هزينههايي كه ميتواند پنهان و آشكار، آني و بلندمدت، متمركز و گسترده و از اين قبيل باشد. در مقطع كنوني يك پرسش مهم اقتصادي تعيين نرخ ارز است. نرخ ارز را پايين نگه داريم يا بگذاريم بالا رود. بديهي است هر دو انتخاب هزينه دارد به عبارت ديگر بايد بين بد و بدتر يكي را انتخاب كرد و شايد به همين علت باشد كه گروهي اقتصاد را علم ملالآور لقب دادند. اين يادداشت طرح بحثي در اين زمينه است.
هنگامي كه ارزش ريال نسبت به ساير ارزها و در تجارت خارجي با ساير كشورها كاهش مييابد باعث گرانتر شدن واردات و رقابتيتر شدن صادرات ايران ميشود. ايرانيها هنگام خريد كالاهاي خارجي كه بايد ارزهايي مثل دلار، يورو، ين و ليره بپردازند متوجه گرانتر شدن آنها خواهند شد.
اگر يك گردشگر ايراني بخواهد به كشوري ديگر مثل تركيه برود در صورت كاهش ارزش ريال بايد ريال بيشتري را به لير تبديل كند تا هزينههاي سفر خود مثل حملونقل، اسكان، غذا و غيره را بپردازد.
پس سفرهاي خارجي كه نوعي واردات خدمات است گرانتر ميشود و در عوض اتاقهاي بيشتري در هتلهاي داخلي اشغال خواهد شد.
اگر خواهان حمايت از توليد ملي هستيم و از خروج فزاينده ارز به واسطه افزايش سفرهاي خارجي ناراحت هستيم با كاهش ارزش ريال اين اتفاق كمتر ميافتد.
بر همين منوال ورود ساير كالاها مثل كالاهاي چيني به ايران نيز كاهش مييابد. صادرات ايران نسبتا رقابتيتر ميشود و براي خارجيها به صرفهتر است اجناس ايراني خريداري كنند يا به ايران سفر كنند كه حجم صادرات بالا ميرود.
پس يكي از راههاي موثر براي تشويق مردم به خريد كالاهاي ايراني، كاهش ارزش پول ملي در برابر ساير ارزها است.
همه اينها كه گفته شد در صورتي است كه نرخ تورم ايران بهاندازه افزايش نرخ ارز بالا نرود و گرنه اثرات فوق را خنثي خواهد كرد.
ناگفته پيدا است كه طي سالهاي گذشته با بالا نگه داشتن مصنوعي ارزش ريال از محل درآمد سرشار ارزي توانستيم نرخ تورم را كنترل كنيم اما يادمان نرود كه در اين اثنا نرخ تورم بالا خواهد رفت چون كه كالاهاي خارجي گرانتر ميشوند (تورم فشار هزينه) و با توجه به اينكه كالاهاي ايراني جذابتر ميگردند تقاضا براي اين كالاها بالا ميرود (تورم كشش تقاضا).
آيا كاهش دادن ارزش پول ملي خوب است يا بد؟ افزايش نرخ ارز به نفع اقتصاد است اگر اقتصاد غيررقابتي بوده و در ركود گرفتار شده باشد. چين با اين نوع دستكاري در نرخ ارز (از طريق خريد داراييهاي آمريكا به دلار) براي سالهاي زياد توانست اقتصادش را رقابتي نگه داشته و به رشد بالايي دست يابد. عدهاي اين نوع دخالت را رقابت غيرعادلانه ميدانند.
این نگرش و رویکرد به موضوع که ماهیت باصطلاح فناتیکی دارد، همان نتیجه را میدهد که با نگرش و ترمینولوژی مطلقا اقتصادی حاصل میشود.