علت قصاص برخی‌حیوانات درقیامت

به گزارش صراط نیوز به نقل از برنا، اعتقاد به روز رستاخیز و معاد یکی از اصول پنجگانه دین است. آیات و روایات بسیاری نیز بر وجود روز رستاخیز و قیامت تاکید و آن را روزی دانسته‌اند که رازهای نهان و پنهان بر همگان معلوم می‌گردد و به اعمال یکایک موجودات هستی رسیدگی می‌شود و هر کدام از آنها نتیجه اعمال خود را درک می‌کنند. یکی از سوالاتی که درباره روز رستاخیز و قیامت وجود دارد این است که "آیا همه حیوانات در قیامت محشور مى‌شوند؟ به چه دلیل رستاخیز براى حیوانات وجود دارد؟" حضرت آیت الله مکارم شیرازی در
تفسیر نمونه، جلد 5، صفحه 281 این سوال را پاسخ داده‌اند:
براى پاسخ به این سؤال مى‌توان به آیه 38 سوره «أنعام» اشاره نمود، که مى‌فرماید: «تمام آنها به سوى خدا در رستاخیز محشور مى گردند» (ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ یُحْشَرُونَ). ظاهر این است که: ضمیر «هُم» در این جمله به انواع و اصناف جنبندگان و پرندگان برمى گردد، و به این ترتیب، قرآن براى آنها نیز قائل به رستاخیز شده است.

بیشتر مفسران نیز این مطلب را پذیرفته اند که: تمام انواع جانداران داراى رستاخیز و جزاء و کیفرند، تنها بعضى منکر این موضوع شده، و این آیه و آیات دیگر را طور دیگر توجیه کرده اند، مثلاً گفته اند: منظور از «حشر الى اللّه» همان باز گشت به پایان زندگى و مرگ است.

شک نیست که نخستین شرط حساب و جزا مسأله عقل و شعور و به دنبال آن تکلیف و مسئولیت است، طرفداران این عقیده مى‌گویند: مدارکى در دست است که نشان می‌دهد حیوانات نیز به اندازه خود داراى درک و فهمند، از جمله: زندگى بسیارى از حیوانات آمیخته با نظام جالب و شگفت انگیزى است که روشنگر سطح عالى فهم و شعور آنها است.

کیست که درباره مورچگان و زنبور عسل و تمدن عجیب آنها و نظام شگفت انگیز لانه و کندو، سخنانى نشنیده باشد، و بر درک و شعور تحسین آمیز آنها آفرین نگفته باشد؟ گر چه بعضى میل دارند همه اینها را یک نوع الهام غریزى بدانند، اما هیچ دلیلى بر این موضوع در دست نیست که اعمال آنها به صورت ناآگاه (غریزى و بدون تعقّل) انجام مى‌شود.

چه مانعى دارد که این اعمال همان طور که ظواهرشان نشان مى‌دهد ناشى از عقل و درک باشد؟ بسیار مى شود حیوانات بدون تجربه قبلى در برابر حوادث پیش بینى نشده دست به ابتکار مى‌زنند، مثلاً گوسفندى که در عمرش گرگ را ندیده، براى نخستین بار که آن را مى‌بیند به خوبى خطرناک بودن این دشمن را تشخیص داده و به هر وسیله که بتواند براى دفاع از خود و نجات از خطر متوسل مى‌شود.

علاقه اى که بسیارى از حیوانات تدریجاً به صاحب خود پیدا مى‌کنند، شاهد دیگرى براى این موضوع است. بسیارى از سگ هاى درنده و خطرناک نسبت به صاحبان خود و حتى فرزندان کوچک آنان مانند یک خدمتگزار مهربان رفتار مى کنند. داستان هاى زیادى از وفاى حیوانات و این که آنها چگونه خدمات انسانى را جبران مى کنند در کتاب ها و در میان مردم شایع است که همه آنها را نمى توان افسانه دانست.

مسلّم است آنها را به آسانى نمى‌توان ناشى از غریزه دانست؛ زیرا غریزه معمولاً سرچشمه کارهاى یکنواخت و مستمر است، اما اعمالى که در شرایط خاصى که قابل پیش بینى نبوده، به عنوان عکس العمل انجام مى گردد به فهم و شعور شبیه تر است تا به غریزه.

هم امروز، بسیارى از حیوانات را براى مقاصد قابل توجهى تربیت مى‌کنند، سگ‌هاى پلیس براى گرفتن جنایتکاران، کبوترها براى رساندن نامه‌ها، و بعضى از حیوانات براى خرید جنس از مغازه‌ها، و حیوانات شکارى براى شکار کردن، آموزش مى‌بینند، و وظائف سنگین خود را با دقت عجیبى انجام مى‌دهند، (امروز حتى براى بعضى از حیوانات رسماً مدرسه افتتاح کرده اند!).

از همه اینها گذشته، در آیات متعددى از قرآن، مطالبى دیده مى‌شود که دلیل قابل ملاحظه‌اى براى فهم و شعور بعضى از حیوانات محسوب مى‌شود. داستان فرار کردن مورچگان از برابر لشگر سلیمان(علیه السلام)، و داستان آمدن هدهد به منطقه «سباو یمن» و آوردن خبرهاى هیجان انگیز براى سلیمان شاهد این مدعا است.

در روایات اسلامى نیز احادیث متعددى در زمینه رستاخیز حیوانات دیده مى‌شود، از جمله: از «ابوذر» نقل شده؛ ما خدمت پیامبر(ص) بودیم، در پیش روى ما دو بز به یکدیگر شاخ زدند، پیغمبر(ص) فرمود: مى‌دانید چرا اینها به یکدیگر شاخ زدند؟ حاضران عرض کردند: نه. پیامبر(ص) فرمود: ولى خدا مى داند چرا؟ و به زودى در میان آنها داورى خواهد کرد.

و در روایتى از طرق اهل تسنن از پیامبر نقل شده که فرمود: خداوند تمام این جنبندگان را روز قیامت برمى‌انگیزاند و قصاص بعضى را از بعضى مى‌گیرد، حتى قصاص حیوانى که شاخ نداشته و دیگرى بى جهت به او شاخ زده است را از او خواهد گرفت.

در آیه 5 سوره «تکویر» نیز مى خوانیم: هنگامى که وحوش محشور مى شوند.

اگر معنى این آیه را حشر در قیامت بگیریم (نه حشر و جمع به هنگام پایان این دنیا) یکى دیگر از دلایل نقلى بحث فوق خواهد بود.