در قانون کشور ما مراجع به دو دسته تقسیم می شود، عمومی و اختصاصی. دادگاه های حقوقی که برای حل دعاوی حقوقی می باشد و دادگاه های کیفری که برای شکایات کیفری است و با کمک دادسرا به پرونده ها رسیدگی می کنند. به دادگاه حقوقی و کیفری، عمومی گفته می شود که نام دیگر آنها مرجع عام تظلم خواهی است که به اکثر دعاوی رسیدگی می کنند مگر اینکه در صلاحیت آنها نباشد.
مراجع تخصصی شامل دیوان عدالت اداری، نظامی یا روحانیت می باشد که وظیفه رسیدگی به ارای صادره را دارد. در قانون رسیدگی به دعاوی چند مرحله دارد که این بدان معناست، دو طرف دعوا این حق را داشته باشند که به رای صادره اولیه اعتراض کنند.
در این مقاله می خواهیم در مورد نحوه اعتراض به ارای صادره از دادگاه های عمومی صحبت کنیم و یک نکته که باید به آن توجه داشت، نقض رأی، شامل هر شکایتی نمی شود؛ پیش از تنظیم لایحه فرجامی، حتما بررسی کنید که آیا موضوع دعوای شما در دایره دعاوی قابل طرح در دیوان عالی کشور می باشد یا خیر.
احکام قابل اعتراض
به آرایی که هنوز قطعی نشده است، قانون برای جلوگیری از تضییع حقوق افراد، به طرفین این اجازه را داده است که در زمان مشخص به رای اولیه اعتراض زده و درخواست بررسی مجدد کنند.
-
واخواهی
-
تجدیدنظرخواهی
-
فرجام خواهی
-
اعاده دادرسی
-
اعتراض ثالث
اعتراض به آرای غیابی و بدوی (واخواهی و تجدیدنظر)
هنگامی که دادگاه یک حکم غیابی صادر می کند، به دلیل اینکه به خوانده یا متهم فرصت دفاع از خود داشته باشد، برای او اعتراضی به نام واخواهی قرار داده اند.
واخواهی برای تمامی پرونده های کیفری و حقوقی امکان دارد و شرط آن بدین صورت است که متهم یا خوانده نباید در جلسات دادگاه حضور و لایحه دفاعیه برای دادگاه نفرستاده باشد. براساس ماده ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی، موارد زیر جزو عذر موجه می باشد :
-
مرضی که مانع از حرکت است.
-
فوت یکی از والدین یا همسر یا اولاد.
-
حوادث قهریه از قبیل سیل، زلزله و حریق که بر اثر آن تقدیم دادخواست واخواهی در مهلت مقرر ممکن نباشد.
-
توقیف یا حبس بودن به نحوی که نتوان در مهلت مقرر دادخواست واخواهی تقدیم کرد.
اما تجدیدنظر زمانی است که یکی از طرفین به رای صادره اعتراض داشته باشند و پس از ثبت، پرونده در یک دادگاه بالاتر که دادگاه تجدیدنظر استان نیز گفته می شود، رسیدگی می شود.
در پرونده های حقوقی شامل دعاوی مالی براساس ماده ۳۳۱ قانون آیین دادرسی مدنی، تنها در صورتی قابل تجدیدنظرخواهی هستند که مبلغ خواسته آنها بیش از سه میلیون ریال (۳۰۰ هزار تومان) باشد و تمامی دعاوی غیرمالی (مانند طلاق، حضانت و تخلیه) می شود. در پرونده های کیفری نیز دارای تجدیدنظر خواهی می باشند.
براساس ماده ۳۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی مهلت تجدیدنظرخواهی برای اشخاص مقیم ایران ۲۰ روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور ۲ ماه از تاریخ ابلاغ واقعی یا قانونی در سامانه ثنا است.
بررسی انطباق با شرع و قانون یا همان فرجام خواهی
زمانی که فرجام خواهی مطرح می شود، دیوان عالی ورود ماهوی نمی کند و فقط بررسی می کند که آیا قاضی به درستی رای داده است یا خیر.
فرجام خواهی شامل آرای کیفری (مانند احکام اعدام، قصاص، حبس ابد و حبس تعزیری بیش از ۱۰ سال) و دعاوی حقوقی (مانند احکام مربوط به اصل نکاح، فسخ ازدواج، نَسَب، حجر و وقف) می شود.
روش فوق العاده برای احکام قطعی یا همان اعاده دادرسی
زمانی که رای لازم الاجرا است و محکوم علیه دارای مدرک جدیدی می باشد که نشان دهنده بی گناهی وی است، اعاده دادرسی تنها شانس او می باشد. فقط توجه داشته باشید باید مدارک جدیدی وجود داشته باشد که دیوان عالی کشور دوباره تقاضای رسیدگی در دادگاه هم عرض نماید.
اعاده دادرسی در جرایم کیفری شامل اثبات جعلی بودن اسناد، دروغ بودن شهادت شهود، کشف مجرم اصلی یا پیدا شدن مدارک جدید اثبات بی گناهی است. در محاکم حقوقی نیز شامل مواردی نظیر اثبات تقلب طرف مقابل یا تضاد فاحش در مفاد حکم می شود.
اعتراض شخص ثالث چیست؟
براساس به ماده ۴۱۷ قانون آیین دادرسی مدنی، هنگامی که در دادگاه شکایتی مطرح می شود و ممکن است شخص سومی نیز در پرونده دخیل باشد ولی در دادگاه حضور نداشته امکان اعتراض ثالث را دارد. برای مثال خانومی از شوهر خود در دادگاه بابت مهریه شکایت می کند و درخاوست توقیف ماشینی می دهد که مال شوهر او نیست و شخص سومی وجود دارد که مالک ماشین می باشد و در دادگاه حضور نداشته و این شخص حق اعتراض دارد تا حق خود را مطالبه کند.
در نهایت هزینه های مربوط به دادرسی در قانون بدین صورت است که واخواهی ۴.۵ درصد (۴.۵٪)، تجدیدنظر خواهی ۴.۵ درصد (۴.۵٪)، فرجام خواهی ۵.۵ درصد (۵.۵٪)، اعاده دادرسی ۵.۵ درصد (۵.۵٪) و اعتراض شخص ثالث ۵.۵ درصد (۵.۵٪) است.
برای مثال اگر شما در دادگاه بدوی به پرداخت ۱۰۰ میلیون تومان محکوم شده باشید و بخواهید به این رأی در دادگاه تجدیدنظر اعتراض کنید، باید ۴.۵ میلیون تومان (۴.۵٪ از ۱۰۰ میلیون) به عنوان هزینه دادرسی پرداخت کنید تا لایحه شما ثبت شود.