به گزارش صراط به نقل از همشهری، در شرایطی که طی روزهای اخیر برخی از شهرهای ایران، بهویژه در خطوط ساحلی جنوب کشور، درگیر حملات سنگین آمریکا با هدف تضعیف توان راهبردی ایران در تنگههرمز هستند، عدهای همچنان با نادیده گرفتن واقعیتهای میدانی و ژئوپلیتیک موجود، بر کنار گذاشتن این ظرفیت حیاتی اصرار دارند. چنین رویکردهایی در قبال یکی از مهمترین اهرمهای قدرت ایران، در حالی است که تجربه سالهای اخیر نشان داده تنگههرمز نهتنها یک گذرگاه راهبردی انرژی بلکه از مهمترین اهرمهای بازدارندگی ایران در برابر فشارهای خارجی به شمار میرود؛ اهرمی که نسخهپیچی برای کنارگذاشتن آن، حتی زمینهساز بروز شک و شبهههایی در افکارعمومی درباره نیت گویندگان شده است. منتقدان چنین نسخههایی، براین اعتقادند افرادی که از حذف این برگ برنده راهبردی سخن میگویند، عملاً نسخهای تجویز میکنند که نتیجهای جز کاهش قدرت چانهزنی، تضعیف بازدارندگی و ارسال پیام ضعف به طرفهای مقابل ندارد. این در حالی است که رهبر معظم انقلاب در پیامی به مناسبت روز خلیجفارس تأکید کردند: تنگههرمز و خلیجفارس فراتر از یک پهنه آبی که بخشی از هویت و تمدنماست.
اهمیت راهبردی تنگههرمز
تلاش برخی برای کماهمیت جلوه دادن اهرم تنگههرمز در دست ایران در شرایطی است که این آبراهه بینالمللی به دلایل چندوجهی، اهمیت ویژهای برای ایران دارد، آنهم پس از تحمیل دو جنگ که زمینهساز تغییر بسیاری از معادلات شد.
مهمترین اهرم ژئوپلیتیکی ایران
در روابط بینالملل، جغرافیا بهمثابه یک ابزار قدرت راهبردی عمل میکند.
موقعیت ایران در شمال تنگههرمز، آن را به یکی از بازیگران اصلی امنیت این آبراه تبدیل کردهاست.
تحولات این منطقه، از اهمیت ویژهای برای قدرتهای جهانی برخوردار است.
تنگه هرمز جایگاه ایران را در معادلات امنیتی منطقه تقویت کردهاست.
شاهراه انرژی جهان
بخش قابلتوجهی از صادرات نفت کشورهای حوزه خلیجفارس از این مسیر انجام میشود.
بخش مهمی از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) نیز وابسته به این آبراه است.
هرگونه تحول در تنگه هرمز، مستقیما بر بازار جهانی نفت، قیمت انرژی و اقتصاد قدرتهای صنعتی اثر میگذارد.
این اهمیت جایگاه ژئوپلیتیکی ایران را تقویت میکند.
ابزار مهم بازدارندگی
تنگه هرمز یکی از مؤلفههای بازدارندگی ایران محسوب میشود.
درصورت افزایش تنشهای منطقهای، اهمیت این آبراه سبب میشود هرگونه اقدام نظامی علیه ایران، پیامدهای اقتصادی گستردهای برای جهان داشته باشد.
این موضوع هزینه تصمیمهای نظامی علیه ایران را افزایش میدهد، مانند آنچه در ماههای اخیر شاهد بودهایم.
احاطه ایران بر تنگه هرمز سبب میشود بازیگران خارجی پیامدهای اقتصادی اقدامات خود را نیز محاسبه کنند.
تنگههرمز سب شده بازدارندگی ایران صرفا نظامی نباشد، بلکه ابعاد اقتصادی نیز پیدا کند.
قدرت چانهزنی در مذاکرات
نقش ایران در امنیت تنگه هرمز از مهمترین مزیتهای ژئوپلیتیکی بهحساب میآید که تأثیرات مهی دارد؛ از جمله:
۱- افزایش قدرت چانهزنی ایران
۲- پررنگتر کردن نقش ایران در ترتیبات امنیتی منطقه
۳- اثرگذاری بر محاسبات طرفهای مقابل
ابعاد مختلف تأثیرگذاری:
۱- امنیت ملی ایران: تنگه هرمز بخشی از محیط امنیتی ایران محسوب میشود.
۲- تأثیر بر بازار جهانی انرژی: بازار جهانی نفت نسبت به هرگونه تنش در تنگه هرمز بسیار حساس است؛ موضوعی که اهمیت ژئوپلیتیکی ایران را افزایش میدهد.
۳- ارتقای جایگاه در رقابت قدرتهای جهانی: تنگه هرمز به محل تلاقی منافع قدرتهای بزرگ تبدیل شده و ایران بهدلیل موقعیت جغرافیایی خود، در مرکز این رقابت قرار دارد.
