برهان: پیش بینی و تحلیل صحیح رفتار انتخاباتی اصلاح طلبان نیازمند رصد مستمر مواضع آنها و چینش این دادهها در قالبی منطقی است. این مهم اما زمانی محقق خواهد شد که رویکرد کلان و همه جانبه نگر به این تحرکات به طور جدی مورد توجه قرار گیرد. به همین منظور از این پس سلسله مطالب وضعیت شناسی جریانهای معارض در بازههای زمانی یک ماهه منتشر خواهد شد.
اصلاحطلبان چندی است خیال نقش آفرینی در انتخابات مجلس نهم و بازگشت به عرصهی سیاسی کشور را در سر میپرورانند. در راستای برون رفت از وضع سیاسی موجود و نحوهی حضور این جریان در انتخابات آیندهی مجلس شورای اسلامی ابهامهایی وجود دارد که پس از سخنان خاتمی و ارایهی راهکارهای جدید میتوان تکاپوی آنها را برای رفع این ابهامها شاهد بود. وضعیّت حیات نیمه جان جریان معارض در تیرماه به شرح زیر بود:
۱.مواضع انتخاباتی
۱-۱- راهکارهای خاتمی: «سیدمحمد خاتمی» در دیدار با جمعی از خانوادههای شهدا و فعالان سیاسی خرمشهر خواستار رفع حصر از موسوی و کروبی و آزادی تمامی زندانیان شد و این امر را موجب لطافت فضا و گامی بلند برای گذر از وضعیّت امنیّتی به فضای سالم سیاسی دانست که هم نظام و هم حکومت و مردم از آن بهره خواهند برد.
افزون بر این خاتمی در دیدار با اعضای انجمن فرهنگ و سیاست دانشجویان دانشگاه شیراز مانند گذشته با بزرگنمایی، جمهوریّت نظام را در مقابل اسلامیّت نظام قرار داده و جواز برکنار کردن حاکم نظام اسلامی را صادر کرد و گفت: «جمهوری اسلامی یعنی ارادهی مردم حاکم است، مردم میتوانند با ارادهی آزاد خود حاکمان را روی کار بیاورند و اگر روزی آنها را نخواستند بدون درگیری و با مسالمت حاکم را برکنار کنند و حاکم دیگری را به جای او بنشانند و بر او نظارت کنند.»
شایان ذکر است این اظهارنظرها به راهکارهای خاتمی در ۲۶ اردیبهشت اشاره دارد. گفتنی است، این چندمین بار است که خاتمی برای برون رفت از وضع سیاسی موجود، راهکار ارایه میدهد و دم از آشتی ملی میزند.
۱-۲- شرط تضمین اصول: «محمدرضا خاتمی» به انتشار خبر دیدار محرمانهی «علی لاریجانی» با برخی اصلاحطلبان برای شرکت در انتخابات آیندهی مجلس، واکنش نشان داد و گفت: «ما مسألهی پشت پرده و نیاز به واسطه نداریم، بلکه اصول و برنامههایی داریم که باید تضمین شود تا در انتخابات مشارکت کنیم.»
۱-۳- شرکت در انتخابات آزاد: «مصطفی تاجزاده» در تازهترین یادداشت خود با عنوان «انتخابات آزاد با تمامی مؤلفههایش یا عدم شرکت؛ راه وسط نداریم» به اظهارنظر درخصوص چگونگی حضور اصلاحطلبان در انتخابات پرداخته است.
این فعال سیاسی سبز که پس از ایجاد فتنه و آشوب در سال ۸۸ زندانی است، تأکید کرد که ظهور جنبش سبز در ایران و همچنین بروز شرایط جدید در منطقه، راهحل میانه برای انتخابات را بیمعنا کرده و همانطور که آقای خاتمی نیز تأکید کرده است، اصلاحطلبان و سبزها تنها باید در یک انتخابات آزاد با سازوکارهای خودشان شرکت کنند.
۱-۴- برای اظهار نظر زود است: در ادامهی گمانهزنیها در خصوص نحوهی شرکت اصلاحطلبان در انتخابات آیندهی مجلس شورای اسلامی، «علی شکوریراد» گفت: «هنوز زود است بخواهیم اظهارنظر کنیم. بدیهی است که اگر شرایط به همین منوال باشد، شرکت اصلاحطلبان در انتخابات بلاموضوع میشود. اگر کسی هم در یک شهرستانی کاندیدا شود طبعاً ازحمایت جریان اصلاحطلبی برخوردار نخواهد شد. البته انتخابات مجلس در بعضی حوزهها سیاسی نیست و تابع رقابتهای محلی است و نمیشود تعابیر سیاسی را برای آن به کار بست.»
