عربستان سعودی نه فقط در روابط خارجی خود با بن بست های متعددی مواجه شده است بلکه از درون نیز به لحظه انفجار و بحران بزرگ جانشینی نزدیک میشود، پژوهش حاضر به بررسی آخرین وضعیت فرزندان عبدالعزیز،موسس حکومت سعودی پرداخته است و در بخشهای آینده به بررسی اختلافات فکری-سیاسی درون شاهزادگان سعودی ، بحران های بین المللی سعودی و سناریوهای پیش روی سرزمین حجاز خواهد پرداخت.
عربستان سعودی یکی از محدود کشورهای الیگارشیکی است که به دلیل وصیت بنیانگذار این کشور یعنی عبدالعزیز بن عبدالرحمن،مبنی بر اینکه تا زمانی که پسران او زنده هستند فرد دیگری از نوادگان او حق رسیدن به پادشاهی را ندارد، قدرت بازتولید خود را از دست داده و هر لحظه با خطر "جنگ خونین قدرت"مواجه است.
عبدالعزیز بن عبدالرحمن بن فیصل بن ترکی بن عبدالله بن محمد بن سعود از اوایل قرن بیستم جنگهای خونینی را با کمک انگلستان برای تسلط بر حجاز و جدائی شبه جزیره عربستان از دولت عثمانی آغاز کرد و سر انجام توانست در سال1922بر بسیاری ازمناطق کنونی عربستان چیره شود و در نهایت این کشور در سال1932استقلال خود را اعلام کرد و به عضویت جامعه ملل(پیش از تاسیس سازمان ملل متحد)در آمد.
عبدالعزیز اولین پادشاه عربستان در مدت77سال عمر خود32بار ازدواج کرد،عبدالعزیز از 13 همسر خود هیچ فرزندی نداشت و از 8همسر خود هر کدام یک فرزند و از باقی آنها62فزند دارد بدین ترتیب از عبدالعزیز70 فرزند باقی مانده است که 36نفر از آنان پسر و34 نفر دختر هستند.
عبدالعزیز در سال1953از دنیا رفت و پسران او به ترتیب سعود بن عبدالعزیز(1953-1964)فیصل بن عبدالعزیز(1964-1975)خالدبن عبدالعزیز(1975-1982)فهد بن عبدالعزیز(1982-2005) و عبدالله بن عبدالعزیز(2005-تاکنون)به پادشاهی رسیدند.
از 36فرزند پسر عبدالعزیز 18نفر وفات کرده و 18نفر دیگر زنده هستند،با وجود آنکه هم اکنون ملک عبدالله،پادشاه کنونی عربستان پس از مرگ عبدالعزیز پنجمین پسر اوست که به این سمت رسیده است اما وی دوازدهمین پسر عبدالعزیز محسوب میشود به این معنی که بسیاری از پسران عبدالعزیز و ولی عهدان پادشاه در زمان زعامت برادرشان از دنیا میروند به عنوان مثال از سال2005تا کنون که عبدالله بن عبدالعزیز پس از ملک فهد به پادشاهی رسیده است 4فرزند عبدالعزیز یعنی عبدالمجید،فواز،سلطان و نایف به ترتیب در سالهای2007و 2008 و 2011و 2012از دنیا رفتند.
هم اکنون کوچکترین فرزند عبدالعزیز،مقرن بن عبدالعزیز ،66سال سن دارد و دارای15فرزند است.
تعیین جانشین یا ولی عهد در عربستان بر حسب سن فرزندان عبدالعزیز صورت نمی گیرد بلکه با هماهنگی مجلس شورای بیعت و پادشاه انجام می شود چه آنکه ولی عهد کنونی عربستان یعنی سلمان بن عبدالعزیز بیست و پنجمین فرزند عبدالعزیز است و قبل از سلمان9نفر از برداران وی نسبت به او از لحاظ سنی بزرگتر و هم اکنون در قید حیات هستند.
از 5 فرزند عبدالعزیز که به پادشاهی رسیده اند هیچکدام برادر تنی یکدیگر نبوده اند اما در حال حاضر هر سه ولی عهد اخیر یعنی سلطان،نایف و سلمان و ولی عهد احتمالی آینده که روز یکشنبه29خرداد ماه1391به عنوان وزیر کشور انتخاب شد یعنی احمد بن عبدالعزیز،با یکدیگر برادر هستند و برادر بزرگتر آنها فهد،از 1982تا2005پادشاه عربستان بوده است.
