به گزارش صراط به نقل از فارس، در پی انتشار بخشهایی از تفاهمنامه ۱۴ بندی مذاکرات غیرمستقیم جمهوری اسلامی ایران و آمریکا، دیدگاههای متفاوتی درباره مفاد این متن در فضای سیاسی و رسانهای کشور مطرح شد. مهدی محمدی مشاور راهبردی رئیس تیم مذاکره کننده ایران در یک فایل صوتی با تشریح بندهای مختلف این تفاهمنامه، از آن به عنوان متنی حاوی دستاوردهای مهم امنیتی، اقتصادی و منطقهای یاد کرد. در مقابل، حجتالاسلام سیدمحمود نبویان عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی با بررسی همان بندها، ضمن تأکید بر نقاط ابهام، خواستار تصریح بیشتر تعهدات طرف مقابل و درج ضمانتهای روشنتر در متن شد.
ابهام در بند «توقف جنگ در همه جبههها»
محمدی بند نخست تفاهمنامه را مهمترین بخش آن دانست و گفت این بند بر توقف جنگ در تمامی جبههها از جمله ایران و لبنان تأکید دارد. به گفته وی، به محض امضای متن، طرف مقابل متعهد به خاتمه جنگ خواهد شد و این موضوع نباید به زمان توافق نهایی موکول شود.
در مقابل، نبویان اصل توقف عملیات نظامی را مثبت ارزیابی کرد اما معتقد است متن موجود فاقد تصریح درباره متجاوز بودن آمریکا است. وی تأکید کرد که جمهوری اسلامی آغازگر جنگ نبوده و در متن باید مسئولیت تجاوز و پیامدهای آن به صورت روشن بر عهده طرف مقابل قرار گیرد.
ماجرای «مدیریت تنگه هرمز»
محمدی با اشاره به بند مربوط به تنگه هرمز اظهار داشت که در متن از واژه «ترتیبات» استفاده شده و تصریح شده است که این ترتیبات توسط ایران اعمال خواهد شد. به اعتقاد وی، همین عبارت به معنای پذیرش نقش محوری جمهوری اسلامی در مدیریت عبور و مرور دریایی است و امکان تشخیص کشتیهای مجاز یا غیرمجاز نیز در اختیار ایران باقی میماند.
او همچنین تأکید کرد که تنها کشتیهای تجاری حق عبور خواهند داشت و هر شناوری که از نگاه جمهوری اسلامی تهدید امنیتی تلقی شود، لزوماً مشمول این تعریف نخواهد بود.
در مقابل، نبویان معتقد است واژه «ترتیبات» به تنهایی برای تثبیت حق حاکمیتی ایران کافی نیست و باید به صراحت از «اعمال مدیریت جمهوری اسلامی ایران» نام برده شود.
وی همچنین خواستار درج صریح موضوع دریافت عوارض، هزینه خدمات دریایی و ممنوعیت عبور کشتیهای متعلق به کشورهای متخاصم از جمله رژیم صهیونیستی شد.
به گفته نبویان، خط قرمز اعلامشده از سوی رهبر انقلاب درباره اعمال انحصاری مدیریت ایران بر تنگه هرمز باید به صورت شفاف در متن منعکس شود تا امکان تفسیرهای متفاوت از مفاد توافق وجود نداشته باشد.
ماجرای آزادسازی داراییهای بلوکهشده
محمدی درباره منابع مالی مسدودشده ایران گفت هنوز جزئیات این بخش نهایی نشده اما ایران بر آزادسازی فوری بخشی از داراییهای خود همزمان با توافق اصرار دارد. وی آزادسازی حداقل نیمی از این منابع را از مطالبات اصلی ایران دانست و مدعی شد برخی کشورهای عربی نیز در تأمین منابع مالی مرتبط با توافق نقش خواهند داشت.
نبویان اما با اشاره به تغییرات صورتگرفته در نسخههای مختلف متن گفت در برخی نسخههای جدید، آزادسازی منابع مالی به «پیشرفت مذاکرات» منوط شده است. وی همچنین تأکید کرد که داراییهای بلوکهشده متعلق به جمهوری اسلامی ایران است و باید از محل همان منابع آزاد شود، نه از طریق تعهدات مالی کشورهای دیگر.
اختلاف برداشت درباره صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری
محمدی در توضیح بند مربوط به صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری توسعه و بازسازی گفت هرچند واژه «غرامت» در متن ذکر نشده، اما تعبیر «بازسازی» عملاً به معنای جبران خسارتهای ناشی از جنگ است و نشان میدهد طرف مقابل مسئولیت خسارتهای واردشده را پذیرفته است.
