به گزارش صراط به نقل از دانشجو؛ جیبریل گوئه، یکی از هواداران سنگال در ژانویه ۲۰۲۶ به خبرگزاری آسوشیتدپرس در تانژه مراکش گفت: «نمیدانم چرا رئیسجمهور آمریکا میخواهد تیمهایی از کشورهای خاص نتوانند شرکت کنند. اگر اینطور است، اصلاً نباید قبول میکردند میزبان جامجهانی باشند». چند ماه بعد، جامجهانی آغاز شد؛ اما هواداران سنگال، کنگو، هائیتی و ایران پشت دیوار ممنوعیتهای مهاجرتی آمریکا ماندند.
آنچه در جامجهانی ۲۰۲۶ میگذرد را نمیتوان بدون خواندن تاریخ چهارصد ساله آمریکا فهمید.
چهار قرنی که فراموش نمیشود
اولین کشتی حامل بردگان آفریقایی در ۱۶۱۹ به ساحل ویرجینیا رسید. طی دو قرن، بیش از ۱۲.۵ میلیون آفریقایی با زور از سرزمینهای خود کنده شدند و به آمریکا آورده شدند.. پس از لغو قانونی بردگی در ۱۸۶۵ با متمم سیزدهم قانون اساسی، قوانین جیم کرو جداسازی رسمی سیاهان را تضمین کرد؛ مدارس جدا، صندلیهای اتوبوس جدا، آبخوریهای جدا. این قوانین تا ۱۹۶۴، یعنی تنها ۶۲ سال پیش، در بخشهایی از آمریکا قانوناً پابرجا بودند.
بر اساس گزارش در مارس ۲۰۲۳ مؤسسه پژوهشی پیو، ثروت متوسط خانوادههای سفیدپوست در آمریکا هنوز هفت برابر خانوادههای سیاهپوست است. نرخ زندانرفتن مردان سیاهپوست پنج برابر مردان سفیدپوست است. نرخ مرگ مادران سیاهپوست در زایمان سه برابر مادران سفیدپوست.
برایان استیونسون، بنیانگذار موسسه عدالت برابر و نویسنده کتاب «فقط رحمت»، در مصاحبه مارس ۲۰۲۳ با نشریه آتلانتیک گفت: «ما هرگز نژادپرستی را بحرانی ملی به رسمیت نشناختیم. آلمان آموزش هولوکاست میدهد. آمریکا درباره بردهداری بحث میکند انگار که یک رسم و رسوم کوچک بود، نه یک اپیدمی اخلاقی».
جورج فلوید و لحظهای که جهان ایستاد
در ۲۵ می ۲۰۲۰، افسر دریک شُوِن زانو بر گردن جورج فلوید گذاشت و نه دقیقه و ۲۹ ثانیه آنجا ماند. فلوید سیاهپوست بود و شُوِن سفیدپوست. دوربینی همه چیز را ضبط کرد. به گزارش ژوئن ۲۰۲۰ نیویورک تایمز، موجی از اعتراض در ۱۴۰۰ شهر آمریکا و هزاران شهر جهان بالا گرفت که بزرگترین جنبش اجتماعی تاریخ آمریکا از دهه ۱۹۶۰ بود. در همان روزها، فوتبالیستهای سیاهپوست لیگهای اروپایی زانو زدند. تیمها پیراهنی با سه حرف «بی اِل اِم» (جان سیاهان ارزش دارد) پوشیدند. مارکوس راشفورد، ستاره منچستر یونایتد و ملیپوش انگلستان در توئیتی در ژوئن ۲۰۲۰ نوشت: «من میتوانم فوتبال بازی کنم. اما نمیتوانم رنگ پوستم را عوض کنم و اصلا نباید مجبور به این کار باشم». این جمله بیش از یک میلیون بار بازنشر شد.
درک لاو، محقق مطالعات آفریقایی-آمریکایی دانشگاه کلمبیا در مصاحبه ژوئن ۲۰۲۱ باایاِسپیان گفت: «فوتبال (آمریکایی) یکی از معدود فضاهایی است که در آن، سیاهپوستان آمریکایی، آفریقایی، و دیاسپورای کاراییبی احساس میکنند که جهان آنها به هم متصل است. تیمهای آفریقایی نه فقط یک تیم فوتبال، که نمادی از کرامت هستند».