اگر چه در حال حاضر18نفر از فرزندان عبدالعزیز زنده هستند اما 6نفر از آنان یا بالای85سال سن دارند و یا به دلیل ضعف بدنی از فعالیت سیاسی جداشده اند به عنوان مثال بندر بن عبدالعزیز 90سال،مساعد89سال و مشعل85سال سن دارد و سه نفر از فرزندان عبدالعزیز به نامهای تلال،بدر و ترکی بن عبدالعزیز به عنوان اپوزیسیون حکومت سعودی شناخته می شوند و عملا امکان انتخاب آنها به پادشاهی غیر ممکن است و یک نفر از فرزندان عبدالعزیز به نام مشهور بن عبدالعزیز که هم اکنون 70سال سن دارد در امور سیاسی دخالت نداشته و تا کنون هیچ پست سیاسی را تجربه نکرده است و امکان به پادشاهی رسیدن او نیز منتفی است، لذا در حال حاضر6نفر از فرزندان عبدالعزیز در انتظار مرگ برادر بزرگتر و به قدرت رسیدن خود هستند که عبارتند از:
ممدوح بن عبدالعزیز(73ساله)
عبدالاله بن عبدالعزیز(72ساله)
سطام بن عبدالعزیز(71ساله)
احمد بن عبدالعزیز(71ساله)
هذلول بن عبدالعزیز(70ساله)
مقرن بن عبدالعزیز(66ساله)
از میان این 6 نفر به جز احمد (وزیر کشور)و مقرن(وزیر اطلاعات داخلی)هیچکدام سابقه وزارت و عهده دار بودن پست های مهم سیاسی را نداشته اند به عنوان مثال هذلول بیش از آنکه به سیاست علاقه مند باشد به امور ورشی علاقه و اشتغال داشته و بیش از 3دهه رئیس باشگاه فوتبال الهلال عربستان بوده است.
نکته حائز اهمیت اینکه هر کدام از این افراد دارای بیش از 10 فرزند هستند به عنوان مثال احمد بن عبدالعزیز دارای 15فرزند می باشد.
در حال حاضر فرد اول عربستان عبدالله بن عبدالعزیز،فرد شماره دو سلمان و فرد قدرتمند شماره 3 احمد بن عبدالعزیز می باشد.
عبدالله هم اکنون89و به نقل دیگر93سال سن دارد،او 18بار ازدواج کرده و هم اکنون دارای34فرزند است،بسیاری از فرزندان او در پستهای مهم امنیتی و سیاسی مشغول هستند و دختران او با افراد پرنفوذ سیاسی و مذهبی ازدواج کرده اند، فرزندان عبدالله خصوصا خالد، متعب، ترکی، فیصل، عبدالزیز و مشعل داعیه دار حکومت پس از مرگ ملک عبدالله هستند و بر این اعتقادند که پس از وی حکومت سهم فرزندان عبدالله است.
سلمان 76سال سن دارد و سه بار ازدواج کرده است که حاصل آن13فرزند است(دو تن از همسران او فوت کرده اند)فرزندان سلمان خصوصا سلطان،محمد و فیصل از نفوذ زیادی در خاندان سعودی برخوردارند و اکثر آنان تحصیل کرده آمریکا در رشته های فنی هستند.
احمد بن عبدالعزیز سی و یکمین فرزند پسر عبدالعزیز است و با70سال سن دارای13فرزند است که حاصل2ازدواج وی می باشد،احمد بن عبدالعزیز در دوران خالد،فهد و عبدالله یعنی سه پادشاه اخیر عربستان در پستهای امارت و معاونت وزیر و وزیر مشغول به فعالیت بوده است.
عبدالعزیز بن احمد فرزند ارشد احمد بن عبدالعزیز بن عبدالرحمن دارای تحصیلات در رشته علوم سیاسی است و پست های متعدد اداری و سیاسی را در حکومت سعودی بر عهده دارد و امید دارد پدرش به عنوان آخرین شاه عربستان بر حجاز حکومت کند و پس از وی حکومت به خاندان احمد بن عبدالعزیز منتقل شود.
با توجه به موارد ذکر شده اگر چه حد اقل تا10-15سال دیگر امکان برگزیده شدن پادشاه از میان فرزندان عبدالعزیز وجود دارد(آخرین پسر عبدالعزیز،مقرن نام دارد و هم اکنون66ساله است)اما باید دید که با نزدیک شدن به نوبت آخرین فرزندان عبدالعزیز آیا انتقال قدرت به آرامی صورت خواهد گرفت،با تصفیه های خونین روبرو خواهد شد، کودتا سرنوشت سرزمین حجاز را روشن خواهد کرد،،بحران سیاسی-امنیتی عربستان را فراخواهد گرفت، مردم سرنوشت ساز خواهند بود یا اینکه در نهایت عربستان سعودی تجزیه خواهد شد.