ویکی حقوق به عنوان یک دانشنامه آنلاین حقوق با هدف تسهیل دسترسی به اطلاعات حقوقی برای افراد مختلف، از دانشجوان تا وکلا و قضات، تأسیس شده است. این پروژه در زمستان 1398 توسط پژوهشکده حقوق و قانون ایران آغاز و در تابستان 1399 نسخه اینترنتی آن به صورت عمومی قابل دسترسی شد.
درباره ویکی حقوق
ویکی حقوق به عنوان یک دانشنامه تخصصی و آنلاین، قابل دسترسی برای همه افراد، از دانشجوان و پژوهشگران گرفته تا قضات، وکلا، و عموم مردم، مزایای بسیاری دارد. این پروژه به منظور وظیفه اجتماعی اجتماعی پژوهشکده حقوق و با هدف توسعه اطلاعات حقوقی برای آحاد جامعه و دسترسی به رفرنس های تخصصی برای جامعه حقوقی فارسیزبان در زمستان 1398 توسط پژوهشکده حقوق و قانون ایران تاسیس شد. اما تا تابستان سال بعد، هیچ نسخهای از آن به صورت عمومی منتشر نشده بود. سرانجان در تابستان 1399، نسخه اینترنتی "ویکی حقوق" با شعار « حقوق را جدی بگیریم» در اینترنت قابل دسترسی قرار گرفت و موجب ارتقا آگاهی عمومی از مسائل حقوقی شده است. فهم بهتر از حقوق و تعهدات فردی و جمعی، توسعه و بهبود نظام حقوقی کشور، پیشگیری از تضادها و اختلافات حقوقی، و توسعه فرهنگ حقوقی جامعه از جمله فواید این پروژه حقوقی مهم هستند. ویکی حقوق، با ایجاد مقالات دانشنامه ای برای اصطلاحات تخصصی، حقوق را به زبان عامیانه ترجمه کرده و به افرادی که زبان حقوقی را نمیفهمند، در درک قوانین و حقوق کمک فراوانی کرده است. در نهایت می شود این نتیجه را گرفت که ویکی حقوق نقش مهمی در توسعه فرهنگ حقوقی ایفا کرده است.
پروژه عام المنفعه
ویکی حقوق از جمله پروژههای نوآورانه پژوهشکده حقوق است که در رشته حقوق، تاکنون مشابه نداشتهاست. این ابتکار برای افرادی که در حوزه حقوق فعالیت میکنند، امکان دسترسی به دانش پرامونی هر ماده از قوانین مادر را فراهم میکند. به عبارت دیگر، این ویکی به قضات و وکلا کمک میکند تا در نگارش آراء قضایی و لایحههای حقوقی به صورت دقیقتر و سنجیدهتر عمل کنند. علاوه بر این، ویکی حقوق برای مردم جامعه ایران نیز تاثیر آموزندهای داشته است. چراکه این افراد میتوانند زیر هر ماده قانونی متوجه شوند که آن ماده چی میگوید و حتی به تعریف و توضیح اصطلاحات تخصصی حقوقی دسترسی پیدا کنند.
ساختار مقالات دانشنامهای ویکی حقوق
محتوای هر مقاله به نحوی نوشته شده که هر خوانندهای بتواند با مراجعه به صفحه مربوط به ماده قانونی مورد نظر خود، نظرات استادان برجسته در خصوص هر یک از این مواد را به سهولت مطالعه کند و همزمان به رفرنس آن نیز دسترسی داشته باشد. همچنین دیدگاه های مختلف فقها و نیز مستندات فقهی هر ماده نیز در این مقالات منعکس شده است. از سوی دیگر با توجه به اهمیت رویه قضایی و آراء مورد استناد صادر شده از سوی دیوان عالی کشور و نیز نظریات مشورتی مطروحه، امکان دسترسی به این آراء بسیار آسان شده است.
تاثیرات ویکی حقوق
ویکی حقوق تاثیرات مثبتی را بر سه بخش از افراد در جامعه فارسی زبان گذاشته است:
قضات و وکلا
- قضات و وکلا: ویکی حقوق به قضات و وکلا امکان دسترسی سریع و آسان به دانش پرامونی هر ماده از قوانین مادر را فراهم کرده است. این امکان به آنها این قدرت را میدهد که در نگارش آراء قضایی و لایحههای حقوقی به صورت دقیقتر و سنجیدهتر عمل کنند. همچنین، با توجه به پیچیدگی مسائل حقوقی، ویکی حقوق با ارائه رفرنس های معتبر از استادان مبرز علم حقوق، نمونه آراءمرتبط دادگاهها، آراء مرتبط وحدت رویه، نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضاییه و ... به آنها کمک میکند تا تصمیمگیریهای حقوقی خود را بر اساس اطلاعات دقیقتری انجام دهند. تاثیر مستند و منطبق بودن آراء قضایی با اصول و قواعد حقوقی به روشنی به نفع مردم و جامعه است. آراء قضایی دقیق ضمن احقاق حق از مظلوم، به افراد جامعه اعتماد بیشتری به نظام حقوقی میدهند، زیرا افراد میتوانند به اطمینان بیشتری از تطابق قراردادها و تعهدات حقوقی خود با قوانین باشند. این نتایج قضایی به کاهش تضادها و اختلافات حقوقی و بهبود دستیابی به عدالت حقوقی کمک میکنند. این تأثیرات مثبت آراء قضایی دقیق به عنوان پایه نظام حقوقی یک کشور و حقوق مردم را بهبود میبخشند. به عنوان مثال می توان به ماده 19 قانون مجازات اشاره کرد که به خوبی برای قضات، وکلا و پژوهشگران قابل استفاده است. زیرا با مراجعه به آن، می توان به دانش پیرامونی آن ماده به صورت رایگان دسترسی داشت.
