به گزارش صراط نیوز، 8 سال پیش، تنها 96 روز از خروج ترامپ از برجام گذشته بود و درحالیکه وعدههای اقتصادی برنامه جامع اقدام مشترک یکی پس از دیگری به بنبست تحریمهای آمریکا و خروج سرمایهگذاران بزرگ ختم میشد، امضای یک کنوانسیون در دولت حسن روحانی سر و صدا به پا کرد؛ کنوانسیونی که انتقادات زیادی به آن وجود داشت و حتی گفته میشد که ترکمانچای دیگری به ایران تحمیل کرده است.
برجام و خروج ترامپ؛ پایان یک رویا
برنامه جامع اقدام مشترک که در سال ۱۳۹۴ میان ایران و کشورهای ۱+۵ به امضا رسید، علاوه بر اهداف هستهای، با انتظارات اقتصادی گستردهای همراه بود. دولت وقت امیدوار بود رفع تحریمها زمینه ورود سرمایهگذاران خارجی، افزایش همکاری شرکتهای بینالمللی و توسعه صنایع داخلی را فراهم کند.در سالهای پس از اجرای برجام، مذاکرات و قراردادهایی با شرکتهای بزرگ خارجی شکل گرفت. با این حال، خروج دولت دونالد ترامپ از برجام و بازگشت تحریمهای آمریکا در سال ۱۳۹۷، بسیاری از این همکاریها را با مشکل مواجه کرد.
دولت دو
شکستهای اقتصادی بعد از برجام؛ از توتال تا رنو
خروج آمریکا از برجام، کارتهای اقتصادی دولت را یکباره از دستش بیرون کشید. وعدههای بزرگ سرمایهگذاری که یکی از مهمترین برگهای برنده برجام بودند، یکی پس از دیگری نقش بر آب شدند.
توتال؛ شرکتی که برای احترام به تحریمهای آمریکا ایران را ترک کرد
یکی از مهمترین نمونهها، قرارداد شرکت توتال فرانسه برای سرمایهگذاری در توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی بود که تنها چند روز پس از لغو تحریمها از این پروژه عظیم نفتی کنار کشید و در عمل مهمترین قرارداد اقتصادی بعد از برجام را به شکست کشاند.این درحالی بود که به گفته بیژن زنگنه، وزیر نفت وقت ایران، توتال پیشتر وعده داده بود که تنها در صورت بازگشت تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل ایران را ترک خواهد کرد.
رنو و عهدی که وفا نکرد
در صنعت خودرو نیز شرایط مشابهی شکل گرفت. گروه خودروسازی رنو نیز به عنوان یکی دیگر از نمادهای امیدواری اقتصادی، برنامههای خود برای سرمایهگذاری کلان در ایران را به دلیل بازگشت تحریمها متوقف کرد و بازار خودروسازی ایران را با چالش جدی مواجه ساخت.این شرکت پس از اجرای برجام، مذاکراتی را برای گسترش همکاری با طرفهای ایرانی آغاز کرد و در ژانویه ۲۰۱۶، ایران را «بازاری بسیار مهم» توصیف نمود اما همین شرکت پس از خروج آمریکا از برجام به یکباره ایران را ترک کرد.
هواپیماهایی که به ایران نرسید
یکی دیگر از مهمترین وعدههای اقتصادی پس از برجام، نوسازی ناوگان هوایی ایران بود. ایرانایر قراردادها و توافقهایی برای خرید هواپیما از شرکتهایی مانند ایرباس، بوئینگ و ATR انجام داد.ورود نخستین هواپیمای ایرباس به ایران در دیماه ۱۳۹۵ به یکی از نمادهای ملموس اجرای برجام تبدیل شد. با این حال، بازگشت تحریمهای آمریکا باعث شد بخش بزرگی از برنامه خرید 200 فروند هواپیما از شرکتهای ایرباس و بوئینگ و چند شرکت دیگر عملی نشود. از این تعداد 100 فروند قرار بود از شرکت ایرباس تحویل گرفته شود اما در نهایت تنها 16 فروند هواپیما وارد کشور شد که فقط 3 فروند آن ایرباس بود و هیچ بوئینگی هم بر زمین ایران نشست.
حرکت دولت دوازدهم به سمت یک کنوانسیون جدید
در چنین شرایطی، دولت دوازدهم در مسیر سیاست خارجی خود به سمت توافق بینالمللی دیگری حرکت کرد. منتقدان، این رویکرد را تلاشی برای جبران بخشی از ناکامیهای اقتصادی برجام میدانند و معتقد هستند که دولت وقت پس از شکست در ایجاد گشایش اقتصادی پایدار، بهدنبال دستاوردی جدید بوده است.در همین راستا، کارشناس سیاسی و روابط بینالملل، داریوش صفرنژاد، میگوید که دولت دوازدهم در فاصله کوتاهی پس از خروج آمریکا از برجام و با هدف جبران پیامدهای آن، این کنوانسیون را با شتاب امضا کرده است.صفرنژاد توضیح میدهد، در مدت کوتاهی و با رویکردی شتابزده، موارد مورد اختلاف که در متن کنوانسیون داخل پرانتز قرار داشت، از متن خارج شد و قرار شد تا چهار رئیسجمهور کشورهای ساحلی، بر اساس وعدهای که به ایران داده بودند، موارد مورد اختلاف را که بیشتر به مسائل اقتصادی و زیستمحیطی دریای خزر مربوط میشد، در قالب چهار موافقتنامه جداگانه و ظرف مدت شش ماه تدوین کرده، به امضای پنج رئیسجمهور برسانند و برای تصویب به مجالس ارائه کنند اما اکنون هشت سال از ۲۱ مرداد ۱۳۹۷ گذشته است و هیچیک از این تعهدات محقق نشده است.
فارس