"صراط" - مجموعه مستند «آخرين روزهاي زمستان» اثر محمدحسين مهدويان كه اين روزها در شمايل اثري جذاب و ديدني كه به زندگي شهيد غلامحسين افشردي (حسن باقري) مي پردازد از تلويوزيون در حال پخش است و در نوع ساختار و جلوه ها و ميزانسن تصويري اش از ويژگي هاي منحصر به فرد و ابتكارات بديعي برخوردار است و يك تصوير تمام عيار و باورپذيرانه از زندگي و سيره يكي از برجسته ترين و خارق العاده ترين شخصيت هاي جبهه هاي جنگ حق عليه باطل را به تصوير كشيده است.
به گزارش صراط، تاكنون مستندهاي زيادي از رسانه ملي با عناوين و موضوعات مختلف ساخته شده است. اما در بين مستندهايي كه تاكنون از رسانه ملي پخش شده است سهم مستندهاي دفاع مقدس بسيار كمتر از جايگاه مهم آن ها بوده است.
در اين ميان مجموعه «روايت فتح» به كارگرداني شهيد سيدمرتضي آويني يكي از به يادماندني ترين و زيباترين مستندهايي بوده كه از تلويزيون روي آنتن رفته كه بخشي از خاطرات تصويري نسل هاي اول و دوم انقلاب را نيز تشكيل مي دهد.
اما اتفاقي كه اين روزها در سيما رخ داده، نمايش مجموعه مستند «آخرين روز هاي زمستان» است كه باز هم مانند دوران پخش «روايت فتح» آويني، به مستند دفاع مقدس جايگاه رفيعي را بخشيده است. مستند كه مي توان آن را فصل نويني در عرصه مستندي دفاع مقدس و حتي بالاتر از آن يك تحول عظيم در عرصه هاي رسانه، هنر و دفاع مقدس دانست.
البته اين مستند زيبا و تأمل برانگيز و ديدني حتي بدون شناخت فرامتني و خارج از قاب اين تصاوير از شهيد باقري هم در جاي خود قابل قبول و تماشايي است، اما شناختي هر چند مختصر از اين مرد بزرگ عرصه جهاد و پيكار در جبهه هاي حق عليه باطل مي تواند در لذت بردن بيشتر و بهره مندي كاملتر از اين فيلم خوب و ارزشمند مفيد فايده باشد.
چه از جهت نوع روايت و بيان بصري و به ويژه از جهت ساخت و جلوه هاي بصري مي توان گفت با يكي از نمونه هاي شاخص مستندهاي معاصر در تلويزيون روبه روييم.
قدرت باورپذيري و ميزان واقع نمايي تصاوير هم با استفاده از آرشيو و هم با تدابير تكنيكي و فني نهايتا به يك محصول جذاب و درخشان تبديل شده كه مخاطب را به خوبي و عمق، با خود همراه مي سازد.
فيلم دقيقا به دنبال مابه ازايي از استناد و مستند بودن، هم به لحاظ متن و هم به جهت تصويري و خاصيت هاي زيبايي شناسانه بصري است.
و اين همه در حالي است كه عنصر تدوين در اين فيلم مستند نقش بسزايي ايفا كرده و از نمونه قابل قبولي برخوردار است.
اما شهيد حسن باقري كه بود و چه ابعاد شخصيتي و وجودي داشته است كه رسانه ملي را بر آن داشته تا مستندي از زندگي وي بسازد؟ شهيد حسن باقري متولد زمستان 1334، در تهران است كه البته نام واقعي وي با آنچه به نام شهيد باقري ثبت شده متفاوت است. نام واقعي اين شهيد بزرگ تاريخ دفاع مقدس غلامحسين افشردي معروف به سقاي بسيجيان است. وي نقش بسياري در موفقيت نيروهاي ايران در عمليات هاي حساسي همچون فتح المبين و رمضان و همچنين بيت المقدس و آزادسازي خرمشهر داشت.
وي نهم بهمن 1361 وقتي در منطقه فكه مشغول شناسايي دشمن و آماده سازي عمليات والفجر مقدماتي بود و درحالي كه تنها 27سال سن داشت به توفيق بزرگ شهادت نائل آمد و به تاريخ مفاخر ايران اسلامي پيوست. سبك نويني كه در ساخت اين مستند به كار رفته است بيان گر اين مدعاست و شيوه اي كه براي احساس نزديكي و پيوند هرچه بيشتر مخاطب با شرايط آن دوران به كار رفته است در نوع خود جالب و جديد است. در اين مستند يك مدل سريال گونه براي زندگي اين شهيد و به صورت داستاني و مدون از زندگي اين شهيد از نحوه ورودش به جبهه و نحوه رشد و پيشرفت و شكوفايي استعدادهاي اين شخصيت بزرگ دفاع مقدس روايت شده است.
در اين مستند با خانواده شهيد و نيز چهره هاي شاخص و همرزمان وي گفت وگو شده است و ابعاد وجودي شهيد باقري از زبان افرادي كه وي را از نزديك ديده اند و مي شناخته اند بيان مي شود.
سبك جديدي كه در اين مستند به كار گرفته شده است مي تواند الگويي براي توليد ساير مجموعه هاي مستندي باشد كه صدها تن از بزرگان تاريخ دفاع مقدس را با شيوه هاي جذاب تر و زيباتر به مردم و جوانان معرفي كند.
اميدواريم آثار ارزشمندي همچون «آخرين روزهاي زمستان» بيش از پيش براي ارائه در رسانه ملي توليد و براي عرضه به مخاطبان ايران و جهان و خاصه نسل جوان تدارك ديده شده و گام هاي موثرتري در راه بازنمايي شخصيت و سيره و زندگي شهيدان و مجاهدت هاي آنان كه مي تواند به مثابه يك كلاس درس قوي براي مخاطبان روزگار ما باشد برداشته شود.
محمد قمي