کمتر از سه ماه از اجرای طرح سه نرخی کردن بنزین میگذرد که بنظر میرسد، دولت گامهایی بیصدا برای اجرای طرحهای تازه در حوزه انرژی برداشته است. حذف کارت سوخت جایگاهدارها در ۱۱ استان که عموما در حاشیه ایران قرار دارند، حکایت از طرح جدید دولت دارد. اما عجیبتر از اجرا یا عدم اجرای این طرح، مواضعی است که چهرههای کلیدی دولت در مورد تصمیمات بنزینی گرفتهاند. در یکی دوروز گذشته حداقل سه یا چهار صدای متفاوت و متناقض از دولت در مورد طرح بنزینی جدید، شنیده شد که نشان میداد فراتر از بحران بنزینی، دولت با بحران تصمیم گیری در این حوزه مواجه است. در سایه شلختگی تصمیمگیری و موضع گیریهای دولتمردان، این معیشت و روان مردم است که در میانه یک جنگ وجودی قربانی میشود و کشور را در مواجهه با بحرانها و ناآرامیهای اجتماعی در موقعیت شکننده قرار میدهد.
مصاحبه پیش از تصمیمگیری؟
به گزارش صراط به نقل از دانشجو، ماجرا از مصاحبه رئیس سازمان بهینه سازی و مدیریت راهبردی انرژی شروع شد که خبر از حذف کارت سوخت جایگاهها میداد. سقاب اصفهانی در بخشی از اظهاراتش گفته بود: «دولت مشکل تامین دارد و اگر این فرآیند ادامه پیدا کند برخی از جایگاهها خامووش خواهند شد.» با این حال تاکید او مبنی براینکه «مردم باید برای سفر، بنزین ذخیره کنند» و «پیش از سفر پیشبینی داشته باشند»، به مثابه بمب خبری در فضای رسانهای عمل کرد و علاوه برتحلیلهای مختلف در مورد اصل تصمیم، نگرانی تازه برای جامعه گرفتار گرانی و بحرانهای اقتصادی ایجاد کرد.
هنوز توضیح دقیقی در مورد اظهارات اسماعیل سقاب اصفهانی داده نشده بود که معاون اجرایی رئیس جمهور نیز اعلام کرد که: «به مرور تمام کارتهای سوخت جایگاهها در کشور حذف خواهند شد.»
معاون اول رئیس جمهور در مورد اظهارات اعضای دولت در خصوص طرح دولت در حوزه بنزین، اعلام کرد: «اظهارات مطرح شده در حاشیه جلسات، لزوما به معنای تصمیم دولت نیست. پیشنهادهای کارگروهها و کمیتههای تخصصی ممکن است تا پیش از تصویب نهایی تغییر کند.» و خطاب به اعضای دولت گفت: «مسئولان تا پیش از نهایی شددن تصمیمات از اظهار نظر در مورد آنها خودداری کنند.» و اعلام کرد که تصمیمات در این حوزه از زبان سخنگوی دولت و مدیرعامل شرکت پالایش و پخش فرآوردههای نفتی اعلام خواهد شد.
در تداوم این مواضع، روز گذشته مدیرعامل شرکت پالایش و پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرد که «دولت طرح جدیدی برای بنزین ندارد.» و در مورد طرح شناسه دار شدن کارت آزاد جایگاهها هم گفت: «این طرح در تعدادی از جایگاهها به صورت آزمایشی اجرا شده که هدف، شناسایی و احراز هویت فردی است که قصد سوختگیری دارد، پیش از آنکه عملیات سوختگیری انجام شود.» عظیمیفر در واکنش به اظهارات سقاب اصفهانی نیز اشاره کرد که: «دولت بنایی برمحدود کردن تردد مردم ندارد، اما قرار است متناسب با وضعیت موجود، بازآرایی در سهمیهها انجام شود.»