جامجهانی ۲۰۲۶؛ ممنوعیت با چهره ورزشی
جامجهانی ۲۰۲۶ از ۱۱ ژوئن آغاز شد. ۴۸ تیم، ۳۹ روز، ۱۶ شهر آمریکا، مکزیک و کانادا. اما از همان ابتدا، رقیبی جدید وارد صحنه شد؛ سیاستهای مهاجرتی دولت ترامپ.
بر اساس گزارش ژانویه ۲۰۲۶ انبیسی نیوز، سنگال و ساحلعاج در دسامبر ۲۰۲۵ به فهرست کشورهایی اضافه شدند که شهروندانشان با «محدودیتهای جزئی ورود» به آمریکا روبهرو هستند. این به معنای ممنوعیت عملی هواداران برای تماشای بازی تیمهایشان بود. هائیتی و ایران، که هر دو در جامجهانی حضور دارند، در دسته «ممنوعیت کامل» هستند. به گزارش الجزیره، ترامپ «نقص در غربالگری» را دلیل این ممنوعیتها اعلام کرد.
فاتو جیدیو، رئیس گروه هواداران زن سنگال در مصاحبه ژانویه ۲۰۲۶ با خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «ما میخواهیم برویم، اما نمیدانیم چطور. از وقتی سنگال واجد شرایط شد، ما تمام جامجهانیها را کنار تیممان بودیم. این بار هم باید باشیم».
داوری که ویزا داشت، اما برگردانده شد
تیرهترین صفحه این ماجرا در ۸ ژوئن ۲۰۲۶ ورق خورد. عمر آرتان ۳۴ ساله، داور برتر مسابقات فدراسیون آفریقا در سال ۲۰۲۵ با گذرنامه دیپلماتیک و ویزای تکورودی معتبر آمریکا به فرودگاه بینالمللی میامی رسید. او قرار بود اولین سومالیایی در تاریخ باشد که در جامجهانی داوری میکند. پس از ۱۱ ساعت بازداشت، ممنوعالورود اعلام شد و در هواپیمایی به استانبول بازگشت.
طبق گزارش ۸ ژوئن ۲۰۲۶ الجزیره، دلیل رسمی اعلامشده «نگرانیهای امنیتی در فرایند بررسی» بود. سومالی در فهرست ممنوعیت سفر دولت ترامپ قرار دارد، همان کشوری که ترامپ در پایان ۲۰۲۴ مهاجرانش را «زباله» خوانده بود. فیفا در بیانیهای کوتاه گفت «مسئول فرایندهای مهاجرتی کشور میزبان نیست» و از انتقاد به آمریکا خودداری کرد.
جیانی مرلو، رئیس انجمن بینالمللی مطبوعات ورزشی در نامهای به فیفا نوشت: «موارد خبرنگاران ایرانی و آفریقایی که اعتبارنامه فیفا داشتند، اما ورودشان رد شد، بیشمار و غیرقابل قبول است».
ابولا برای کنگو؛ آزمایشگاه دیگری از تبعیض
قبل از آرتان، کنگو نمونه تکاندهندهتری را تجربه کرده بود. به گزارش ۲۳ می ۲۰۲۶ هیل، اندرو جولیانی، رئیس کارگروه کاخ سفید برای جامجهانی به شبکهایاسپیان گفت: «به دولت کنگو گفتیم که تیم این کشور باید در بلژیک قرنطینه شده، وگرنه ممکن است نتوانند وارد آمریکا شوند». دلیل؟ شیوع ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو و اوگاندا. شرط ورود تیم کنگو به آمریکا ۲۱ روز قرنطینه اجباری در اروپا بود. ابولا پیش از این هم بارها در آفریقا شیوع یافته بود و هیچگاه منجر به قرنطینه تیمهای ورزشی آفریقایی در خاک اروپا نشده بود.
پل فارمر، استاد جهانی بهداشت دانشگاه هاروارد در ژوئن ۲۰۱۴ به نیویورک تایمز گفته بود «واکنشهای بیش از حد به ابولا نه به خاطر علم، بلکه از روی نژادپرستی است». او این الگو را پیش از مرگش در سال ۲۰۲۲ شناسایی کرده بود.
سیاهپوستان آمریکا و همبستگی با آفریقا.
اما درون مرزهای آمریکا، روایت دیگری هم در جریان است. آمریکاییهای آفریقاییتبار که حدود ۱۴ درصد از جمعیت ۳۳۰ میلیونی این کشور را تشکیل میدهند، تیمهای قاره آفریقا را با شوری متفاوت دنبال میکنند. این پیوند ریشهای فراتر از فوتبال دارد. به گزارش فوریه ۲۰۲۶ایاسپیان، ظهران ممدنی، شهردار نیویورک و از حامیان حقوق مهاجران در جلسه ژانویه تماشای فینال جام ملتهای آفریقا (مراکش-سنگال) را در نیویورک برگزار کرد و آن را «نخستین رویداد از یک سری برنامهها برای جشن گرفتن جوامع مهاجر» خواند.
