به گزارش صراط به نقل از فارس؛ وزیر امور خارجه ایران امروز گفت که مذاکره با عمان در مرحله پایانی است و مسیرهای قدیمی با مسیرهای جدید جایگزین میشوند. او دیروز گفته بود که تعیین مسیرهای موقت درحال انجام است.بر اساس اخبار رسیده به خبرگزاری فارس، جزئیات طرح مذاکره با عمان که توسط وزارت امور خارجه انجام میشود، از این قرار است: «در یک مدت مشخص ورود به تنگه هرمز از کریدور نزدیک ایران و خروج از کریدور نزدیک عمان باشد. سپس عبور کشتیها از هر دو کریدور شمال و جنوب متوقف شده و ترددها از کریدور میانی انجام خواهد شد. در این طرح، ورود کشتیها با مدیریت ایران و خروج با مدیریت مشترک ایران و عمان خواهد بود.»
سوال این است که در چنین طرحی، آیا ترتیبات و مدیریت ایران بر تنگه هرمز، حفظ خواهد شد؟
رهبر انقلاب در پیام نوروزی خود فرموده بودند: «حتما مدیریت تنگه هرمز را به مرحله جدیدی وارد خواهیم نمود.» ایشان همچنین به مناسبت روز ملی خلیج فارس، تنگه هرمز را «مسیر حیاتی و منحصربهفرد اقتصاد جهانی» دانستند و فرمودند: «ایران اسلامی با شکر عملی نعمت اعمال مدیریت بر تنگه هرمز، منطقه خلیجفارس را ایمن خواهد کرد و بساط سو استفادههای دشمن متخاصم را از این آبراه برخواهد چید.»
عراقچی، وزیر امور خارجه در تاریخ 7 تیر 1405، در نشست خبری با همتای عراقی خود گفته بود: «مسئولیت ترتیبات با جمهوری اسلامی ایران است و بر اساس یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا، هیچ نهاد یا کشور دیگری در این خصوص مسئولیتی ندارد و هرگونه تلاش برای اتخاذ ترتیبات جدید یا جداگانه نسبت به آنچه توسط جمهوری اسلامی ایران در جریان است، تنها منجر به پیچیدهتر شدن اوضاع و تأخیر در بازگشایی تنگه هرمز خواهد شد. من از همه طرفها درخواست میکنم که در موضوع مدیریت تنگه هرمز و ترتیباتی که برای بازگشایی آن از سوی جمهوری اسلامی ایران اتخاذ میشود، دخالت نکنند.»
او همچنین در 3 مرداد 1405 در توضیح معنی «ترتیبات ایران» گفته بود: «یعنی این ایران است که مسیر و سازوکار لازم را تعیین میکند؛ بهعبارتدیگر، کریدور را مشخص میکند تا ظرف یک ماه، میزان تردد به سطح پیش از جنگ بازگردد.»
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در 24 تیرماه در نامهای خطاب به مردم ایران نوشته بود: «امروز امنیت ملی ما در حفظ ترتیبات ایرانی بر تنگه هرمز و عبور و مرور حداکثری ایمن و بیضرر کشتیهای تجاری از این آبراهه است تا برای ایران امنیتساز شود.»
او همچنین خطاب به آمریکاییها نوشته بود: «دستوپای بیهوده نزنید که بیشتر فرو خواهید رفت. تنگه هرمز فقط با ترتیبات ایرانی باز خواهد شد نه با تهدیدات آمریکایی.»
کاظم غریب آبادی، معاون حقوقی وزیر امور خارجه در خصوص ترتیبات ایران در تنگه گفته بود: «ترتیباتی که بر تنگه هرمز اعمال خواهد شد، تأثیرات بلندمدت بر امنیت ایران خواهد داشت و اگر ترتیبات تنگه هرمز به وضعیت قبلی برگردد، موفقیت ما در جنگ کامل نخواهد بود.»
او همچنین در مصاحبهای تاکید کرده بود: «اگر هر مشکلی در مسیر مذاکره با عمان پیش آید، در هر صورت، جمهوری اسلامی سیاست جدید و حاکمیت خود را به هر طریقی که هست در تنگه هرمز اعمال خواهد کرد.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز تاکید کرده بود: «در متن تفاهمنامه بهصراحت نوشته شده که ترتیبات بازگشایی تنگه هرمز توسط ایران انجام شود.»
شورای عالی امنیت ملی پس از امضای تفاهمنامه در بیانیهای گفته بود: «ترتیبات اجرایی و جزییات فنی عبور از تنگه هرمز از طریق مدیریت آبراه خلیجفارس اعلام میگردد.»