۱-۵- چشمها به تصمیم مسؤولان: «رسول منتجبنیا»، قائم مقام دبیرکل حزب اعتماد ملی ضمن مساعد خواندن شرایط عمومی جامعه، در مورد حضور اصلاحطلبان در انتخابات مجلس اظهار داشت:«باید دید که تصمیم مسؤولان نظام در این رابطه چیست؟ یعنی آیا فضا را برای حضور همهی جریانهای انقلابی باز خواهند گذاشت یا خیر؟ به عبارتی آیا مردم را از ظرفیّت و پتانسیل جناح اصلاحات محروم خواهند کرد؟» وی همچنین در اظهارنظری آشکار، حضور اصلاحطلبان در انتخابات را بدون تحقق شرایط، نوعی «خودکشی سیاسی» توصیف کرد.
۱-۶- ارایهی راهبرد برای انتخابات: در پی اختلاف نظر اصلاحطلبان برای شرکت در انتخابات مجلس، سایت جرس با انتشار مطلبی با عنوان «یک راهبرد، یک راهکار برای انتخابات مجلس» به ارایهی راهبرد انتخاباتی برای اصلاحطلبان اقدام نمود.
نگارندهی مطلب پس از پیشنهاد «واکاوی ذهنیّت رقیب» و ضمن تأکید بر این مطلب که «در شرایط فعلی و با این حجم از سرکوب، زندانی بودن فعالان و دربند بودن همراهان، رد صلاحیّتهای گستردهی احتمالی و امکان تکرار تقلب و وجود بیاعتمادی عمومی، امکان مشارکت مؤثر وجود ندارد و نیز نواختن بر طبل تحریم، اگر رسا و همهگیر نباشد، افتادن در بازی نظام برای تداوم وضع موجود و در حاشیه نگاه داشتن مخالفان است»، به ارایهی راهبردی با عنوان «جرم بحرانی» میپردازد.
جرم بحرانی راهبردی است که بر مبنای آن، در صورت گردن نهادن نظام به حداقل قابل قبولی از خواستهها، سبزها و اصلاحطلبان با تمام توان در انتخابات شرکت کرده و مردم را به پای صندوقهای رأی فرا میخوانند و در غیر این صورت نه تنها انتخابات را تحریم میکنند، بلکه کسانی را که با پرچم اصلاحطلبی در انتخابات شرکت کنند از تمامی جنبهها طرد و بایکوت خواهند کرد. نویسنده میافزاید:«از آنجا که بعید است نظام تا سطح این جرم بحرانی به خواستههای جنبش گردن نهد، باید از پیش به راهکارهایی برای تحریم هرچه رساتر و یکپارچهتر انتخابات، در چنان صورتی اندیشید. یکی از این راهکارها، اعلام راهپیمایی سراسری در تمام کشور برای روز جمعهی انتخابات است.»
به عقیدهی وی این راهبردها و راهکارها گرچه ممکن است در کوتاه مدت منجر به دستیابی جنبش به خواستههایش نشود اما حداقل از گسیختگی، ساختارزدایی و پریشانی آن جلوگیری کرده و به تندرست پریدن جنبش سبز از روی این دام تفرقهافکن، کمک خواهد کرد.
۱-۷- پیشبینی تصمیم واحد اصلاحطلبان: «انصاری راد»، رییس کمیسیون اصل نود مجلس ششم، با بیان اینکه «شکست دولت احمدی نژاد، هیچ جای دفاعی برای حامیان پیشین دولت باقی نگذاشته است»، پیش بینی کرد که اصلاحطلبان برای انتخابات به تصمیم واحدی خواهند رسید.
۲- انتقاد از رواج دروغ در جامعه
«سیدحسن خمینی» در دیدار با اعضای «کانون زندانیان سیاسی مسلمان قبل از انقلاب» با انتقاد از رواج دروغ و وضعیّت رسانهها در جامعه، گفت: «در شرایط فعلی که شاید به عللی تریبونهای رسمی به این موضوع بیمهری میکنند باید از هر تریبونی که ممکن است استفاده شود تا این امر مهم در جامعه ترویج شود.» وی در ادامه مدعی شد: «یکی از مواردی که در جامعهی ما بروز دارد، تصدیق قول فاسق است؛ کثیری از معضلات جامعهی ما ناشی از این امر است.» این اظهارات که مهر تأییدی بر گفتههای معارضین نظام محسوب میشود، با بازتاب گستردهیرسانهای روبهرو شد و در سایتهای معارض نظام به صورت گستردهای منعکس گردید.
