به گزارش صراط به نقل از فارس؛ احمد صفرزاده، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم، در بازدید خبرنگاران از پناهگاه حیات وحش میاندشت، این منطقه را یکی از زیستگاههای مهم یوزپلنگ آسیایی دانست و درباره وضعیت حیات وحش، آخرین مشاهدات یوز، شرایط آبشخورها، سایت تکثیر یوز و چالش حضور دامهای غیرمجاز در منطقه توضیح داد.وی با اشاره به وسعت پناهگاه حیات وحش میاندشت اظهار کرد: این منطقه حدود ۸۵ تا ۹۰ هزار هکتار وسعت دارد و برنامه بازدید به گونهای تنظیم شده است که ورود از بخش شمالی منطقه و خروج از بخش جنوبی انجام شود.صفرزاده با بیان اینکه حیات وحش میاندشت به دلیل تردد کمتر خودرو و موتورسیکلت، رفتار بسیار محتاطانهای دارد، افزود: حیات وحش این منطقه با دیدن خودرو یا موتورسیکلت به سرعت فرار میکند، چراکه در این محدوده کمتر با بازدیدکننده مواجه شده است.وی درباره گونههای جانوری میاندشت گفت: گونه غالب این منطقه آهو است و در حال حاضر جمعیت آهو در برخی نقاط به حدود ۵۰ تا ۶۰ رأس میرسد. میاندشت زیستگاه قوچ و میش نیست و به همین دلیل ساختار جمعیتی حیات وحش آن با مناطقی مانند سالوک متفاوت است.صفرزاده یوزپلنگ آسیایی را گونه شاخص میاندشت دانست و افزود: اهمیت اصلی این منطقه برای ما به دلیل قرار گرفتن در زیستگاه یوز ایرانی است، اما گونههای دیگری مانند کاراکال، گربه وحشی و انواع پرندگان نیز در منطقه حضور دارند. عقاب طلایی نیز از جمله گونههای شاخص پرندگان منطقه است.وی با اشاره به تنوع زیستی میاندشت گفت: حدود ۳۰ گونه پستاندار و بین ۱۳۰ تا ۱۴۰ گونه پرنده در این منطقه شناسایی شده است. انواع خزندگان از جمله بزمجه، مار شاخدار و مار جعفری نیز در میاندشت زیست میکنند.
ثبت ۱۸ تصویر از یوز در یک سال
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم درباره آخرین مشاهده یوزپلنگ آسیایی در میاندشت اظهار کرد: آخرین تردد یوز ایرانی سه روز پیش در بخش شمالی پناهگاه، در محدوده فرزندان «هلیا»، توسط جوامع محلی ثبت شد.وی افزود: تنها در سال جاری ۱۸ مرتبه تصویربرداری و مستندسازی از یوز در منطقه انجام شده است. این تصاویر با تلفن همراه و دوربینهای عکاسی ثبت شده و برای ثبت آنها از دوربینهای تلهای استفاده نشده است.صفرزاده ادامه داد: علاوه بر این ۱۸ مورد تصویربرداری، بیش از ۳۰ مورد مشاهده یوز نیز توسط مردم و محیطبانان گزارش شده است.وی در ادامه بازدید خبرنگاران از بخش فنسکشیشده منطقه، درباره نخستین سایت رسمی تکثیر یوزپلنگ آسیایی در ایران توضیح داد و گفت: محلی که اکنون در آن حضور داریم، نخستین مکان تکثیر رسمی یوزپلنگ آسیایی در ایران بود که فعالیت آن از سال ۱۳۸۶ آغاز شد.صفرزاده افزود: در سال ۱۳۸۶ با ورود «کوشکی» به این منطقه، برنامه تکثیر یوز در میاندشت آغاز شد و کوشکی از سال ۱۳۸۶ تا سال ۱۳۹۳ در این محیط نگهداری شد.وی با اشاره به شرایط جسمانی کوشکی در آن زمان اظهار کرد: کوشکی در بهترین وضعیت جسمانی قرار داشت و با وجود اینکه این برنامه نخستین تجربه در کشور بود، شرایط به گونهای بود که هر فردی از این مجموعه بازدید میکرد، یوزپلنگی را میدید که حتی امکان بازگشت به طبیعت را داشت.رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم گفت: کوشکی در این مجموعه با استفاده از طعمه زنده و شکارهایی که از محیط وحش تهیه میشد، تغذیه میشد و تلاش شده بود شرایط نگهداری آن تا حد امکان به شرایط طبیعی نزدیک باشد.
