گفتگو با مازيار بيژني
کد خبر : ۱۳۱۳۲
* از چه زمانی کشیدن کاریکاتور را شروع کردید؟
بیژنی: کسانی که کارهای هنری میکنند قاعدتا از دوران کودکی به کار خود علاقه داشته اند و من نیز کم و بیش از دوران کودکی ام به طراحی و نقاشی علاقه داشتم.
* یعنی از چه سالی؟
بیژنی: تقریبا 10 یا 11 سالگی.
* شما بیشتر از فکرتان کمک میگیرد یا از احساستان؟
بیژنی: احساسات چندان نقشی در کاریکاتور ندارد چون کاریکاتور بحث تفکر و اندیشه را به دنبال دارد و مبنایش تفکر است البته فن و تکنیک نیز در آن دخیل است.
* اولین کاریکاتوری را که از شما در روزنامههای کثیر الانتشار چاپ شد، به یاد دارید؟
بیژنی: اولین کاریکاتورم در خصوص مسائل سیاسی در روزنامه رسالت منتشر شد و البته قبل از آن در نشریه صبح.
* میگویند کاریکاتوریستها کار فنی میکنند و بعضا تحلیلگران سیاسی نیستند.
بیژنی: این درست نیست چرا که این همه کاریکاتور سیاسی با تحلیلهای سیاسی کشیده شده است. اما این نکته را نباید فراموش کرد که برخی از کاریکاتوریستها تحلیلگرند و برخی دیگر نقاشی میکنند.
* مازیار بیژنی نقاش است یا تحلیلگر؟
بیژنی: این را باید به مخاطبان واگذار کنید.
* میگویند کاریکاتوریستها درآمد خوبی دارند.
بیژنی: به قول خودتان، میگویند ولی خبری از عمل نیست.
* تاکنون کاریکاتوری بوده که شما علاقه فراوانی برای کشیدن آن داشته اید اما به خاطر محدودیتها از آن صرف نظر کرده باشید؟
بیژنی: اگر کشیدنش مشکل دارد لابد گفتنش هم مشکلدار است.
* حالا اگر یک بار بگویید مشکلدار نمیشود؟
بیژنی: من سعی کردهام خود سانسوری نکنم و برخی کارها را که با محدودیتهایی مواجه بوده به نحو دیگری کشیدهام.
* پر سر و صدا ترین کاریکاتور شما کدام یک بوده است؟
بیژنی: نمیشود یک کاریکاتور را تعیین کرد. برخی کاریکاتورهایم در روزنامه کیهان با مخالفتهای شدیدی همراه بوده است.
* تاکنون کسی سفارش داده کاریکاتورش را بکشید؟
بیژنی: بله. غالبا در تشکلهای دانشجویی چنین اتفاقاتی افتاده است اما اینکه شخصیتهای مهم سیاسی چنین پیشنهادی بدهند تاکنون پیش نیامده است.
* تاکنون در مقابل کسی کاریکاتورش را کشیدهاید؟
بیژنی: بله. اساسا کاریکاتور را باید رو در رو کشید.
* همه کاریکاتورها بعد طنزشان بر دیگر ابعاد آن غلبه میکند؟
بیژنی: مهم این است که بدانیم تعریف شما از طنز چیست چون طنز تعاریف مختلفی داشته است. بعضا کاریکاتور، پیام تلخ و غصه دار به همراه دارد.
* یک کاریکاتور تقریبا چقدر زمان برای کشیدن لازم دارد؟
بیژنی: زمان استاندارد ندارد و زمان لازم برای کشیدن یک کاریکاتور بستگی به ایده کاریکاتوریست دارد ممکن است یک کاریکاتور یک ربع طول بکشد و در مقابل امکان دارد یک روز هم برای انتخاب سوژه کاریکاتور کافی نباشد.
* تاکنون کاریکاتوری بوده که برای شما عذاب وجدان داشته باشد؟
بیژنی: کاریکاتور مگر آدم کشی است که عذاب وجدان داشته باشد. من تاکنون شخصیتی را تخریب نکردهام که بعدها پشیمان شوم و کسانی که از کاریکاتورهایم به بدی یاد کرده اند الحمدلله همه از دشمنان انقلاب بودهاند.
* از کسی تاکنون به خاطر کشیدن کاریکاتورش طلب حلالیت کردهاید؟
بیژنی: خیر؛ خوشبختانه کاریکاتورهای منفی را فقط از دشمنان کشیدهام و آنها نیازی به حلالیت ندارند.
* نقش کاریکاتور در خنثی کردن فتنه اخیر را چگونه ارزیابی میکنید؟
بیژنی: اگر بخواهم صادقانه بگویم من در فتنه اخیر هیچ کاریکاتوری مهم و تاثیرگذار حتی از سوی دوستان انقلاب ندیدهام.
