حالا دیگر کار از هشدارها گذشته و مسئولان کمی به عمق فاجعه پی بردهاند که تصمیم گرفتهاند برای خرابتر نشدن اوضاع اقدامی کنند. تنقلات مضر، نوشابهها، بسیاری از مواد تشکیلدهنده فستفودها، انواع روغنها و سسها و گروهی از مواد غذایی شیرین در لیست قرمز تبلیغات قرار گرفتند. بازی از آنجا شروع شد که در چهارمین جلسه تدوین آئیننامه اجرایی ماده 37 قانون پنجم توسعه کشور که به منظور جمعبندی نظرات نمایندگان وزارتخانههای عضو کارگروه در خصوص ممنوعیت تبلیغات و تعیین عوارض برای کالاها و اقدامات آسیبرسان به سلامت تشکیل شد، فهرست کالاهایی که تبلیغ آنها ممنوع است. اعلام شد. هرچند این ممنوعیت هنوز ابلاغ نشده و کماکان میتوان تبلیغات رنگارنگی را در رسانهها و تابلوهای شهری دید، اما واکنشهای موافقان و مخالفان این امر حکایت از سر دراز این بازی دارد. به هر حال آشکار یا پنهان، همه میدانند که سلامت جامعه به شدت در خطر است و مسئله زمانی نگرانکنندهتر میشود که بدانیم این آسیب قبل از هر کس به کودکان و نوجوانان وارد میشود.
همین پفک ریزه میزه
معلوم نیست چقدر سود در این کار وجود دارد که دهها مدلش با اسامی گوناگون قفسههای سوپرمارکتها را به خود اختصاص دادهاند. تحقیقات نشان میدهد «اسنک»ها که با نام برند «پفک» در بین مردم شناخته میشوند تا نه برابر وزن خود آب جذب میکند، بنابراین معده کودکان را پر کرده و منجر به بیاشتهایی آنها به وعدههای غذایی اصلی میشوند. همچنین تنقلات دیگری که در تهیه آنها از روغن استفاده میشود نیز به دلیل کالری بالای روغن، منجر به سیری کاذب میشود و میل افراد را به مصرف غذاهای مغذی کاهش میدهد؛ در نتیجه مصرفکننده این مواد به بیماریهایی نظیر کم خونی، کوتاهی قد، پوکی استخوان و تضعیف و ریزش مو پس از مصرف مداوم این فرآوردهها دچار میشود.
چیپس، لذت، درد
دانشمندان لهستانی پس از انجام تحقیقات کشف کردهاند که چیپس موجب بیماری قلبی نیز میشود، به همین خاطر تعدادی از پزشکان این کشور برای نشان دادن مضرات این ماده غذایی اعلام کردند: «از افراد سیگاری تقاضا داریم به جای کشیدن سیگار تا میتوانند چیپس بخورند زیرا چیپس علاوه بر اینکه مثل سیگار به قلب آسیب میرساند دارای مزیت هم هست آن هم اینکه برخلاف سیگار به اطرافیان آسیبی نمیرساند.» البته این جمله به مذاق انجمن سیگاریهای این کشور خوش نیامد و در پاسخ گفتند: «مگر همه سیگاریها با هدف سکته قلبی سیگار میکشند که بتوان چیپس را با سیگارجایگزین کرد! برخی از ما میخواهیم سرطان ریه بگیریم، هیچ میدانید یکی از روشهای رفتن به آن دنیا این است که سرطان ریه بگیریم، هیچ میدانید به آن دنیا رفتن بر اثر سرطان ریه چقدر کلاس دارد!»
در مجموع از حرفهای آنها چیزی بر نمیآید جز اینکه هر دو محصول به شدت برای بدن و سلامتی افراد مضر هستند.
