تصور کنید سال‌ها پیش، هر سال حدود ۹۰۰ هزار زوج تصمیم می‌گرفتند زندگی مشترکشان را شروع کنند و دفترچه‌های ازدواجشان را مهر کنند؛ اما حالا، در سال ۱۴۰۴، این عدد به کمتر از نصف رسیده است. وقتی آمارها می‌گویند تعداد ازدواج‌ها نصف شده‌اند، ما دیگر با یک عدد ساده در یک جدول آماری روبه‌رو نیستیم، بلکه با یک تغییر عمیق و تکان‌دهنده در ساختار زندگی نسل جوان و یک بحران بی‌صدا روبه‌رو هستیم. بحرانی که اگر امروز با جدیتی تمام درمان نشود، فردا چهره جامعه، اقتصاد و حتی امنیت ملی ما را به کلی تغییر خواهد داد.
اگر بخواهیم این سقوط را دقیق‌تر بررسی کنیم، باید به عقب برگردیم و نگاهی به دهه ۶۰ بیندازیم. در آن دوران، شاخص باروری در کشور ۶.۷ فرزند بود؛ یعنی هر زن به طور متوسط نزدیک به ۷ فرزند به دنیا می‌آورد. اما امروز در سال ۱۴۰۴، این عدد به ۱.۳۴ رسیده است. این یعنی ما از یک جامعه جوان و پرجمعیت، به سمتی می‌رویم که هر زن به طور متوسط کمی بیشتر از یک فرزند دارد. این فاصله عمیق بین ۶.۷ و ۱.۳۴، نشان‌دهنده تغییری بنیادین در نگرش‌ها و شرایط زندگی است که پیامدهای آن را سال‌هاست که حس می‌کنیم.
آیا به ۳۰ میلیون نفر می‌رسیم؟
به گزارش صراط به نقل از هفت صبح، شاید برای خیلی‌ها، اعداد و ارقام جمعیت، موضوعی دور از ذهن یا مربوط به متخصصان باشد، اما تحلیل‌های جمعیت‌شناختی هشدار می‌دهند که ما در حال حرکت با «سرعتی تند» به سمت کاهش جمعیت هستیم. پیش‌بینی‌ها در این زمینه تکان‌دهنده است: اگر همین روند فعلی ادامه پیدا کند و هیچ اقدام موثری صورت نگیرد، ممکن است در سال ۱۴۸۰، جمعیت کل کشور به حدود ۳۰ میلیون نفر برسد.
دبیر ستاد ملی جمعیت از مفهومی حیاتی به نام «پنجره جمعیتی» می‌گوید؛ فرصتی طلایی که در حال حاضر هنوز باز است اما هر روز در حال بسته شدن است. او هشدار می‌دهد که با گذشت زمان، کار ما دشوارتر خواهد شد. اگر این پنجره به سمت بسته شدن برود و ما فرصت حضور جوانان در سن باروری را از دست بدهیم، دیگر هیچ راه بازگشتی نخواهد بود و کشور با بحران پیری جمعیت روبه‌رو می‌شود؛ وضعیتی که در آن نیروی کار کم شده و فشار بر دوش نسل جدید برای حمایت از سالمندان به شدت افزایش می‌یابد.
موضوع کیفیت و کمیت فرزندآوری
در این میان، یکی از نکات مهمی که در سخنان وحید دستجردی به چشم می‌خورد، تأکید بر «فرزندآوری کمی و کیفی» است. او معتقد است که ما نباید فقط به دنبال افزایش تعداد باشیم، بلکه کیفیت تربیت فرزندان باید در کنار کمیت قرار گیرد. از نظر او، تربیت انسان‌های شایسته توسط پدرانی آگاه و مادرانی دلسوز است که منجر به تحکیم و توسعه خانواده‌ها و در نهایت پیشرفت و شکوفایی کل جامعه می‌شود. در واقع، هدف این است که فرزندانی به دنیا بیایند که نه تنها تعدادشان زیاد باشد، بلکه از نظر اخلاقی، علمی و اجتماعی نیز سرمایه‌ای برای آینده کشور باشند.
از سازمان بازرسی تا جایزه ملی
برای مقابله با این وضعیت، تلاش‌های دستگاهی مختلفی در جریان است. دبیر ستاد ملی جمعیت از نقش سازمان بازرسی کل کشور قدردانی کرد و اشاره کرد که این سازمان از ابتدای ورود به ستاد، همواره پشتیبان بوده است. طبق گزارش‌های سازمان بازرسی، در حال حاضر یک‌سوم از کل فعالیت‌های وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مختلف به مسائل جمعیت اختصاص یافته است که نشان می‌دهد این موضوع در اولویت‌های اداری قرار گرفته است.
همچنین، برگزاری چهارمین رویداد «جایزه ملی جوانی جمعیت» یکی از اقداماتی است که هدفش تبدیل مسئله جمعیت به یک «گفتمان مردمی» است. وحید دستجردی معتقد است هرچه صدای ازدواج و فرزندآوری را در رویدادهای بیشتر بلند کنیم، می‌توانیم این موضوع را از یک دستورالعمل دولتی به یک فرهنگ اجتماعی تبدیل کنیم تا مشارکت همگانی، به‌خصوص از سوی مردم و دستگاه‌های اجرایی، افزایش یابد.
وقتی اقتصاد، مانع ازدواج می‌شود
اما در نهایت، تمام این تحلیل‌ها، آمارها و جوایز به یک نقطه مشترک و حساس می‌رسند: «چرا جوانان ازدواج نمی‌کنند؟». نتایج تحقیقات و پژوهش‌های انجام شده در دبیرخانه ستاد ملی جمعیت و شوراهای اندیشه‌ورزی نشان داده است که تمام مسائل جمعیت، به طور مستقیم به مسئله «ازدواج» گره خورده است. به زبان ساده، اگر ازدواج صورت نگیرد، فرزندآوری اتفاق نمی‌افتد و اگر فرزندآوری نباشد، بحران جمعیت تشدید می‌شود.
بنابراین، برای باز شدن این گره کور، باید موانع واقعی را شناسایی کرد. وحید دستجردی در پایان سخنانش، با لحنی صریح و مستقیم، توپ را در زمین مسئولان انداخت. او تأکید کرد که برای حل این بحران، دیگر حرف‌های کلی کافی نیست و باید به سراغ ریشه‌ها رفت. او خطاب به مسئولان گفت: «باید مشکل اقتصاد را حل کنید. شما باید مشکل مسکن را برای جوانان حل کنید.»
این گزارش تلخ به ما می‌گوید که هیچ تبلیغی، جایزه‌ای یا گفتمان زیبایی نمی‌تواند جایگزین امنیت اقتصادی و داشتن یک سرپناه ساده شود. گره کور جمعیت، در حقیقت گره کور اقتصاد است. اگر امروز اهتمام جدی دستگاهی برای حل مشکلات معیشتی جوانان صورت نگیرد، فردا روزی خواهد رسید که تنها می‌توانیم خودمان را ملامت کنیم و به آمارهای نزولی نگاه کنیم.