وی ادامه داد: کارشناسان چند ماه منطقه را بررسی کردند و در نهایت نقطهای بر اساس ویژگیهای توپوگرافی، آبراههها، پوشش گیاهی و سایر ویژگیهای زیستگاهی انتخاب شد تا سایت تکثیر در آن احداث شود.صفرزاده وسعت این سایت را حدود ۲۵۰ هکتار عنوان کرد و افزود: بخشی که برای نگهداری کوشکی، به عنوان یوز نر، در نظر گرفته شده بود حدود ۱۲ هکتار وسعت داشت و به طور کامل آماده شده بود. بخش باقیمانده نیز برای یوز ماده و همچنین نگهداری طعمههایی مانند آهو و خرگوش طراحی شده بود.وی با بیان اینکه این پروژه در ادامه متوقف شد، گفت: بنا به دلایلی، سازمان با ادامه پروژه موافقت نکرد و طرح نیمهتمام باقی ماند. پس از خروج کوشکی از منطقه در سال ۱۳۹۳، این سایت عملاً متوقف و فعالیت آن لغو شد.رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم درباره وضعیت فعلی فنسهای سایت گفت: همانطور که مشاهده میکنید، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد فنسها اکنون روی زمین افتادهاند و متأسفانه هزینه زیادی که برای این مجموعه صرف شده، بدون استفاده باقی مانده است.وی افزود: امیدواریم سازمان حفاظت محیط زیست برای این مجموعه برنامهریزی کند؛ این مجموعه یا باید احیا شود، یا فنسها جمعآوری و بازنگری شود و یا طرح دیگری در آن اجرا شود. حتی میتوان این مکان را به عنوان سایت دوم یوز در نظر گرفت و آن را دوباره بازسازی کرد.
آبشخورهایی که با آزمون و خطا طراحی شدند
صفرزاده در ادامه با اشاره به آبشخورهای منطقه گفت: در میاندشت طی سالهای گذشته روی مدیریت منابع آبی و ساخت آبشخورها کار زیادی انجام شده و تجربههای مختلفی در این زمینه به دست آمده است.
وی افزود: در این منطقه آبشخورهای مختلفی داریم و در طول سالها هم آزمون و خطا کردهایم و هم تجربههای مختلفی به دست آوردهایم تا بتوانیم آبشخورهایی متناسب با شرایط منطقه طراحی کنیم.رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم گفت: آبشخورها بر اساس میزان آب موجود در هر نقطه متفاوت طراحی میشوند. در مناطقی که آب فراوان است، آبشخور بزرگتر ساخته میشود و در نقاطی که آب کمتر است و نیاز به آبرسانی با تانکر وجود دارد، حجم آبشخور نیز کوچکتر در نظر گرفته میشود.وی درباره ویژگیهای آبشخورهای جدید اظهار کرد: در طراحی آبشخورها تلاش شده است از مصالحی استفاده شود که با شرایط طبیعی منطقه تناسب داشته باشد. همچنین یکی از مشکلات قدیمی، تلف شدن جوجه تیهو، کبک و دیگر پرندگان هنگام ورود به آبشخور بود.صفرزاده افزود: برای جلوگیری از این تلفات، در آبشخورهای جدید رمپهایی ایجاد شده و آبشخورهای کوچکتری نیز در نظر گرفته شده است تا پرندگان و خزندگان بتوانند بدون خطر غرق شدن از آب استفاده کنند.وی ادامه داد: در گذشته شترها با ورود به آبشخورها شناور را میشکستند و باعث هدررفت آب میشدند، اما اکنون با نصب حفاظهای محکمتر تلاش شده است از این اتفاق جلوگیری شود.رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم گفت: حتی جهت قرارگیری آبشخور نیز اهمیت دارد. در یکی از نقاط منطقه که وزش باد و گردوغبار زیاد است، جهت آبشخور به شکلی تعیین شده که دیواره بلند آن در برابر باد قرار گیرد تا میزان ورود گردوغبار به آبشخور کاهش پیدا کند.وی درباره نظافت آبشخورها نیز اظهار کرد: برای آبشخورها خروجیهایی در نظر گرفته شده تا هنگام نظافت، آب به راحتی تخلیه شود و امکان شستوشو و پاکسازی آبشخور وجود داشته باشد.