همچنین یکی از کارشناسان امر ازدواج از خانوادهها خواست قبل از اینکه عروس خانم «بعله» معروف را بگوید تحقیقات کافی در مورد چیپس خور بودن یا چیپس خور نبودن داماد انجام دهند تا دخترشان بیوه یا احتمالاً سیاه بخت نشود! در همین حال شنیده شد «جمعیت چیپسخورها» بر این اعتقاد هستند که «انجمن حمایت از سیبزمینیها» با دادن چند گونی سبزیجات به دانشمندان لهستانی از آنها خواستهاند که نتایج دروغین برای تحقیقاتشان ارائه کنند. این در حالی است که انجمن حمایت از سیبزمینیها ضمن رد هرگونه دخالت در نتایج آزمایشهای مذکور، عنوان داشتهاند تکهتکه کردن سیبزمینیها و سرخ نمودن آنها امری غیرسبزیجاتی است و این کار را با هیچ میوهای، حتی با زالزالکها هم نمیکنند!
نظارت تعطیل
شاید عدم نظارت و رسیدگی به نحوه تولید بخشی از تنقلات که امروزه به عنوان مواد غذایی مضر و بیماری زا معرفی میشوند باعث بهوجود آمدن چنین شرایطی شده باشد. به عقیده کارشناسان اغلب روغنهایی که برای تهیه چیپس به کار میروند، احتمال دارد بارها و بارها بجوشند و در آن ترکیبات سمی ایجاد شود که میتواند تأثیر بسیار بدی بر سلامت جسمی و رشد کودکان داشته باشد. در واقع هرگونه تغییر در روند تغذیه میتواند تغییراتی در پارامترهای بیوشیمیایی خون فرد به وجود بیاورد. خانم دکتر بابایی متخصص اطفال، تغذیه صحیح کودکان را نوعی سرمایهگذاری در جهت سالمسازی آنها در سنین بالا میداند و میگوید: «توجه به تغذیه صحیح و جلوگیری از تأثیر تبلیغات سوء در جهت تغییر ذائقه کودکان در بلندمدت، تأثیر بسزایی در جامعه دارد. مطالعات و تحقیقات علم پزشکی نشان میدهند ریشه بیماریهای قلبی و عروقی در دوران میانسالی در تغذیه دوران کودکی افراد قرار دارد و کودکانی که با وزن خیلی کم به دنیا میآیند، مادرانشان در دوران بارداری یا از سیگار استفاده کردهاند یا دچار سوء تغذیه بودهاند.»
بخور و مرض بگیر
دخترانی که در کودکی چیپس یا سیب زمینی سرخ کرده میخورند در بزرگسالی بیشتر به سرطان سینه مبتلا میشوند. به ازای مصرف هر وعده چیپس در هفته در سنین پیش دبستانی خطر ابتلا به سرطان سینه در سنین بالاتر افزایش مییابد.
در اواخر دهه 90 اطلاعات مربوط به 582 زن مبتلا به سرطان سینه با 1569 زن سالم، با هم مقایسه شد. بررسی رژیم غذایی این زنان در سنین سه تا پنج سالگی نشان داد خوردن چیپس یک بار در هفته قبل از پنج سالگی خطر ابتلا به سرطان سینه در 60 سالگی را 27درصد افزایش میدهد. مصرف سیب زمینی این خطر را افزایش نمیدهد، اما سیبزمینی سرخ شده در روغنهای سرشار از چربیهای اشباع و اسیدهای چرب خطر سرطان سینه را بالا میبرد.
بسیاری از ما سالهای اولیه زندگی را خیلی جدی نمیگیریم، غافل از اینکه تغذیه در این دوران تأثیر مستقیمی در بروز انواع بیماریها در سنین بالاتر دارد.
از دیگر مواد غذایی مضر که مصرفشان در سنین پایین سلامت افراد را در بزرگسالی به خطر میاندازند سوسیس و بستنی است، هرچند این مواد نقشی در ابتلا به سرطان سینه در زنان ندارند اما آنها نیز به نوبه خود عوارض ناگواری به همراه دارند.