مردم جامعه
- مردم جامعه: فواید آگاهی مردم از قوانین جامعه بسیار گسترده و حیاتی هستند. این آگاهی، افراد را به تقویت فرهنگ حقوقی ترغیب میکند.. همچنین، باعث کاهش تضادها و اختلافات حقوقی، پیشگیری از تعداد بیشتری از اختلافات و ازدحام در دادگاهها میشود. افزون بر این، فهم بهتر از حقوق و تعهدات فردی به کاهش فساد در جامعه منجر میشود. در نهایت، آگاهی مردم از قوانین به توسعه فرهنگ حقوقی جامعه کمک میکند. اما یکی از اشکالات موجود در قوانین، سختی کلمات و اصطلاحات تخصصی حقوقی است که ممکن است برای عموم مردم قابل فهم نباشد. در این زمینه، ویکی حقوق با ایجاد یک مقاله دانشنامه ای برای هر اصطلاح تخصصی حقوقی، این اشکال را برطرف کرده است. این مقالات دانشنامهای شامل توضیحات ساده و قابل درک از اصطلاحات حقوقی هستند و به افراد کمک میکنند تا به راحتی مفاهیم حقوقی را درک کنند. این تدابیر باعث میشود تا عدالت حقوقی بهتری در جامعه برقرار شود و تمام افراد با حقوق و تعهدات خود به طور کامل آشنا شوند.
دانشجویان و پژوهشگران حقوق
3- دانشجویان و پژوهشگران حقوق: ویکی حقوق به دانشجویان این امکان را میدهد تا به راحتی به نظرات و دیدگاههای استادان حقوق در مورد هر یک از مواد قوانین دسترسی پیدا کنند. این اطلاعات ارزشمند برای تحقیقات و مطالعات دانشجویی در زمینه حقوق بسیار اهمیت دارد و میتواند به افزایش تفکر و اعتبار تحقیقات کمک کند. به عنوان مثال ویکی حقوق به دانشجویان و پژوهشگران حقوق این امکان را میدهد تا مقالات مرتبط با موضوعات حقوقی را به صورت مرتب و دسترسی پذیر پیدا کنند. این منابع میتوانند به عنوان منابع اصلی برای تحقیقات و پایاننامههای دانشجویی مورد استفاده قرار گیرند. همچنین در این دانشنامه اطلاعات دقیقی از پیشینه هر ماده از قوانین وجود دارد. این اطلاعات به دانشجویان و پژوهشگران حقوق کمک میکند تا تحقیقات خود را با توجه به تاریخچه مادههای حقوقی بهبود بخشند و تحلیلهای کاملتری ارائه دهند.
صاحب امتیاز ویکی حقوق
پژوهشکده حقوق و قانون ایران یا به اختصار پژوهشکده حقوق، ، نام یک مرکز علمی پژوهشی در زمینه علم حقوق و دانشهای پیرامونی آن است که به صورت مستقل و با کسب مجوز از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در چهار گروه پژوهشیِ دانشنامهنگاری حقوقی، نظریهپردازی و نواندیشی حقوقی، مطالعات تأثیر اجتماعی قوانین و مطالعات حقوق مضاف در حال فعالیت است. این پژوهشکده نخستین سازمان علمی فعال در حوزه حقوق بود که موفق شد عنوان شرکت دانش بنیان را از معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری کسب کند. پژوهشکده حقوق و قانون ایران در سال ۱۳۸۹ توسط گروهی از افراد با سابقه فعالیتهای قضائی و مدیریتی در معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه تأسیس شد و تمرکز آن بر جمعآوری و مدیریت دانش پیرامونی مواد قانونی بود. در سال ۱۳۹۴ موافقت اصولی و در سال ۱۳۹۸ موافقت قطعی برای تبدیل آن به «مرکز پژوهشی دانشنامههای حقوقی علامه» از شورای گسترش وزارت علوم دریافت شد. در سال ۱۳۹۹ و بعد از طی دوران تأسیس و تثبیت، دوره توسعه خود را آغاز کرد. این مرکز توانست موافقت وزارت علوم برای ارتقا از «مرکز پژوهشی» به «پژوهشکده» را دریافت کند.
نخستین و بزرگترین زیرساخت پژوهش در حقوق ایران، بزرگترین پژوهش حقوقی ایران، اصلاح قانون ثبت احوال، ارزیابی و تحلیل پیش نویس لایحهها، دستورالعملها و آییننامههای حقوقی و تدوین شاخهبندی دانشنامههای حقوقی برای بیش از ۶۰ رشته حقوقی از جمله دستاوردهای پژوهشکده حقوق و قانون ایران است. این پژوهشکده با هدف تولید و اشاعهٔ اطلاعات تخصصی در شاخههای مختلف علم حقوق، نشریات مختلفی اعم از روزنامه، دو هفتهنامه، فصلنامه و دو فصلنامه را نیز طراحی و منتشر کردهاست.