* خودتان چرا این کار را نکردید؟
بیژنی: من این کار را کردهام و البته یک کتاب به نام "جنبش سبز مخملی " را نیز که حاوی 60 کاریکاتور است منتشر کردهام.
* کاریکاتور سران فتنه را هم کشیدهاید؟
بیژنی: بله؛ کاریکاتور سران فتنه را بر اساس عملکرد، گفتار و رفتار آنها کشیدهام و از این بابت مفتخرم.
* آیا تاکنون تهدید شدهاید؟
بیژنی: به معنای اینکه کسی تهدید به گلوله کند، تاکنون پیش نیامده است ولی در خصوص حوادث بعد از انتخابات و کاریکاتورهایی که از سران فتنه کشیده و در وبلاگم گذاشتم مواردی به صورت لحنی پیش آمده است.
* به شما فحاشی هم کردهاند؟
بیژنی: اگر بگویم که از حد و اندازه خارج شده بود، گراف نگفتم.
* وقتی این فحاشیها را به جرم دفاع از انقلاب میشنیدید چه احساسی داشتید؟
بیژنی: شما وقتی فحش میشنوید چه احساسی دارید؟ البته من تلاش کردم پاسخ این فحاشیها را با کار هنری انتقال دهم؛ زمانی که شما کار هنری میکنید و مخالفان فحاشی میکنند نشان از عاجز بودن مخالفان است و این یک پیروزی است.
* کاریکاتوری که شما از هولوکاست کشیدهاید آیا بعد از مطرح کردن رئیس جمهور به یادتان افتاد؟
بیژنی: چند سال پیش از اینکه رئیس جمهور هولوکاست را مطرح کند این مسئله در ذهن من بود. اما زمینه آن فراهم نبود که بعد از اظهارات رئیس جمهور اقدام به کشیدن کاریکاتورهایی در خصوص هولوکاست کردم.
* شما در فضای مجازی فعال هستید. آیا در این فضا احساس تنهایی نمیکنید؟
بیژنی: بیشتر از اینکه احساس تنهایی کنم احساس تاسف میکنم و اینکه برخی نیروهای خودی و انقلابی تنها به فکر زندگی خود هستند تاسف برانگیز است.
* کاریکاتوریستها چقدر انقلابی هستند؟
بیژنی: صادقانه میگویم که ممکن است برخیها ناراحت هم بشوند ولی میخواهم بگویم بسیاری از کاریکاتوریستها انقلابی نیستند و با معیارهایی که ما از انقلابی بودن داریم کاریکاتوریست انقلابی بسیار کم میبینیم.
* شاید معیارهای شما برای انقلابی بودن خیلی آرمانی باشد؟
بیژنی: خیر. معیار ما برای هنر اسلامی کاملا واقعی است و اصلی ترین این معیار خطی است که امام خمینی (ره) در منشور هنرمندان تعیین کرده اند. چرا که امام (ره) تاکید داشتند که هنری مورد تائید اسلام است که کوبنده باشد و هنرمندی مورد تائید است که همواره در خط مقدم حاضر باشد. حالا شما بررسی کنید که چقدر از هنرمندان ما در خط مقدم هستند و به چه میزان هنرهای ما کوبنده است.
* مهمترین علتی که هنر و هنرمند ما را از مبانی انقلاب دور کرده چیست؟
بیژنی: خیلی از مسائل؛ اما اگر بخواهیم امروز به این سوال پاسخ بدهم باید بگویم که ما در نگاه فرهنگی دولت کاملا مشکل داریم و عمده هنرمندان انقلابی این نگاه فرهنگی را نمیپذیرند.
* با این معیار شاید در خصوص برخی موارد مثلا حادثه غزه برخی کشورها از هنرمندان ما انقلابیتر بوده باشند؟
بیژنی: اگر بخواهیم بحث غزه را به عنوان یک مثال در خصوص کارکرد کاریکاتوریستها به بررسی بگذاریم میتوانم بگویم کاریکاتوریستهای برزیل، کوبا و حتی آرژانتین در دفاع هنری از مردم غزه بسیار از ما انقلابیتر بودند.
* چطور؟
بیژنی: شما ببینید امروز کاریکاتوریستهای ما کاریکاتورهایی را که کوباییها در دفاع از مردم غزه کشیدند شعاری توصیف میکنند و حتی کاریکاتورهایی که در خصوص امپریالیسم و صهیونیزم کشیده میشود بیشتر در کشورهای کوبا دیده میشود در حالی که کاریکاتوریستهای فعلی ما آنها را به هنرمندان شعاری متهم میکنند.
* چطور است از خارج کاریکاتوریست وارد کنیم؟
بیژنی: با این وضعیت فعلی کاریکاتور وارد کردن بد نیست چرا که هنرمندان ما کارهای واجبتری از رفتن به خط مقدم دارند و بعضا دنبال شهرت هستند که در خط مقدم خبری از شهرت نیست.
