۱۸ آذر ۱۳۸۹ - ۰۸:۰۰
دکتر فهیمه فرهمندپور

حجاب ؛ بینش یا نمایش ؟

کد خبر : ۱۳۹۱۶
وطن امروز: اینکه حجاب را یک محصول فرهنگی و فرآیند یک جریان برنامه‌ریزی‌ شده و اجرای درازمدت بدانیم و آن را از شکل یک دستورالعمل انتظامی خارج کنیم یا از حجاب به‌عنوان مصداق یک ضابطه اجتماعی یاد کرده و صرف‌نظر از میزان توفیق برنامه‌های فرهنگی، با بخشنامه و دستورالعمل و ضابطه و پلیس دنبال اجرایی کردن پوشش دلخواه زنان و مردان در جامعه باشیم، نه موضوع جدیدی است و نه مباحثه نتیجه‌مندی. اما با قبول نظر هر طرف این مباحثه یا مناقشه، قطعاً نمی‌توان انکار کرد که حداقل دستگاه‌های فرهنگساز و به طور خاص، رسانه‌ها باید در این زمینه پایبند ضوابط و اصولی باشند که حجاب را به عنوان یک نماد فرهنگی و دینی در مخاطب خود نهادینه کنند.نقش رسانه ملی بویژه تلویزیون در این زمینه غیرقابل انکار است. ترویج و تبلیغ پوشش مناسب و نیز چادر- به عنوان حجاب برتر- از مواردی است که سال‌هاست در دستور کار رسانه ملی قرار داشته و تکثیر مجریان چادری در برنامه‌های مختلف و بخش‌های خبری و نیز ارائه این الگوها در قالب فیلم‌ها و سریال‌ها در این جهت قابل توجهند اما این برنامه‌ریزی در صورتی بر مخاطب اثر خواهد داشت که از حداقل ریشه و مبنای ممکن در متظاهران به آن برخوردار باشد. تاکید بر واژه حداقل از آنجاست که از یکسو انتظار ریشه‌داری حداکثری، بسیار آرمانی و در شرایط موجود غیرواقع‌بینانه و قطعا خارج از دسترس است و از سوی دیگر فقدان همین حداقل پایبندی واقعی، از حجاب جز امری نمایشی و فرمایشی به مخاطب القا نخواهد کرد.نمایش بازی اخیر میترا حجار، بازیگر زن جوانی که عکس‌های او در سال 2007 در جشنواره فیلم لس‌آنجلس با پوششی بسیار نامناسب و در سال 2010 در برلین با ظاهری البته متعادل‌تر، از جمله جست‌وجوشده‌ترین صفحات جست‌وجوگر گوگل است، در سریال «گمشده» شبکه یک سیما، در نقش یک زن جوان چادری، نگرانی‌هایی را در زمینه نحوه توجه و رویکرد رسانه ملی به حجاب موجب شده است.


اینکه حجاب یک انتخاب بر اساس شناخت و اعتقاد و گرایش شخصی است یا یک لباس فرم برای عرضه و نمایش مطابق ضوابط فرمایشی و کلیشه‌ای؟ / اینکه چگونه چنین رفتار دوگانه‌ای قادر به انتقال یک ارزش اخلاقی به زنان و دختران جوان مخاطب این برنامه خواهد بود؟

/ اینکه آیا استفاده از پوشش برتر برای بازیگری که پیش از این عکس‌های نامناسب او در سایت‌ها مورد مراجعه فراوان بوده، احساسات خیل عظیم زنان محجبه و ملبس به چادر را جریحه‌دار خواهد کرد یا نه؟ / و البته اینکه با پذیرش کسانی که می‌روند و حریم‌های دینی، ملی و اخلاقی را نادیده می‌گیرند، چگونه می‌توان انتظار داشت نمونه‌های فراوان دیگر به پیشنهادهای مشابه آن‌سوی مرزها جواب مثبت ندهند و این بی‌اعتنایی به ارزش‌ها و هنجارهای جمعی جامعه ایران، به یک جریان هدفمند و گسترده تبدیل نشود.

/ و... همه مواردی است که می‌تواند توجیه قابل قبول کسانی باشد که نگران گم شدن خیلی چیزها در سریال گمشده‌اند.

*دكتر فهيمه فرهمند پور، استاد دانشگاه و پژوهشگر