سایت آنالیتیک آپتا در می ۲۰۲۶ گزارش داد که در نظرسنجی انجامشده از آمریکاییهای آفریقاییتبار، ۶۲ درصد گفتند که در جامجهانی تیمهای آفریقایی را به عنوان تیم دوم خود دنبال میکنند؛ رقمی که نسبت به جامجهانی ۲۰۲۲، ۱۱ درصد رشد داشته است. اوکیآفریقا، رسانه تخصصی فرهنگ آفریقایی و دیاسپورا در ۱۱ ژوئن ۲۰۲۶ نوشت: «محدودیتهای ویزای ترامپ که به شکلی نامتناسب کشورهای آفریقایی را هدف میگیرد». این رسانه ادامه داد: «در واقع، خشم ضدمهاجری که طی سالهای اخیر از جناحهای راستگرا برخاسته را بازتاب میدهد».
الگوی تکراری «کشورهای کثیف» و «نگرانیهای امنیتی»
به گزارش اولیه واشنگتنپست در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۸، ترامپ در جلسه کاخ سفید، از کشورهای آفریقایی به عنوان کشورهایی کثیف یاد کرد. جالب است که در همان سال، ترامپ از کشورهای آفریقایی خواست آرای خود را برای میزبانی آمریکا در جامجهانی بدهند. حالا در ۲۰۲۶، هواداران همان کشورهایی که در ۲۰۱۸، ترامپ به آرایشان نیاز داشت، اکنون پشت دیوار ممنوعیتهای مهاجرتی ماندهاند.
نکول هانا-جونز، روزنامهنگار برنده جایزه پولیتزر و بنیانگذار پروژه ۱۶۱۹ نیویورک تایمز، در توئیتی در ژوئن ۲۰۲۶ نوشت: «وقتی داور سومالیایی با ویزای معتبر از میامی برگردانده میشود، اما یک اروپایی با گذرنامهای از همان کشوری که ممنوع است میتواند بیاید، این تعریف دقیق نژادپرستی ساختاری است».
زمینبازی ناهموار نیست
رانیا حسن، پژوهشگر ارشد سیاست ورزشی در مؤسسه چتمهاوس در گفتوگوی ژوئن ۲۰۲۶ با نشریه گاردین گفت: «این جامجهانی یک آینه است. در آن میبینی که قدرت واقعاً چطور توزیع میشود؛ کی با ویزا میآید، کی با ابولا قرنطینه میشود، کی بعد از ۱۱ ساعت برگردانده میشود».
آنچه در آمریکا و گهواره نژادپرستی سیستماتیک میگذرد، مصداق سخن برایان استیونسون است: «تاریخ هرگز پشت سر گذاشته نمیشود». کشوری که هنوز نتوانسته با تاریخ خود کنار بیاید میزبان رویدادی شده که به ادعای جیانی اینفانتیو، رئیس فیفا، باید کشورها و هواداران را متحد کرده و گرد هم بیاورد. ورزش، این میدانی که میگویند بیطرف است، حالا دقیقاً جایی بوده که بزرگترین تضادهای قرن بیستویکم، یعنی نژاد، مهاجرت، قدرت و کرامت انسانی روبهروی هم میایستند.
از تهدید جانی تا کارشکنی فنی برای بازیکنان ایران
رئیس جمهور تروریست آمریکا پیش از جام جهانی در اظهاراتی وقیحانه نوشت: «تیم ملی فوتبال ایران میتواند در مسابقات جام جهانی شرکت کند، اما به خاطر زندگی و امنیت خودشان فکر نمیکنم برایشان مناسب باشد که اینجا بیایند.»
وزارت امنیت داخلی ایالات متحده گفت: «بازیکنان تیم ملی ایران مجاز خواهند بود یک روز قبل از هر بازی وارد خاک آمریکا شوند و در هتلهای تعیینشده اقامت کنند. این تسهیلات به درخواست ترامپ صورت گرفته است و دیدار ایران با نیوزیلند، اولین فرصت برای اجرای این برنامه خواهد بود.»
به نظر میرسد جام جهانی سیاسیتر از همیشه، بر طبل ناعدالتی در ورزش نیز میکوبد.