۳- تنفس مصنوعی برای جریان سبز
روزنامهی «تایمز» در مقالهی روز ۲۶ تیرماه (۱۷ جولای) به افول جریان سبز اشاره کرد و نوشت: «فعالان اپوزیسیون در تهران خواستار رهبری قوی و قاطع از بین تبعیدیهای برجستهی ایرانی هستند تا مانع مرگ جنبش به اصطلاح سبز کشورشان شوند.» این روزنامه در ادامه میافزاید: «دوازده گروه مخفی، مانیفستی را تهیه کردهاند که به روزنامهی تایمز رسیده است. این مانیفست درخواست ایجاد یک شورای سبز جدید برای تحریک جنبش سبز را دارد؛ جنبشی که میلیونها ایرانی را بعد از انتخاب مجدد و مناقشه برانگیز رییس جمهور محمود احمدی نژاد در سال ۲۰۰۹ به خود جذب کرد ولی هم اکنون این جنبش تقریباً در حال مرگ است.»
به علاوه در این سند آمده است: «ما در ایران در جستوجوی رهبری قاطع و محکم از بین رهبران سبز خارج از کشور هستیم. جنبش در اینجا میتواند دوباره از سر گرفته شود و به سمت پیروزی حرکت کند، مشروط به این که چنین رهبری داشته باشد. اگر نه، این جنبش تلاش ناموفق دیگری برای آوردن آزادی، شأن، مقام و احترام برای کشورمان خواهد شد.»
شاید بتوان گفت این سند، ارایه دهندهی وضعیّت فعلی جریان سبز است. مردم از این جریان رویگردان شدهاند، حتی خود رهبران خارج از کشور هم نمیتوانند با هم توافق کنند که میخواهند چه چیزی را اصلاح و یا جایگزین نمایند. مشاور سابق موسوی که به نگارش این مانیفست کمک کرده است، در این خصوص میگوید: «این فراخوان یک شکست بود و تمام ضعف جنبش سبز را نشان داد. این فراخوان فقط روحیّهی مردم را تضعیف و آنها را دلسرد کرد.»
در واقع خطاب این مانیفست، تبعیدیهایی همانند «اردشیر امیر ارجمند»، مشاور ارشد موسوی و «مجتبی واحدی»، از مشاوران کروبی است که هم اکنون در پاریس و ایالات متحده زندگی میکنند. آنها امسال کمیتهی «هماهنگی راه سبز امید» را تشکیل دادهاند که دستآورد اندکی داشت.
با توجه به اخبار یک ماه اخیر مربوط به جریانهای معارض، چند محور مورد توجه قرار میگیرد:
- شرکت در انتخابات: جریان اصلاحطلبی که برای حفظ حیات سیاسی خود به تکاپوی انتخاباتی افتاده و با محوریّت خاتمی به عنوان موتور محرک، سعی در احیای این جریان و نیز جداسازی آن از جریان سبز دارد تا بتواند با معرفی مهرههای سفید از فیلتر شورای نگهبان عبور کرده و کرسیهایی هر چند اندک در مجلس را به دست آورد. در این راستا طیفی از اصلاحطلبان از مواضع خاتمی حمایت کردند و بدین ترتیب شائبهی حضور اصلاحطلبان معتدل در مجلس نهم تقویت میشود.
- سکوت قابل تأمل در روز ۱۸ تیر: با فرا رسیدن سالگرد ۱۸ تیرماه انتظار میرفت جریان معارض مانند سالهای گذشته تبلیغات وسیعی داشته باشد اما برخلاف انتظار تنها چند بیانیّه در رسانههای این گروهها منتشر شد که اغلب آنها نیز از سوی جریانهای خارج از ایران اعلام شده بود و عملاً این روز با سکوت قابل تأملی همراه بود که این امر میتواند نشان از تلاش آنها برای باز کردن جایگاهی برای خود در انتخابات مجلس باشد. همچنین آنها با این اقدام ترجیح دادند فضای سیاسی را برضد خود رقم نزنند.