شوکران در سبد خانوادهها
متأسفانه نوشابههای گازدار در شرایطی در سبد بسیاری از خانوادهها جای باز کردهاند که همین خانوادهها روزانه حتی یک لیوان شیر هم مصرف نمیکنند و این نگرانی زمانی تشدید میشود که بدانیم بیشترین مصرف این نوشابهها توسط نوجوانان و جوانان است، گروههایی که برای رشد و نمو خود به پروتئین، کلسیم و مواد مغذی کافی نیاز دارند.
چندی پیش گزارشی از سوی انجمن دندانپزشکان انگلیس منتشر شد که حکایت از تأثیر به شدت مخرب مصرف نوشابههای گازدار بر دندانهای افراد مختلف بهویژه نوجوانان داشت.
این تحقیق نشان میداد، شکر و گاز موجود در نوشابههای گازدار، دلیل عمده تخریب دندانهاست و نوشیدن این نوع از نوشابهها امکان تخریب بخشهای مختلف دندانها را بیش از پنج برابر افزایش میدهد.
دکتر اسحاق حسینی، فوق تخصص گوارش و رئیس بخش داخلی بیمارستان امیراعلم میگوید: «در هر لیوان نوشابه 75 تا 150 کیلوکالری انرژی وجود دارد که درصورت مصرف بیرویه و دائمی میتواند موجب چاقی شود. ضمن اینکه هر بطری نوشابه 35 تا 55 میلی گرم کافئین دارد که میتواند افزایش فشار خون و پرخون شدن امعا و احشا و بافتهای مختلف بدن را درپی داشته باشد و تعادل طبیعی بدن را با مشکل روبه رو سازد.»
وی با اشاره به این مسئله که سوءتغذیه از توانمندی و کارایی کشورکم میکند و براساس پژوهشها مصرف تنقلات بیارزش مانند انواع پفک، چیپس، نوشابههای گازدار، سسهای چرب و... ازجمله دلایل شیوع انواع سوء تغذیه در کودکان کشورمان است ادامه میدهد: «حجم معده کودک، کوچک است و به همین دلیل در هر وعده غذایی میزان محدودی غذا میتواند بخورد. از طرفی رشد جسمی کودک سریع و درنتیجه نیاز به مواد غذایی زیاد است. به بیان سادهتر غذای کمکی که کودک در هر میان وعده میتواند استفاده کند باید ارزش غذایی زیادی داشته و حاوی مواد مغذی مورد نیاز برای رشد وی باشد. تنقلات غذایی کم ارزش نظیر چیپس، پفک، نوشابه و... مواد مغذی لازم را برای رشد کودک ندارد. این مواد سیری کاذبی را ایجاد میکنند که موجب محرومشدن کودک از غذاهای اصلی و مواد مغذی و در نهایت موجب بروز لاغری و سوء تغذیه وی میشود و از طرفی مصرف مداوم این مواد، میتواند سبب بروز چاقی در کودک شود.»
کارشناسان مواد غذایی معتقدند به جای تنقلات کم ارزش میتوان از موادی مانند نخودچی، کشمش، گردو، بادام، پسته، گندم برشته، برنجک، عدس برشته شده، توت خشک، انجیر خشک و برگههای میوهها به عنوان میان وعده استفاده کرد. همچنین کودکان را به مصرف دوغ و آبمیوه تهیه شده در منزل به جای نوشابه تشویق کرد.
متأسفانه تغییر الگوی مصرف مواد غذایی در طول دهههای اخیر، موجب جایگزینی تنقلات غذایی کم ارزش به جای میان وعدههای مناسب و با ارزش گردیده است. اگر به این جمله اعتقاد داشته باشیم که ذائقه افراد از دوران کودکی شکل میگیرد پس باید باور کنیم مصرف تنقلات شور یا چرب موجب تمایل افراد به اینگونه مواد در سالهای بعدی زندگی میشود که این امر زمینهساز ابتلا به انواع بیماریهای مزمن است.