صفرزاده افزود: در برخی موارد مردم نیز برای ساخت آبشخورها و بندهای خاکی با محیط زیست همکاری میکنند و همراهی خوبی در این زمینه وجود دارد.پایان آبرسانی از خارج میاندشتوی با اشاره به مشکل تاریخی تأمین آب در میاندشت گفت: یکی از مشکلات این منطقه طی ۵۰ سال اخیر، تأمین آب بوده است. در گذشته آب مورد نیاز منطقه از ارتفاعات منطقه جوین در حوزه خراسان رضوی با تانکر منتقل میشد.رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم افزود: هم برای محیط زیست و هم برای دامداران مجاز، آب با تانکر و از مسیرهای نامناسب منتقل میشد که این موضوع استهلاک انسانی و مالی زیادی داشت و گاهی نیز باعث میشد آبشخورها خالی بمانند.وی ادامه داد: با ساخت بندهای خاکی و استخرهای ذخیره آب، وضعیت تأمین آب تغییر کرده است و اکنون دیگر حتی یک قطره آب از خارج منطقه وارد میاندشت نمیکنیم.صفرزاده گفت: در حال حاضر حدود ۱۰ هزار رأس دام مجاز نیز میتوانند از منابع آبی منطقه استفاده کنند و همین موضوع موجب شده است دامداران در مدیریت منابع آب با محیط زیست همراه شوند.خروج ۵ هزار رأس دام از منطقهرئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم درباره وضعیت دامهای مجاز در میاندشت اظهار کرد: حدود دو دهه قبل ۱۵ هزار رأس دام مجاز در منطقه وجود داشت، اما در ۱۵ سال اخیر حدود ۵ هزار رأس دام از منطقه خارج شده و حقوق مربوط به آنها خریداری شده است.وی افزود: در حال حاضر حدود ۱۰ هزار رأس دام مجاز در منطقه وجود دارد که از ابتدای زمستان تا ۱۰ فروردین سال بعد، به مدت حدود ۱۰۰ روز، اجازه ورود و چرا در منطقه را دارند.
صفرزاده با بیان اینکه مسئله اصلی امروز میاندشت دامهای مجاز نیستند، گفت: مشکل اصلی ما دامهای غیرمجاز و شترهای غیرمجاز هستند که در فصل بهار و همزمان با فصل زادآوری حیات وحش وارد منطقه میشوند یا در منطقه باقی میمانند.وی ادامه داد: دامداران مجاز منطقه توجیه شدهاند و خود دامداران، گلهداران و حتی سگهای گله نیز در موضوعات مربوط به مدیریت آب با محیط زیست همراهی میکنند. آنها متوجه شدهاند که مدیریت منابع آب و خاک در نهایت به نفع خودشان نیز خواهد بود.
شترهای غیرمجاز؛ تهدیدی برای آبشخورها
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم با اشاره به ورود شترهای غیرمجاز به میاندشت گفت: شترهای غیرمجاز بیشتر از روستاهای حاشیه منطقه وارد میشوند.وی افزود: به عنوان نمونه، در سمت شرق منطقه روستایی به نام چهلدختران قرار دارد که حدود ۴۰۰ شتر در آن وجود دارد. البته همه این شترها وارد منطقه نمیشوند، اما تعدادی از آنها به صورت خواسته یا ناخواسته وارد میاندشت میشوند.صفرزاده گفت: آسیب یک شتر به مراتب میتواند بیشتر از ۵۰ رأس گوسفند باشد؛ نه فقط از نظر چرای پوشش گیاهی، بلکه به دلیل تخریب منابع آبی.وی توضیح داد: وقتی یک یا دو شتر روی آبشخور قرار میگیرند، علاوه بر مصرف آب، شناور آبشخور را میشکنند و باعث هدررفت آب میشوند. در حالی که گوسفند عمدتاً از پوشش گیاهی استفاده میکند و برای آب نیز میتوان آن را به نقطه دیگری منتقل کرد.رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم افزود: شترها به دلیل رهاشدگی، آسیب بیشتری به آبشخورها و منابع آبی وارد میکنند و به همین دلیل برای جلوگیری از دسترسی آنها به برخی آبشخورها فنسکشی و حفاظگذاری انجام شده است.