بحران تصمیمگیری؛ بحرانی فراتر از بنزین
فارغ از آنکه واقعیت طرح جدید دولت در حوزه بنزین چیست، اصل این موضع گیریهای نگرانیهای زیادی در جامعه ایجاد کرد و فضای عمومی را با شوک دیگری مواجه کرد، مواضعی که برای مردم نیز روشن میکرد که با بحران اساسیتری، فراتر از بحران انرژی و بنزین مواجه هستند و آن بحران تصمیم گیری در دولت است.
پیش از این و در جریان سه نرخی شدن بنزین در شهریورماه، دولتیها موضعگیریهای متفاوت و متناقضی داشتند که تا حدودی مدیریت شد، این بار نیز بنظر میرسد، بیش از نگرانی درباره بحرانهای بنزینی، میبایست نگران بحرانهای تصمیم گیری در دولت بود. مواضع متناقض نشان میداد، در دولت صدای واحدی برای مدیریت بحران بنزین وجود ندارد، علاوه برآن، دولتیها به این موضوع کلیدی نیز توجه ندارند که اظهارات آنها در رسانه پیش از قطعی شدن هرتصمیم گره خورده به معیشت مردم، میتواند چه اثری روی روان مردم بگذارد.
در کنار این آشفتگی در تصمیم گیری، اجرای طرحهای بی سروصدا بدون آنکه در مورد اصل تصمیمات با مردم به صورت شفاف صحبت شود، جدای از نگرانی، فضایی از بیاعتمادی و تشویش را ایجاد میکند که در کنار فشارهای اقتصادی موجود، جامعه را در آستانه انفجار قرار میدهد. باید به این واقعیت توجه داشت که در کنار اصل تصمیم، چگونگی طرح آن نیز برای افکار عمومی حائز اهمیت است.
از تجربههای تلخ درس بگیرید
جامعه ایران پیش از این طعم تلخ اجرای تصمیمات غلط توسط دولت را چیشده است. اجرای غلط طرح حذف ارزترجیحی و توزیع کالا برگ همزمان با افزایش صعودی قیمت ارز موجب شد که فضای عمومی مستعد بروز ناآرامیهای اجتماعی شده و جرقه اتفاقات تلخ ۱۸ و ۱۹ دی ماه زده شود. اکنون نیز با توجه به اینکه احتمال شروع جنگ در حوزه نظامی تقویت شده و با درنظرگرفتن این مهم که دشمنان ایران به سوار شدن روی موج ناآرامیهای اجتماعی، چشم امید بستهاند و با اعمال فشارهای اقتصادی به دنبال حرکت جامعه به سمت فروپاشی هستند میبایست هرگونه تصمیم گیری در حوزههایی که به معیشت مردم گره خورده، با حساسیت حداکثری و در نظرگرفتن نگرانیهای مردم، اعمال شود.
در این چارچوب، سوخت و انرژی از جمله موضوعاتی هستند که جامعه نسبت به آن حساسیت حداکثری دارد. این موضوع نه فقط در ایران که در کشورهای منطقه، اروپا و آمریکا هم فشارها را روی دولتها افزایش داده و جوامع را در آستانه فروپاشی قرار داده است. در ایران نیز موضوع سوخت و گرانی آن به مولفههای متعددی وابسته است که به همین جهت جامعه نسبت به تغییرات قیمتی و تصمیمات جدید در این حوزه حساس است، به همین منظور اجرای طرحهای بنزینی که گفته میشود در شهرهای حاشیهای کشور به صورت آزمایشی اجرا شده، الزاماتی دارد که بنظر میرسد دولت تمام ابعاد لازم را در نظر نگرفته و موجب بروز نارضایتیهایی در شهرهایی از جمله هرمزگان شده است در موقعیت کنونی باید این مهم را در نظر گرفت برای مردمی که ماههاست برای حمایت از ایران در خیابان حضور دارند، مدیریت مشکلات معیشتی کمترین وظیفه دولت است، در این میان نباید از ابعاد امنیتی این تصمیمات نیز غافل شد؛ دشمنان برای شهرهای حاشیهای ایران، برنامه ریزی امنیتی دارند و اجرای طرحهایی عجولانه و غیرکارشناسی آن هم بدون تبیین شفاف برای مردم، میتواند به دشمنان برای اجرای طرحهای امنیتیشان کمک کند.