رگههای خرافات مسیحیتدر' ملکوت'
کد خبر : ۹۹۲۲
چند سالی است که صدا وسیمای جمهوری اسلامی در میان آثار مناسبتی ماه مبارک رمضان یک اثر را با موضوع پرداخت به عوالم ماورایی می گنجاند. از ابتدای تولید چنین آثاری این مجموعه های تلویزیونی یا به موضوع شیطان پرداخته اند(مانند سریالی هایی چون او یک فرشته بود و اغماء) و یا به موضوع جهان پس از مرگ (مانند مجموعه روز حسرت) هر دوی این دستمایه ها کوشیده بودند تا ارتباط انسان، اعمال او و همچنین حوادثی که برای او در طول زندگی پیش می آید را با عوالم ماورایی و ملکوت اشیاء و اعمال به نمایش بگذارند.
ملکوت نیز یکی از همین داستان های ماورایی است که قرار است به مدد نشان دادن جهان پس از مرگ تکانی به اذهان بدهد. حالا این که برای ایجاد تحول در مخاطب از چه محمل داستانی استفاده می کند امری است که باید در جزئیات داستان پی گیری کرد.
بد نیست چند ویژگی داستانی ملکوت را در چند پرده ببینیم:
پرده اول: در "ملکوت" فتاح هنوز نمرده است بلکه "در میان مرگ زندگی دست و پا می زند". این جمله ای است که فرشته موکل او به فتاح یادآور می شود.پس بنابراین فتاح در جایی است که نه برزخ است و نه دنیای واقع، او کجاست؟ فیلم چیزی درباره آن نمی گوید.
پرده دوم: ویژگی دیگر داستان حاج فتاح ، شخصیتی است که همواره همراه اوست و داستان را کامل می کند، او می گوید که فرشته موکل حاج فتاح است، آیا او" رقیب است؟ یا عتید؟" البته این سوال زمانی معنا پیدا می کند که در مبانی اسلامی به دنبال توجیهی برای فرشته موکل بگردیم.
پرده سوم: حاج فتاح برای حل مشکلات اخروی اش هر جا که راه دیگری ندارد به کمک ملک موکلش با خرج کردن یک عمل صالح بلیط دو سره برزخ را تهیه کرده و برای کسب اطلاع و یا طلب حلالیت از درگذشتگان سری به برزخ زده بر می گردد، البته همان طور که اشاره شد معلوم نیست به کجا؟
تعارف را کنار بگذاریم، اگر بحث بر سر پرده خوانی در یک قهوه خانه یا گفتن یک افسانه بود می شد خیلی چیز ها را به هم بافت و قبول کرد و "مروا کراما" از کنارش گذشت، اما حرف بر سر اعتقاد است. مردمی که سریال ملکوت را می بینند، هیچ کدام به آن از دید یک سریال تخیلی که پیام های اخلاقی نیز دارد نگاه نمی کنند، بلکه به آن در حکم روایتی نزدیک، از جهان پس از مرگ می اندیشد. وقتی سریال "او یک فرشته بود" در ماه مبارک رمضان با گرته برداری از سینمایی مشهور "طالع نحس" پخش شد، زمینه برای گرته برداری ها روز به روز باز تر شد، فقط مساله اینجاست که مخاطب منتقدی که به قول برخی مته به خشخاش محتوا می گذارد برایش قابل قبول نیست که نام مشاوران مذهبی را در تیتراژ ببیند و آن وقت شاهد چنین گرته برداری های بی حساب و کتابی باشد. ملکوت نیز چیزی کم از او یک فرشته بود ندارد.
اینکه فرد در زمانی که به کما می رود دچار نوعی مرگ می شود و می تواند با برخی از ارواح مردگان ارتباط برقرار کند و وارد جهان برزخ می شود و از ان مهم تر عذاب برزخی بر او عارض می شود در کجای روایات و متون دینی ما آمده است؟ البته دقیقا همین روایات را می توان در فیلم های مستندی که غربی ها از افرادی که دچار مرگ موقت [که این هم خود نوع جدیدی از مرگ است!] شده اند و چیزهایی از جهان پس از مرگ دیده اند و حالا برگشته اند و تعریف می کنند،به وفور پیدا کرد. ممکن است نویسنده و کارگردان محترم رویای صادقه را مثال بزنند که قطعا منظورشان این نیست که مثلا بازیگر نقش "سامان" در حالت کما رویای صادقه دیده است و در همان ورویایش هم عذاب شده.