۴- نقش در دیپلماسی منطقهای: تنگه هرمز میتواند بستر مناسبی برای توسعه همکاریهای چندوجهی بینالمللی باشد.
۵- یک مزیت جغرافیایی غیرقابل جایگزین: موقعیت جغرافیایی ایران در تنگه هرمز قابل انتقال یا جایگزینی نیست. با توجه به این موضوع، تنگه هرمز به یکی از پایدارترین داراییهای راهبردی ایران تبدیل شدهاست.
۶- ظرفیت اقتصادی: علاوه بر صادرات نفت ایران، تنگه هرمز ظرفیتهای اقتصادی دیگری نیز دارد؛ از جمله:
توسعه ظرفیتهای بندرگاهی در سواحل جنوبی
ترانزیت کالا
خدمات دریایی
سوخترسانی به کشتیها
توسعه مناطق آزاد
سرمایهگذاری در صنایع دریایی
تقویت کریدورهای حملونقل
اعتراف جهانی به توان راهبردی ایران
در ماههای اخیر بیش از برخی جریانها و چهرههای داخلی، تحلیلگران و رسانههای بینالمللی بر اهمیت راهبردی تنگههرمز برای ایران تأکید کردهاند که در ادامه به برخی از آنها اشاره میشود.
اندیشکده آمریکایی فارنافرز: اگر برای عبور محمولههای انرژی از این آبراهه استراتژیک عوارض و حق ترانزیت وضع شود، ظرفیت تولید درآمدی بالغ بر ۸۰ میلیارد دلار در سال ایجاد خواهد شد.
روزنامه انگلیسی «تلگراف»: تنگه هرمز اکنون سلاحی قدرتمندتر از بمب هستهای برای ایران است.
سیلویا بولتوک، تحلیلگر ارشد سیاست بینالملل: تنگه هرمز یک «همترازکننده نامتقارن واقعی» محسوب میشود که «برگ برنده» ایران است و با هیچ دارایی دیگری قابل مقایسه نیست.
مجله آمریکایی فورچون: ترامپ مجبور است حاکمیت ایران بر تنگه هرمز را قبول کند.
مرکز مطالعات راهبردی و بینالملل آمریکا (CSIS): اگر ایران نظام کنترل مسیرها، صدور مجوز و دریافت عوارض عبوری را در تنگه تثبیت کند، اهرم مذاکراتی واشنگتن تضعیف خواهد شد و دامنه اقدام نظامی آمریکا و اسرائیل محدودتر میشود.
فایننشال ریویوی استرالیا: اکنون ایران میتواند به چیزی وسیعتر از صرف بقا در جنگ بیندیشد؛ چشماندازی برای خروج از بحران با موقعیت بینالمللی تقویتشده.
گریگوری برو، تحلیلگر ارشد مؤسسه «اوراسیا گروپ»: ایران با تنگه هرمز، اهرم فشار قابلتوجهی در اختیار دارد و بعید میدانم عقبنشینی کند؛ در واقع، زمان احتمالا به سود ایران است.
اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک: واشنگتن در بنبستی گرفتار شده که در آن یا باید کنترل ایران بر تنگههرمز را بپذیرد یا به سمت تنشهایی پرهزینهتر حرکت کند.
رابرت پیپ، تحلیلگر سرشناس آمریکایی: ترکیب جغرافیا و فناوریهای ارزانقیمت باعث شده است ایران بهعنوان چهارمین مرکز قدرت جهانی در حال ظهور مطرح شود.
جان مرشایمر، اندیشمند سرشناس آمریکایی: تنگه هرمز، همراه با توان موشکی و پهپادی ایران، سرچشمه قدرتی است که بهسادگی از دست نخواهد رفت.
اندیشکده آمریکایی «هوور»: با وجود برترین نیروی دریایی جهان، آمریکا در عمل قادر به مقابله با قدرت دریایی ایران در تنگه هرمز نیست.
چشم پوشی بر یک اهرم قدرت راهبردی
پس از آغاز جنگ تحمیلی سوم در ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ و بهدنبال آن، بسته شدن تنگههرمز ازسوی ایران، تاکنون در مقاطع مختلف شاهد طرح ایدههایی ازسوی برخی بودهایم که محور آن، چشمپوشی از یکی از مهمترین ابزارهای افزایش قدرت چانهزنی ایران در میانه سنگینترین فشارهای خارجی بوده است.
تنگه هرمز؛ یک اهرم شکننده؟
دیدگاه: محمدجواد ظریف، وزیر امورخارجه در دولتهای یازدهم و دوازدهم
منبع: مقاله ۲۹ تیرماه در نشریه آمریکایی «فارز افرز»
محورها:
اهرمی که تنگه برای ایران فراهم میکند، شکننده است.
تهدید رفتوآمد دریایی ازسوی ایران میتواند بخش عمدهای از جهان را علیه ایران بسیج کند.
بسته ماندن مستمر تنگه به تسریع سرمایهگذاریهای بینالمللی در خطوط لوله، بنادر و کریدورهای لجستیکی زمینی منجر میشود.
