به گزارش صراط به نقل از فارس، ما در اقیانوسی از دادهها غرق شدهایم اما توانایی شنا کردن در آن را به تدریج از دست میدهیم. علوم اعصاب میگوید که مقصر اصلی، خود اطلاعات نیست، بلکه ۳ عادت روزمره و به ظاهر بیضرری است که ما برای «پردازش» این اطلاعات به کار میگیریم. این عادتها مانند ویروسهای شناختی، در حال فرسایش بیصدای قدرت تفکر انتقادی، حافظه و تمرکز ما هستند.
مغز شما چندوظیفگی (Multitasking) را بلد نیست
باور به انجام همزمان چند کار، یکی از بزرگترین فریبهای دنیای مدرن است. علم اعصاب قاطعانه میگوید مغز انسان قادر به تمرکز بر دو وظیفه پیچیده به صورت همزمان نیست. آنچه در واقع رخ میدهد، یک «جابجایی سریع و پرهزینه» بین کارهاست. میرشهرام صفری فوق دکترای علوم اعصاب- مغز و عضو هیئت مدیره انجمن علوم اعصاب ایران میگوید: «هر بار که از یک وظیفه به وظیفه دیگر میپرید، بخشی از توجه و انرژی ذهنی شما هدر میرود و یک باقیمانده شناختی از کار قبلی، عملکرد شما را در کار جدید مختل میکند.تحقیقات دانشگاه استنفورد نشان داده افرادی که به چندوظیفگی سنگین عادت دارند، نه تنها در حافظهکاری و توجه پایدار عملکرد ضعیفتری دارند، بلکه حتی تراکم ماده خاکستری در بخش کنترل شناختی مغزشان نیز کمتر است. خطرناکتر اینکه این افراد اغلب از افت عملکرد خود بیاطلاعند و خود را بسیار کارآمد میدانند.»راهکار این است که به جای چندوظیفگی، «تکوظیفگی متمرکز» را تمرین کنید. قبل از شروع کاری جدید، آگاهانه کار قبلی را به اتمام برسانید. این کار عضله تمرکز مغز شما را تقویت میکند.
چطور اسکرول اینستاگرام مغز ما را یک مصرفکننده منفعل میکند؟
میان دیدن یک ویدئو و اندیشیدن به آن، یا خواندن یک متن و پردازش عمیق آن، تفاوت زیادی وجود دارد. پلتفرمهای مدرن با الگوریتمهای هوشمند و پخش خودکار، ما را به مصرفکنندگان منفعل محتوا تبدیل کردهاند. این فرایند که به «برونسپاری شناختی» معروف است، به مغز یاد میدهد که برای فکر کردن، تحلیل و نتیجهگیری به منابع بیرونی وابسته باشد.به گفته صفری وقتی ساعتها بدون تفکر انتقادی محتوا جذب میکنید، ظرفیت مغز برای استدلال مستقل و نگهداری اطلاعات به شدت تحلیل میرود. در واقع شما شرایط اصلی تفکر عمیق مانند کلنجار رفتن با یک مسئله یا شکل دادن به نظر شخصی را از مغز خود دریغ میکنید.راهکار این است که کیفیت درگیری خود با محتوا را بالا ببرید. پس از خواندن یک مقاله یا دیدن یک ویدئوی مهم، لحظهای مکث کرده و تلاش کنید نکات کلیدی آن را با زبان خودتان خلاصه یا تحلیل کنید. این اقدام ساده، مغز را از حالت انفعال به فعالیت وامیدارد.
وقتی یادگیری عمیق فراموش میشود
تمایل طبیعی ما به انتخاب مسیر آسان مثل خواندن یک خلاصه به جای متن اصلی، پرسیدن از هوش مصنوعی به جای فکر کردن، یا جستجوی سریع پاسخ در گوگل در حال نابود کردن فرایند یادگیری عمیق است.صفری توضیح میدهد: «مفهومی به نام «دشواریهای مطلوب» در روانشناسی شناختی وجود دارد که میگوید فرایند یادگیری زمانی به بهترین شکل رخ میدهد که با کمی سختی و چالش همراه باشد. دستوپنجه نرم کردن با یک مسئله، تلاش برای به یاد آوردن اطلاعات به جای بازخوانی آن، و درگیر شدن با ایدههای پیچیده، «اصطکاک» لازم برای ساختنساختن مسیرهای عصبی قوی و دانش ماندگار را فراهم میکند. وقتی ما دائماً از این چالشها فرار میکنیم، مغز را از ورزیدگی لازم برای تفکر عمیق محروم میسازیم.
انتخاب با شماست: پرورش یا فرسایش؟
خبر خوب این است که هوش یک ویژگی ثابت نیست و مغز به طرز شگفتانگیزی انعطافپذیر است. همانطور که این عادتهای غلط شکل گرفتهاند، میتوانند با تمرین آگاهانه اصلاح شوند. هوش ما محصول منفعل ژنتیک نیست، بلکه نتیجه فعال کیفیتی است که هر روز به توجه و تفکر خود میبخشیم. انتخاب با ماست: یا به مغزمان اجازه دهیم در مسیر راحتِ فرسایش شناختی حرکت کند، یا با پذیرش چالشهای کوچک، آن را برای تفکر عمیقتر و خلاقیت بیشتر پرورش دهیم.