در پرده اول از ویژگی های داستان ملکوت گفتیم که حاج فتاح نمرده است بلکه میان مرگ و زندگی است؛ آیا نویسنده محترم داستان ملکوت توضیحی درباره این عالم ماورایی مخلوقشان که نه دنیاست و نه برزخ، دارند؟متاسفانه در هیچ یک از متون دینی ما سخن از چنین دنیایی نداریم، قطعا همچنان که بعدا اشاره می کنیم، حاج فتاح به برزخ نرفته ، که البته جناب ملک موکل هم،همین را می گوید.پس اگر در متون دینی درباره اینکه کسی که مرگ مغزی می شود در کجا سکنی می گزیند نداریم، این دنیا که تقریبا همان دنیای مادی است کجاست؟. پاسخ را باید در اعتقادات عوام مسیحی یافت. جالب اینکه این اعتقاد در بسیاری از آثار نمایشی غرب نیز تبلور پیدا کرده است. براساس اعتقادات عوام مسیحی ارواحی که کار نیمه تمام در جهان دارند به آسمان ها نمی روند بلکه تا زمانی که آن کار نیمه تمام، تمام نشده است سرگردان هستند. تفاوت فتاح با این ارواح مسیحی در این است که تنها عدم وقوع مرگ کامل مانع از رفتن او به برزخ شده است، اگر نه دنیای او دقیقا مانند دنیای ارواح سرگردان است و او نیز روحی سرگردان.
بد نیست که اشاره ای هم به ملک مرگ داشته باشیم که دقیقا شبیه فرشته مرگ در مسیحیت طراحی شده است. مردی سیاه پوش که سر و قسمت اعظم صورتش زیر کلاه قبایش پنهان است و هر از چند گاهی در گوشه ای از اتاق حاج فتاح به انتظار دیده می شود.
در پرده دوم ویژگی های ملکوت به فرشته موکل اشاره کردیم، باز هم سوال بی پاسخ، این فرشته موکل در کدام یک از اسناد و روایات مذهبی ما وجود دارد. در قرآن کریم سوره مبارکه قاف، به دو ملک اشاره می شود که موکل ثبت اعمال هستند، اما هیچ کدام از این دو ملک یعنی رقیب و عتید در کار بنده دخالت نکرده و او را یاری نمی رسانند.کار آنها ثبت است.سوال اینجاست که امداد غیبی که در تمام دوران عمر با فتاح بوده است کیست، آیا این اشاره ای است ناشیانه ای از تمثل اعمال صالح است، که باز هم این تمثل به شکل جوانی است و ملک نبوده و چنین اشاره ای را اقلا نگارنده تا به حال مشاهده نکرده است و مگر اینکه این ملک بخشی از سیر دراماتیک داستان باسد که این حرف دیگری است.
ویژگی پرده سوم رفت و آمد حاج فتاح به برزخ است.طوری این مساله تعریف می شود کانه یک خط سریع السیر میان دنیا و برزخ وجود دارد و هر گاه مشکلی پیش امد می شود برای کسب اطلاع یا حلالیت حاج فتح سری به برزخ بزند و بر گردد.آیا در احوالات هیچ یک از علمای ما چنین رفت و آمدی وجود دارد؟ آیا در روایات چیزی درباره رفت و آمد به برزخ و دنیا آمده است؟ پس اینکه گفته می شود که برزخ دنیای بی بازگشت است و پاسخ آمده گان برای بازگشت "کلا" است،چه معنایی پیدا می کند؟
با این همه باز هم تشخیص با خود مخاطبی است که در این فیلم به دنبال ارائه توضیحی از جهان پس از مرگ می گردد و با رگه هایی از خرافات های عوام مسیحی که برخی فیلم های ماورایی سینمای غرب نیز از آنها دستمایه می گیرند، رو برو می شود. اگر مخاطب تلویزیون همه ادعاهای ملکوت را باور کند یا نفهمد که بعضی چیزها و شخصیت ها می توانند برای پیش برد دراماتیک استفاده شوند و ربطی هم به حقیقت نداشته باشند، در آن صورت چه بلایی بر سر اعتقاداتش می آید؟
khorafaat jameh