به گزارش صراط به نقل از فارس؛ چرا وقتی در زندگی با چالشی روبرو میشویم، خلاقیتمان خشک میشود و مدام اشتباهات قبلی را تکرار میکنیم؟ آیا پای یک نقصِ فنی در سیستمِ بیولوژیکِ بدن ما در میان است؟ «منصوره تقیجراح»، روانشناس، در این گزارشِ مهارتی از پشتپردهی شیمیایی مغز در لحظات اضطراب و راهکار سادهای برای بازپسگیریِ فرمانِ زندگی میگوید.در سلسله گزارشهای پیشرو، قرار است یاد بگیریم چطور با چالشهای زندگی حریف شویم و در نهایت مچ مشکلات را بخوابانیم. در گزارش پیشین گفتیم که چطور از واکنشهایِ هیجانیِ لحظهای فاصله بگیریم و حالا میخواهیم یاد بگیریم چگونه با یک تنفس اضطراب را دور بزنیم؟
چرا در تلهی تکرار گیر میکنیم؟
وقتی زیر فشارِ روانی هستیم، مغزِ ما دیگر مثل یک تحلیلگرِ حرفهای عمل نمیکند، بلکه به حالتِ بقا سوئیچ میشود. تقیجراح ریشهی اصلیِ این تکرارِ اشتباهات را در نگاهِ محدودِ ما میبیند و میگوید:«یکی از دلایلش این است که من به راهحلهای دیگری فکر نکردهام و صرفاً همان راهحلی را که از قبل میدانستم یا اولین راهحلی که به ذهنم رسیده، انتخاب کرده و پیش رفتهام؛ در نتیجه، دوباره همان پیامد یا مسئله تکراری برایم اتفاق میافتد.»به عقیده او، وقتی هیجانات سکانِ مغز را در دست میگیرند، ظرفیتِ ما برای دیدنِ گزینههای جایگزین قفل میشود. ما دچار دید تونلی میشویم؛ جایی که فقط یک خروجی را میبینیم و از بقیهی امکانات غافلیم.
وقتی نفس، سیستمِ امنیتی بدن را به هم میریزد!
شاید شنیدنِ «نفس عمیق بکش» در لحظات بحرانی، توصیهای تکراری به نظر برسد، اما واقعیت این است که تنفس، «کنترلکنندهی اصلی» تعادلِ شیمیایی بدن ماست. تقیجراح با تشریحِ مکانیسمِ بدن توضیح میدهد:«تنفس یکی از عملکردهای بدن است که هم میتوانیم آن را بهصورت خودکار انجام دهیم و هم بهصورت غیرخودکار؛ یعنی در حالت عادی، بدن خودش این فرایند را انجام میدهد. مسئله اینجاست که وقتی هیجاناتی مثل اضطراب، ترس یا خشم را تجربه میکنیم، ریتم تنفس ما تغییر میکند؛ برای مثال، در شرایط اضطرابی، تنفس کوتاهتر، کمعمقتر و سریعتر میشود.»این تنفسِ کوتاه و بریدهبریده، هشداری است که بدن را به حالتِ قرمز میبرد:«این نوع تنفس باعث میشود برخی هورمونها در بدن ترشح شوند و تعادل شیمیایی خون تغییر کند و در نتیجه، پیامی به مغز ارسال شود مبنی بر اینکه الان خطری وجود دارد. در این شرایط، سیستمی در بدن به نام سیستم جنگ و گریز فعال میشود؛ واکنشی که بدن از ما میخواهد این است که یا فرار کنیم یا بجنگیم.»
چگونه آژیرِ خطر را خاموش کنیم؟
تقیجراح معتقد است که ریشهی اصلیِ ناتوانیِ ما در حل مسئله، همین سیستمِ جنگ و گریز است که دیدِ ما را کور میکند:«همین فعال شدن سیستم جنگ و گریز باعث میشود دید ما محدود شود؛ یعنی دیگر نمیتوانیم یک مسئله را از ابعاد مختلف ببینیم. صرفاً همان جنبهای را میبینیم که در لحظه متوجه آن شدهایم و درکش کردهایم و فقط میخواهیم از آن موقعیت فرار کنیم. در واقع، دید ما نسبت به محیط اطراف و همچنین امکانات و منابعی که در اختیار داریم و میتوانیم از آنها استفاده کنیم، محدودتر میشود.»اما راهکار چیست؟ این روانشناس، تنفسِ آگاهانه را به عنوان راه میانبر برای خاموش کردنِ آژیرِ خطرِ بدن پیشنهاد میدهد:«زمانی که روی تنفس خود کار میکنیم و تنفس عمیقتر و طولانیتر میشود، به بازگشت تعادل شیمیایی بدن کمک میکند و بدن به حالت آرامتری برمیگردد. در این شرایط، سیستم جنگ و گریز بهتدریج خاموش میشود و بدن از حالت آمادهباش خارج میشود. در نتیجه، دید بازتری پیدا میکنیم و بهتر میتوانیم امکانات و منابعی را که در محیط اطراف یا در وجود خودمان داریم، ببینیم و از آنها استفاده کنیم.»