مهدی محمدی، مشاور راهبردی رئیس تیم مذاکرهکننده، در 24 خرداد 1405 با انتشار یک فایل صوتی گفته بود: «اساس مسئله برای جمهوری اسلامی این است که مدیریت ایران بر تنگه هرمز ـ همانگونه که رهبر انقلاب نیز تأکید کردهاند ـ حفظ و اعمال شود. در حوزه اجرا نیز اختیار با ماست. مدیریت تنگه هرمز در اختیار نیروی دریایی سپاه قرار دارد و طبیعی است که اجرای این بند نیز بر اساس تفسیر و چارچوب موردنظر جمهوری اسلامی انجام خواهد شد. ممکن است در یک بازه زمانی خاص برخی ترتیبات اجرایی متفاوت شود، اما در اصل موضوع هیچ تردیدی وجود ندارد؛ مدیریت تنگه هرمز در اختیار ایران باقی خواهد ماند و در متن نهایی نیز چیزی غیر از این وجود نخواهد داشت.»
همه این موارد، بیانگر اهمیت اعمال مدیریت بر تنگه است که امنیت ایران را نهفقط در حال حاضر، بلکه در درازمدت تضمین میکند. اساسا دلیل درگیریهای چند هفته اخیر، این بود که آمریکا نتوانست با جنگ و مذاکره تنگه را باز کند، درنتیجه تلاش کرد ترتیبات ایران را حذف و بیاثر نماید. در مقابل، تهران نیز با این اقدامات مقابله کرد.
حال به سوال اول بازمیگردیم، آیا در طرح مذکور، مدیریت ایران بر تنگه حفظ میشود؟
این طرح دو بخش را شامل میشود: یکی مسیر موقت تردد از تنگه و دیگری، مسیر نهایی توافق شده با عمان. در خصوص هر دو بخش، سوالات و نکاتی وجود دارد.
نکته اول این است که آیا در بخش موقت، تا زمانی نامعلوم، عملا مدیریت ایران بر کشتیهای خروجی سلب شده و در اختیار عمان قرار میگیرد؟ یا در این زمان نیز برای اعمال ترتیبات ایران، تصمیمی گرفته خواهد شد؟مدت زمان اجرای طرح موقت چند روز است؟ در این مدت، مدیریت ایران چگونه اعمال میشود و طی چه سازوکاری به طرح نهایی خواهد رسید؟
ثانیا در طرح نهایی، کریدور ایران نیز حذف میشود و یک کریدور میانی ایجاد خواهد شد. اگرچه قید نظارت ایران بر ترددهای این کریدور وجود دارد. اما نظارت بر مسیر خروجی، با مشارکت عمان است. بنابراین درنهایت، اعمال حاکمیت در خروج کشتیها را با عمان به اشتراک گذاشتهایم و ابهام و اختلافات احتمالی در اجرای این موضوع، آینده بلندمدت مدیریت ایران را دچار تردید میکند.
نکته دیگر این است که اساسا علت بسته شدن تنگه هرمز، حمله آمریکا به ایران از پایگاههای خود در کشورهای عربی منطقه بود. عمان نیز یکی از کشورهایی است که آمریکا در آن پایگاه دارد. بنابراین باید توجه داشت که تعامل با عمان، تعامل با یک کشور مستقل نیست. بلکه بازیگر متخاصمی همچون آمریکا، در تصمیمات این کشور دخیل است. ترامپ در میانه جنگ مدعی شد که قصد دارد تنگه هرمز را مشترکا با ایران مدیریت کند. وزارت خارجه باید توجه کند که در طرح مذکور، چنین اتفاقی رقم نخورد.
مسئله بعدی این است که آمریکا، محاصرهای غیرقانونی و خصمانه علیه ایران اعمال کرده است. سوال این است که در این طرح، تکلیف برچیدن دائمی محاصره به کجا ختم میشود؟
درنهایت باید در نظر گرفت که حتی بهترین توافقات روی کاغذ، در میدان عمل بهگونهای دیگر تعریف میشوند؛ زیرا در جهان، حرف آخر را قدرت، بهویژه قدرت نظامی میزند؛ نه قوانین بینالملل. در طرح مذکور باید یک «ضمانت اجرا مبنی بر استفاده از قدرت نظامی» در صورت تخلف کشتیهای عبوری در نظر گرفته شود. چنین اقدامی، هم مشروعیت قانونی ایجاد میکند و هم قدرت نظامی ایران را بهعنوان اهرم اصلی، بالای سر تنگه حفظ مینماید.
