به گزارش صراط به نقل از مهر، دارو بار دیگر به یکی از نگرانیهای اصلی نظام سلامت تبدیل شده است. در حالی که مسئولان از مدیریت بازار دارو سخن میگویند، واقعیت در داروخانهها و میان بیماران روایت دیگری دارد؛ روایتی از نسخههایی که کامل نمیشوند، داروهایی که پیدا نمیشوند و هزینههایی که هر روز سنگینتر از قبل بر دوش بیماران مینشیند.
بحران دارو البته یکشبه به وجود نیامده است. سالهاست فعالان صنعت داروسازی نسبت به مشکلات تأمین ارز، بدهیهای انباشته دولت به شرکتهای دارویی، کمبود نقدینگی و اختلال در واردات مواد اولیه هشدار میدهند. حالا این هشدارها بیش از هر زمان دیگری خود را در قفسه داروخانهها نشان میدهد.
از کدئین تا داروهای بیماران خاص
کمبودهای دارویی دیگر محدود به چند قلم خاص نیست. در هفتههای اخیر حتی کمبود شربتهای حاوی کدئین نیز خبرساز شد. فعالان حوزه دارو علت این مسئله را دشواری تأمین ماده اولیه و مشکلات تولید عنوان کردهاند. اما مسئله فقط کدئین نیست. نگرانی اصلی به داروهای بیماران خاص، سرطانی و برخی داروهای وارداتی مربوط میشود؛ داروهایی که نبود آنها مستقیماً با سلامت و جان بیماران گره خورده است.
محمد جمالیان، عضو کمیسیون بهداشت مجلس، چندی پیش با تأیید کمبود دارو هشدار داد که در صورت تداوم مشکلات ارزی، تعداد اقلام دارویی دچار کمبود میتواند به چند صد قلم برسد. او ریشه اصلی بحران را تأخیر در تخصیص ارز و ناتوانی شرکتها در تأمین بهموقع مواد اولیه دانست.
گره اصلی؛ پول نیست
هرچند تحریمها همچنان بر صنعت دارو سایه انداختهاند، اما بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند مشکل امروز بیش از هر چیز به کمبود منابع مالی و سیاستهای داخلی بازمیگردد. تولیدکنندگان دارو میگویند با وجود افزایش هزینههای تولید، مطالبات آنها از بیمهها و دولت با تأخیرهای طولانی پرداخت میشود. نتیجه این وضعیت کاهش نقدینگی، افت توان تولید و اختلال در تأمین بازار است.
همایون سامهیح نجفآبادی، رئیس کمیته دارو در کمیسیون بهداشت مجلس نیز اخیراً تأکید کرده که کمبودهای موجود بیش از آنکه ناشی از قاچاق باشد، به مشکلات تولید، ورود مواد اولیه و شبکه توزیع مربوط است.
بازاری که مستعد رانت است
هر جا کمبود شکل بگیرد، پای واسطهها هم به میان میآید. همین مسئله باعث شده فروش غیررسمی برخی داروها در فضای مجازی و خارج از شبکه رسمی بار دیگر مورد توجه نهادهای نظارتی قرار گیرد. افزایش نظارت بر داروخانهها و برخورد با فروش خارج از ضابطه نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است.
مشکل، اما اینجاست که برخوردهای نظارتی به تنهایی نمیتواند کمبود را برطرف کند. تا زمانی که فاصله میان عرضه و تقاضا وجود داشته باشد، بازار غیررسمی نیز راه خود را پیدا خواهد کرد. تجربه سالهای گذشته نشان داده هر زمان دارویی در شبکه رسمی کمیاب شده، با قیمتهای چند برابر در کانالهای غیررسمی سر برآورده است.
بیماران؛ قربانیان اصلی آشفتگی دارویی
در میان همه آمارها و بحثهای مدیریتی، آنچه کمتر دیده میشود وضعیت بیماران است. بیماری که برای پیدا کردن داروی مورد نیاز خود باید چندین داروخانه را جستوجو کند، بیماری که ناچار است داروی خارجی را با قیمتهای چند برابری تهیه کند یا بیماری که به دلیل کمبود دارو، روند درمانش با اختلال مواجه میشود، عملاً هزینه ناکارآمدی این چرخه را پرداخت میکند.
واقعیت این است که بحران دارو دیگر صرفاً یک مسئله صنعتی یا اقتصادی نیست؛ به یک مسئله اجتماعی تبدیل شده است. مسئلهای که مستقیماً با امنیت درمانی میلیونها نفر ارتباط دارد.
زنگ خطری که سالهاست به صدا درآمده
کمبود دارو در ایران دیگر یک اتفاق مقطعی یا فصلی نیست. هر سال فهرست داروهای کمیاب تغییر میکند، اما اصل بحران پابرجاست. از یک سو تولیدکنندگان از کمبود منابع و مشکلات ارزی میگویند و از سوی دیگر بیماران با دشواری دسترسی به دارو مواجهاند. در چنین شرایطی، هشدارهای مکرر درباره وضعیت بازار دارو بیش از آنکه یک پیشبینی برای آینده باشد، توصیف وضعیتی است که همین حالا نیز در بخشی از نظام سلامت جریان دارد.