* فکر میکنید در فتنه اخیر به وظیفه خودتان عمل کردید؟
بیژنی: من در زمینه کاری خودم تمام تلاشم را کردم اما زمانی که صحبت از وظیفه میکنید باید بگویم مقام معظم رهبری فرموده است که در سال جدید فعالیت خود را دو برابر کنید که بر همین اساس نمیتوانم بگویم وظیفه خود را انجام دادهام؛ کتاب جنبش سبز مخملی را در خصوص فتنه اخیر منتشر کردم و البته بسیاری از کاریکاتورها را در روزنامهها و وبلاگ شخصی ام منتشر کردهام.
* در عمر هنریتان کجا دلتان شکسته و یا واقعا احساس خستگی کردهاید؟
بیژنی: عدم حمایت مدیریت فرهنگی برای یک هنرمند بسیار دردآور است.
* کجا مدیران فرهنگی از شما حمایت نکردند؟
بیژنی: شما بگویید کجا حمایت کردند تا پاسختان را بهتر بدهم. شما ببینید مدیران فرهنگی در خصوص آخرین کتابم چه برخوردی داشتند در حالی که این کتاب در تمامی شبکههای رسانهای صهیونیستی آمریکایی و انگلیسی بازتاب داشته است اما مدیران فرهنگی زحمت کشیده و این کتاب را از نمایشگاه جمعآوری میکنند حالا انتظار دارید من احساس خستگی نکنم؟
* چه زمانی احساس خرسندی و خوشحالی داشتید؟
بیژنی: صادقانه میگویم که هنوز خوشحال نشدهام و منتظرم اتفاقی در مدیریت فرهنگی کشورمان رخ دهد تا احساس خوشحالی کنم.
* واقعا تاکنون احساس خوشحالی نکردهاید؟
بیژنی: با این وضعیت فرهنگی کشورمان آیا برای یک هنرمند جای خوشحالی باقی میماند؟ شما تصور کنید هنرمندی که سالها کاریکاتور کشیده هنگام مراجعه به سردبیر یکی از خبرگزاری های اصولگرا، از او سؤال شود که آیا شما نمونه کار دارید یا نه، چگونه میتوان خوشحال بود.
* یعنی مدیر آن خبرگزاری شما را نمیشناخت؟
بیژنی: باور کردن این مسئله سخت است اما خواهش میکنم باور کنید که من به این آقای سر دبیر گفتم که نمونه کارهای من در نشریات مشهور اصولگرا منتشر میشود.
* از مهمترین دغدغه هنریتان بگوید؟
بیژنی: دغدغه هنری من در کاریکاتورهایم نهفته است. مفاسد اقتصادی به عنوان یک بحث مبنایی را به عنوان یک دغدغه دنبال کردهام.
* به نظر شما امروز مهمترین معضل فرهنگ چیست؟
بیژنی: مدیریت فرهنگی کشور مهمترین مشکل و دغدغه فرهنگی جامعه امروز ما است.
* شما برای اصلاح مدیریت فرهنگی کار کاریکاتوری هم انجام دادهاید؟
بیژنی: بله. اتفاقا کاریکاتور وزیر سابق فرهنگ آقای صفار هرندی را کشیدم.
* دلگرم کنندهترین جملهای که از مسئولان شنیدهاید کدام جمله بوده است؟
بیژنی: من تاکنون هیچ جمله دلگرم کنندهای را از مسئولان نشنیدهام. تنها بیانات مقام معظم رهبری مشروط به توجه مسئولان دلگرم کننده است.
* رابطه حجاب و بدحجابی با کاریکاتور چگونه است؟
بیژنی: من بیحجابی را معضلی میدانم که یک سری عوامل داخلی و خارجی آن را تشکیل داده است. بهنظرم دیدگاه مدیران فرهنگی در خصوص بدحجابی و بیحجابی کامل موثر بوده است. اگر ما در خصوص حجاب علت ها را رها کنیم و به معلول که بیحجابی است بپردازیم منصفانه عمل نکردهایم.
* منظورتان شخص خاصی است؟
بیژنی: بله زمانی که فلان مدیر سینمایی، از فلان هنرپیشه بیحجاب که به خارج سفر کرده دعوت میکند تا به کشور باز گردد و در پاسخ به سؤال افکار عمومی میگوید که این خانم در آمریکا بیحجاب بوده ربطی به ایران ندارد نمیتوان انتظار بیشتری از وضعیت کنونی داشته باشیم.
* برخیها میگویند کاریکاتورهای شما بیشتر جنبه مسخره کردن افراد را دارد آیا این نظر را قبول دارید؟
بیژنی: کسی که کاریکاتور را تمسخر میداند اساسا با کاریکاتور آشنا نیست. من حاضرم با کسانی که چنین نظری دارند رودررو بنشینم و گفتوگو کنم تا آنها مصداقی بگویند و من نیز به صورت مصداقی دفاع کنم.