تهران باید خویشتنداری پیشه کند.
تنگه هرمز را رها کنید!
دیدگاه: ناصر هادیان، استاد روابط بینالملل دانشگاه تهران
منبع: گفتوگوی ۲۰ تیرماه با پایگاه خبری «انتخاب»
محورها:
ول کنید ماجرای مدیریت تنگه هرمز را؛ ما آنجا حاکمیت داریم.
ما هیچ کاری نباید بکنیم؛ ما فقط باید بگوییم آقا تنگه هرمز، مثل قبل.
در ۴۰۰ سال اخیر، شاید ما در چنین موقعیت ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیکی نبودهایم و این تنگه بسیار عامل مهمی است.
ما این را بهدست آوردیم، اما نگرانی من این است که با رویکرد جدیدمان، آن را از دست بدهیم.
بحث مدیریت و درآمدزایی تنگههرمز بیراهه است؛ مدیریت کنیم که چه بشود؟ چه منفعتی دارد؟ فقط دردسر است.
مدیریت فقط موجب میشود خیلیها را علیه خودمان کنیم، ازجمله کشورهای منطقه و خیلیها در دنیا و حتی دوستانمان.
تنگه هرمز را حیثیتی نکنید!
دیدگاه: حشمتالله فلاحتپیشه، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاستخارجی مجلس در دوره دهم
منبع: گفتوگوی ۲۹ تیرماه با پایگاه «اقتصاد نیوز»
محورها:
آمریکا بهدنبال «خلع قدرت ایران» در تنگه هرمز است.
ایران میتوانست از موقعیت طبیعی خود در تنگه هرمز در چارچوب دیپلماسی بهره ببرد.
برخی جریانها با برجسته کردن موضوع تنگههرمز، عملاً همه بندهای تفاهم را تحتالشعاع قرار دادند.
تبدیل این مسئله به موضوعی حیثیتی، سبب نظامیتر شدن منطقه و تقویت اجماع کشورها برای اجرای طرحهای جایگزین آمریکا و عمان شد.
نحوه برخورد با موضوع هرمز موجب «مچاله شدن» تفاهم شد.
راهحل چیست؟
دیدگاه: کورش احمدی، دیپلمات پیشین ایران
منبع: گفتوگوی ۲۶ تیرماه با خبرگزاری ایسنا
محورها:
راهحل یک توافق درباره تنگه هرمز با توجه به این واقعیت است که قرار داشتن خطوط تفکیک ترافیک دریایی (TSS) در آبهای سرزمینی یک کشور، امتیاز خاصی برای آن کشور فراهم نمیکند.
اگر توجه شود که عبور TSS از قلمرو دریایی ایران جز ضرر خاصیتی ندارد، این مسئله قابل حل خواهد بود.
مدیریت تنگههرمز ارزش جنگ دوباره ندارد
دیدگاه: گزارش رسانهای
منبع: مقاله ۲۴ تیرماه خبرگزاری اقتصاد آنلاین
محورها:
ورود دوباره به جنگی همهجانبه برای حفظ مدیریت تنگههرمز، در بلندمدت منافع ملی ایران را تامین نخواهد کرد.
تبدیل ظرفیت تنگه هرمز به یک نظام دائمی دریافت هزینه، با موانع جدی روبهروست و نسبت هزینه به فایده آن برای ایران بههیچوجه بهصرفه نیست.
پیامدهای سیاسی اصرار بر مدیریت تنگههرمز قابل توجه است.
راهبرد دریافت عوارض، بیش از آنکه یک فرصت درآمدی برای ایران باشد، میتواند به منشأ افزایش فشارهای بینالمللی تبدیل شود.
ایران به تنهایی تصمیمگیر نیست
دیدگاه: جواد اطاعت، استاد دانشگاه
منبع: گفتوگوی ۲۴ تیرماه با وبگاه «اکو ایران»
محورها:
تنگه هرمز یک آبراه بینالمللی است که میان ایران و عمان قرار دارد و هیچیک از ۲ کشور بهتنهایی حق تصمیمگیری درباره آن را ندارند.
موضوعهایی مانند بستن تنگههرمز، دریافت عوارض یا ایجاد محدودیت برای عبور و مرور کشتیها، نیازمند توافقهای بینالمللی و فراتر از تصمیم یک کشور است.
کدام تنگه هرمز؟
دیدگاه: فریدون مجلسی، دیپلمات پیشین
منبع: مناظره تیرماه ۱۴۰۵ با ابراهیم متقی در گفتوگو با پادکست «آزاد»
محورها:
در تنگه هرمز فقط ماهیها و صدفهایش مال ماست.
دست از این رفتار در تنگه هرمز بردارید.
رفتوآمد در تنگه هرمز باید با نظارت یک سازمان بینالمللی باشد.
چرا بهانه میتراشید و موضوع جدیدی درست میکنید برای به هیجان درآوردن مردم؟
