بادی که انگلیس کاشت

این روزها شاید بهترین توصیف برای منازعه تازه ای که در جهان غرب با دنیای اسلام هر لحظه عمیق‌تر می شود، ضرب المثل قدیمی «هر که باد می کارد، طوفان درو می کند» باشد.

فیلمی با کیفیت بسیار نازل و با بازیگرانی گمنام و البته منابع مالی نامعلوم تر آتشی را روشن می کند که حتی سلسله عذرخواهی های مقامات آمریکایی که تقریبا در حوادث این چنینی بی نظیر است، نیز نمی تواند آن را مهار کند.

حملات مسلمانانی که به مقدسات آنان توهین شده به هر آنچه نماد غرب است، آغاز می شود و البته در این میان سهم آمریکایی ها بسیار بیشتر است، یک سفیر و سه دیپلمات کشته و البته چندین سفارتخانه ویران و از بیم حملات انتقام جویانه تخلیه شده اند.

شاید زمانی که جنازه «جان کریستوفر استیونز» سفیر آمریکایی ها در لیبی در پایگاه هوایی اندروز واشنگتن بر روی دوش دژبان های ارتش ایالات متحده در حال تشییع بود، ذهن باراک اوباما، عالی رتبه ترین مقام آمریکایی به این نکته مشغول بود که چگونه می توان این بحران را در درجه اول مهار و بعد مدیریت کرد.

* بادی که انگلیس کاشت، طوفانی که آمریکا درو کرد

توهین به مقدسات مسلمانان در غرب به هیچ عنوان مسئله ای مرتبط با نیمه دوم قرن بیستم نیست اما در طول چهل سال گذشته و با وارد شدن جدی دین به عرصه سیاست، مقابله و توهین به مقدسات مسلمانان جنبه جدی تری پیدا کرده است، عملی که نقطه آغاز آن را می توان پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1979 دانست.

می توان نقطه عطف این منحنی تقابل را فتوای تاریخی امام راحل(ره) در صدور حکم ارتداد برای سلمان رشدی ملعون دانست و عملا تمام دنیای غرب و به خصوص محافل اسلام شناسی در مراکز دانشگاهی غرب را غافلگیر کرد.

از آن پس بود که غرب عملا در دوره های مختلف و با اهانت هایی که به مقدسات مسلمانان چه به صورت سیستماتیک و چه به صورت اتفاقی رخ می داد،‌ همواره با چالش های جدی با دنیای اسلام روبه رو می شد.

اما این چالش غرب اغلب تنها با نظام جمهوری اسلامی ایران به عنوان اصلی ترین مخالف چنین توهین هایی بود و عملا واکنش ها در کشورهای عربی در درجه اول به دلیل حاکمیت دیکتاتورهای هم پیمان و از سوی دیگر سکون نسبی در فضای عمومی، محدود بود و به سرعت سرکوب می شد.

* غرب غافلگیر می شود

سلسله اتفاقات دو سال گذشته در دنیای اسلام تمام معادلات را دگرگون کرده است و کینه هایی که غرب با توهین های پیاپی خود در قلب مسلمانان کاشته بود به ناگهان با یک جرقه به طوفانی سهمگین تبدیل شد و عملا غرب را غافلگیر کرد.

کشته شدن سفیر آمریکا و تعدادی از دیپلمات های آمریکایی به افزایش انتقادات از رییس جمهور آمریکا به دلیل عدم توجه به امنیت سفارتخانه های این کشور انجامید و به نظر می‌رسد در جریان فعالیت های انتخاباتی ریاست جمهوری آمریکا «میت رامنی» رقیب جمهوری خواه باراک اوباما این موضوع را برای استفاده در یک مقطع مناسب و برای متهم کردن رقیب خود در خصوص ضعف در امنیت ملی در آب نمک خوابانده است.

سئوال اصلی اینجا است که آیا آمریکایی ها می توانند از این امتحان به سلامت خارج شوند؟

* مهار و تبدیل تهدید به فرصت، اصلی‌ترین استراتژی آمریکا

کشته شدن سفیر آمریکا در لیبی این کشور را در موقعیت عاطفی بهتری در این درگیری قرار داد؛ بسیاری از کشورها حمله به نمایندگی های دیپلماتیک آمریکا را تقبیح کردند.

وزیر دفاع آمریکا نیز به صراحت از اعزام تفنگداران این کشور به هجده نقطه دیگر دنیا برای مقابله با حملات معترضان به سفارتخانه های این کشور سخن گفت.

سیاست آمریکا در چنین شرایطی مدیریت این اتفاق و استفاده حداکثری از وضعیت به وجود آمده و سپس تبدیل این تهدید به فرصت است.

دولت آمریکا در حال برداشتن قدم هایی به صورت نامحسوس برای تلطیف خشم مسلمانان است، البته این تلاش ها با حداکثر رعایت این معیار صورت می گیرد و آمریکا همچنان آزاد ترین کشور دنیا در توهین به مذاهب گوناگون است.

فیلتر شدن فیلم موهن از سوی یوتیوب در کشورهای مسلمان و همچنین انزجار آمیز خواندن این فیلم از سوی وزیر امور خارجه آمریکا، سلسله اقداماتی بود که آمریکایی ها برای فرو نشاندن خشم مسلمانان انجام دادند و ممنوعیت ورود «تری جونز» از سوی دولت آلمان به خاک این کشور و مقابله با نشان دادن این فیلم در کشورهای اروپایی از سوی دولت های اروپایی در موارد مشابه پیشین بی سابقه بوده است.

گرچه دولتمردان آمریکایی هم‌چنان در سخنان خود بر این نکته تاکید می کنند که نمی‌توانند جلوی آزادی بیان را در کشور خود بگیرند، اما همین که پلیس فدرال آمریکا به بهانه های مختلف سازنده فیلم را مورد تعقیب قضایی می دهد نشان دهنده این است که آمریکا مهار افکار عمومی غرب را در دستور کار خود قرار داده است.

*مردم یا القاعده و گروه‌های سلفی

قدم بعدی آمریکا در این مسیر استفاده حداکثری از این مسئله به نفع خود است. این مسئله غیر قابل انکار است که توان دیپلماسی عمومی امریکا در این مقوله می تواند به کمک این کشور بیاید.

شبکه های خبری قدرتمند می توانند در این مسیر کمک موثری به آمریکا در انتساب این قیام عمومی برآمده از بطن احساسات مردم به القاعده و سلفی های افراطی ایفا کنند.

کما این که جهت گیری اصلی در شبکه های خبری نسبت دادن این اعتراض های عمومی مردم به عده کوچکی از گروه های خشن است که در شرایط بی نظمی و اغتشاش ناشی از بیداری اسلامی و ضعف دستگاه های امنیتی سرکوبگر رشد پیدا کرده اند.

البته برخی از اقدامات خارج از قاعده نیز به شکل گرفتن چنین باورهایی در غرب کمک می کند و راه مقابله صحیح و درست با چنین مانوری به نظر کمی پیچیده تر است.

*پیمانی برای جلوگیری از توهین به ادیان

اصلی ترین جهت گیری کشورهای مسلمان باید مطرح کردن ساز و کاری بین المللی برای مقابله در سطح جهانی با توهین به ادیان الهی باشد.

رویکردی که می تواند از سوی برخی گروه ها در غرب نیز مورد پشتیبانی قرار گیرد و باید در کنار اقدامات قضایی برای تحت پیگرد قرار دادن توهین کنندگان به صورت منسجم از سوی کشورهای اسلامی مورد پیگیری قرار گیرد.