نبویان این برداشت را میپذیرد و اما تأکید میکند که «بازسازی» و «غرامت» دو مفهوم حقوقی متفاوت هستند. به اعتقاد وی، تا زمانی که طرف مقابل مسئولیت تجاوز را نپذیرد و تعهد مشخصی برای پرداخت خسارت ارائه نکند، نمیتوان از جبران خسارتهای جنگ سخن گفت.
بحث بر سر لغو تحریمهای اولیه و ثانویه
محمدی با اشاره به بخش تحریمها گفت در متن فعلی برای نخستین بار موضوع لغو تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکا مطرح شده و این مسئله را یک امتیاز کمسابقه در روند مذاکرات توصیف کرد. وی البته تأکید داشت که تحقق کامل این موضوع به مرحله بعدی مذاکرات و توافق نهایی وابسته خواهد بود.
در مقابل، نبویان با اشاره به موانع حقوقی و سیاسی موجود در آمریکا، اجرای چنین تعهدی را با ابهام مواجه دانست. وی پرسید در صورتی که بخشی از تحریمها ناشی از مصوبات کنگره آمریکا یا قطعنامههای بینالمللی باشد، چه تضمینی برای لغو آنها وجود دارد. به گفته او، علاوه بر لغو تحریمهای موجود، باید ممنوعیت وضع تحریمهای جدید نیز در متن گنجانده شود.
موضوع هستهای و اختلاف بر سر تعهدات موقت
محمدی تأکید کرد که طبق متن فعلی، بحث درباره برنامه هستهای ایران به مراحل بعدی موکول شده و پیش از آن باید موضوعاتی همچون توقف جنگ، آزادسازی منابع مالی، کاهش محدودیتهای اقتصادی و اجرای ترتیبات جدید در تنگه هرمز محقق شود.
اما نبویان با استناد به بندهای مربوط به دوره موقت توافق، معتقد است برخی محدودیتهای هستهای تا زمان توافق نهایی حفظ خواهد شد.
وی همچنین نسبت به ادامه برخی تحریمها و باقی ماندن نیروهای آمریکایی در منطقه در دوره انتقالی ابراز نگرانی کرد و خواستار روشنتر شدن تعهدات دو طرف شد.
خروج نیروهای آمریکایی از منطقه
محمدی یکی دیگر از دستاوردهای مهم متن را تعهد آمریکا به خروج نیروهای خود از محیط پیرامونی ایران ظرف مدت مشخص عنوان کرد و گفت پذیرش چنین تعهدی از سوی واشنگتن دارای اهمیت راهبردی است.
در مقابل، نبویان معتقد است اجرای این بند به توافق نهایی گره خورده و در صورت نهایی نشدن مذاکرات، تعهدی برای خروج نیروهای آمریکایی وجود نخواهد داشت. به همین دلیل وی خواستار حذف یا اصلاح این شرط شده است.
اختلاف نظر درباره ضمانت اجرای توافق
محمدی بر این باور است که تفاهمنامه جدید برخلاف برجام، دارای ابزارهای بازدارنده برای ایران است و در صورت عدم پایبندی طرف مقابل، جمهوری اسلامی اهرمهای خود از جمله ظرفیتهای مرتبط با تنگه هرمز و توانمندیهای هستهای را حفظ خواهد کرد.
نبویان اما معتقد است ضمانتهای پیشبینیشده کافی نیست و باید سازوکارهای صریحتر و الزامآورتری در متن گنجانده شود. وی خروج احتمالی ایران از برخی تعهدات بینالمللی را از جمله ابزارهای بازدارنده قابل طرح دانست.
ابهام درباره زمانبندی توافق نهایی
محمدی درباره زمان اجرای توافق نیز تأکید کرد که هنوز درباره بازه ۳۰ یا ۶۰ روزه تصمیم قطعی اتخاذ نشده و برخی جزئیات همچنان در حال مذاکره است.
نبویان در مقابل، بیش از اصل زمانبندی، نسبت به عبارت «قابل تمدید با توافق طرفین» ابراز نگرانی کرد و گفت مشخص نیست این تمدید تا چه زمانی میتواند ادامه پیدا کند و در صورت اختلاف دو طرف بر سر تمدید، چه سرنوشتی در انتظار توافق خواهد بود.
در مجموع، اظهارات محمدی و نبویان نشان میدهد اگرچه هر دو طرف بر اهمیت تأمین منافع ملی، رفع فشارهای اقتصادی و حفظ اقتدار جمهوری اسلامی تأکید دارند، اما درباره میزان شفافیت مفاد تفاهمنامه، نحوه تضمین اجرای تعهدات و تفسیر برخی بندهای کلیدی اختلاف نظرهای جدی وجود دارد؛ اختلافاتی که به نظر میرسد با روشنتر شدن متن نهایی توافق، ابعاد دقیقتر آن مشخص خواهد شد.