وی گفت: یکی از مزیتهای میاندشت این است که گونه غالب حیات وحش آن آهو است و آهو میتواند از زیر این فنسها عبور کند، بنابراین برخلاف مناطقی که گورخر نیز وجود دارد، محدودیت کمتری برای دسترسی حیات وحش به آب ایجاد میشود.نبود بیماری مشترک حیات وحش و دام در ۵۰ سال اخیرصفرزاده درباره احتمال انتقال بیماری از دامهای غیرمجاز به حیات وحش نیز اظهار کرد: خوشبختانه تاکنون بیماری مشترک بین دام و حیات وحش در میاندشت نداشتهایم.وی افزود: یکی از دلایل این موضوع، جلوگیری از استفاده دامهای غیرمجاز از آبشخورهای احداثشده برای حیات وحش است. البته دامهای غیرمجاز میتوانند از بندهای خاکی استفاده کنند، اما تلاش شده است دسترسی آنها به آبشخورهای اصلی محدود شود.رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم گفت: در سابقه حدود ۵۰ ساله منطقه، تاکنون موردی از بیماری مشترک حیات وحش و دام گزارش نشده است.برنامه اصلی حفاظت از یوز؛ حفظ زیستگاهوی در بخش دیگری از سخنان خود درباره برنامه و راهبرد اصلی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی اظهار کرد: یوزپلنگ آسیایی یکی از شاخصترین گونههای در معرض خطر کشور است و اولویت اصلی ما در حفاظت از این گونه، حفظ زیستگاه و ایجاد امنیت برای آن است.صفرزاده افزود: در کنار اقدامات داخلی، استفاده از تجربیات بینالمللی نیز مورد توجه قرار دارد و در همین برنامه نیز یکی از متخصصان شناختهشده یوزپلنگ از آفریقای جنوبی حضور داشته است.وی ادامه داد: حفاظت از یوز تنها بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست نیست و لازم است همه بخشها و دستگاههای اجرایی که به نوعی میتوانند در این موضوع نقش داشته باشند، پای کار بیایند.مشکل مرزی در ارتباط با جوامع محلی
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم یکی از مشکلات میاندشت را قرار گرفتن جوامع محلی در محدوده مدیریتی استانی متفاوت دانست و گفت: بخش قابل توجهی از حاشیه منطقه در استان خراسان رضوی قرار دارد و این موضوع کار ارتباط با جوامع محلی را دشوار کرده است.وی افزود: پیشنهاد دادهایم جوامع محلی هر منطقه در اختیار همان منطقه مدیریتی قرار داشته باشند، زیرا منافع جوامع محلی اطراف میاندشت از همین منطقه تأمین میشود و ما نیاز داریم آموزش و ارتباط مستمر با آنها داشته باشیم.صفرزاده ادامه داد: اگر بخواهیم با فرماندار، مدیرکل یا مسئولان محلی در خراسان رضوی برای آموزش و تعامل با جوامع محلی اقدام کنیم، به دلیل تفاوت حوزههای مدیریتی، کار دشوارتر میشود.وی گفت: پیشنهاد ما این است که با یک تفاهمنامه، اختیار بیشتری برای ارتباط و آموزش جوامع محلی در اختیار مدیریت منطقه قرار گیرد تا بتوانیم درباره حفاظت از حیات وحش و منابع طبیعی با آنها تعامل بیشتری داشته باشیم.بندهای خاکی؛ راهکار تأمین آب میاندشتصفرزاده درباره بندهای خاکی احداثشده در منطقه نیز اظهار کرد: این بندها در سالهای اخیر نقش مهمی در مدیریت منابع آبی میاندشت داشتهاند و توانستهاند مشکل چندین دههای تأمین آب منطقه را کاهش دهند.وی افزود: این بندها به گونهای طراحی شدهاند که آب حاصل از بارندگی و روانآبها در منطقه ذخیره شود و برای استفاده حیات وحش و دامهای مجاز در اختیار باشد.رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم گفت: در گذشته بخش زیادی از آب مورد نیاز منطقه با تانکر منتقل میشد، اما اکنون با استفاده از بندهای خاکی و استخرهای ذخیره آب، وابستگی منطقه به انتقال آب از خارج کاهش یافته است.
وی درباره بارندگیهای منطقه نیز اظهار کرد: در برخی سالها آب آبشخورها و منابع آبی منطقه خشک نمیشود و در برخی سالها نیز به دلیل بارشهای زودهنگام یا بارش مناسب در خرداد، شرایط آبی بهتر است.صفرزاده افزود: برای سال جاری نیز پیشبینیهایی درباره بارشهای مناسب مطرح شده و امیدواریم این بارندگیها میاندشت را نیز تحت تأثیر قرار دهد و منابع آبی منطقه تقویت شود.
