در دسترس‌تری در خانه داشته باشید.
۳. پروتئین، آهن و مواد مغذی مورد نیاز مغز
مغز برای عملکرد طبیعی به مجموعه‌ای از مواد مغذی نیاز دارد. پروتئین، آهن، ویتامین‌های گروه B و اسیدهای چرب ضروری در فرایندهای مختلف بدن و عملکرد عصبی نقش دارند.
تخم‌مرغ، حبوبات، گوشت، ماهی، لبنیات و مغزها ــ متناسب با سن و شرایط کودک ــ می‌توانند بخشی از یک برنامه غذایی متنوع باشند. منابع آهن مانند گوشت و حبوبات نیز اهمیت دارند؛ کمبود آهن ممکن است با خستگی و مشکلات توجه همراه شود.
بااین‌حال، دادن مکمل آهن، امگا ۳ یا ویتامین‌ها برای تغییر خلق‌وخو، بدون تشخیص کمبود یا توصیه پزشک ضروری نیست. مکمل‌ها جایگزین رژیم غذایی متعادل نمی‌شوند و مصرف بی‌دلیل بعضی از آنها می‌تواند زیان‌آور باشد.
۴. آیا شیرینی کودک را بیش‌فعال می‌کند؟
بسیاری از والدین تصور می‌کنند خوردن شیرینی به‌طور مستقیم باعث بیش‌فعالی می‌شود. شواهد علمی چنین رابطه ساده و قطعی‌ای را تأیید نمی‌کنند و رفتار کودک را نمی‌توان فقط با میزان قند مصرفی توضیح داد.
بااین‌حال، بهتر است نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های پرقند بخش اصلی رژیم غذایی کودک نباشند. مصرف مکرر آنها ممکن است جای غذاهای مغذی را بگیرد و به سلامت دندان‌ها نیز آسیب بزند.
اگر کودک بعد از خوردن یک خوراکی خاص مرتب تغییر رفتاری نشان می‌دهد، زمان مصرف و شرایط اطراف آن را یادداشت کنید و در صورت تداوم نگرانی با پزشک مشورت کنید؛ به‌جای اینکه بدون بررسی، گروه بزرگی از مواد غذایی را از برنامه او حذف کنید.
۵. آب کافی و خواب باکیفیت را فراموش نکنید
گاهی علت بی‌حوصلگی کودک نه کمبود یک ماده غذایی، بلکه کم‌آبی یا کم‌خوابی است. کمبود خواب می‌تواند تنظیم هیجان را دشوارتر کند و رابطه خواب و عادات غذایی نیز دوطرفه است؛ یعنی کیفیت خواب و الگوی خوردن ممکن است بر یکدیگر اثر بگذارند.
در طول روز آب در دسترس کودک قرار دهید و مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار را برای کودکان مناسب ندانید. همچنین برنامه خواب منظم، فعالیت بدنی و زمان کافی برای بازی می‌توانند در کنار تغذیه متعادل به سلامت کلی کودک کمک کنند.
۶. فضای غذا خوردن هم اهمیت دارد
تأثیر غذا فقط به مواد داخل بشقاب محدود نمی‌شود. اگر وعده‌های غذایی مرتب با دعوا، تهدید یا اجبار همراه باشند، کودک ممکن است غذا خوردن را با اضطراب تجربه کند.
بهتر است تا حد امکان در فضایی آرام غذا بخورید، کودک را به خاطر کم یا زیاد خوردن شرمنده نکنید و او را مجبور نکنید بشقابش را به هر قیمتی تمام کند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند فضای عاطفی مثبت هنگام غذا خوردن با برخی پیامدهای بهتر تغذیه‌ای و روانی‌اجتماعی ارتباط دارد، هرچند شواهد در این زمینه هنوز محدودیت‌هایی دارد.
چه وقت از متخصص کمک بگیریم؟
اگر تغییرات خلقی کودک مداوم شده‌اند، با افت عملکرد مدرسه، اختلال خواب، کاهش اشتها، کاهش وزن، گوشه‌گیری یا اضطراب قابل توجه همراه‌اند، بهتر است با متخصص اطفال یا روان‌شناس کودک مشورت کنید.
اگر کودک بسیار خسته است، رنگ‌پریدگی دارد یا رژیم غذایی محدودی را دنبال می‌کند، پزشک می‌تواند احتمال کمبودهای تغذیه‌ای را بررسی کند. مکمل آهن یا سایر مکمل‌ها را بدون نظر متخصص شروع نکنید.
جمع‌بندی
تغذیه متعادل می‌تواند بخشی از حمایت از سلامت جسمی و روانی کودک باشد، اما هیچ غذای جادویی برای شاد کردن کودک یا متوقف کردن پرخاشگری وجود ندارد. وعده‌های منظم، تنوع غذایی، دریافت مواد مغذی کافی، آب و خواب مناسب و فضای آرام هنگام غذا خوردن، همگی می‌توانند به سلامت کلی کودک کمک کنند.
اگر فرزندتان زودرنج یا بی‌حوصله شده است، فقط به بشقاب غذایش نگاه نکنید؛ خواب، استرس، روابط خانوادگی و شرایط جسمی او را هم در نظر بگیرید.