گفتمان‌پیشرفت‌درانتخابات‌ریاست‌جمهوری

به گزارش صراط به نقل از برهان، با جامعه‌شناسی فضای سیاسی انتخابات‌های ایران در سه دهه‌ی گذشته در می‌یابیم که پس از پایان دور دوم ریاست جمهوری رؤسای جمهور وقت، همواره با پدیده‌ای تحت عنوان «تغییر گفتمان غالب» روبه‌رو هستیم.

از طرفی دیگر ما همواره با پدیده‌ای دیگر با عنوان «رقیب‌سازی موازی گفتمان‌ها» روبه‌رو هستیم که شکل‌گیری آن هم‌زمان با طرح گفتمان حاکم است اما ظهور و بروز آن در بازه‌های زمانی حساسی چون انتخابات ریاست جمهوری حس می‌شود.

گفتمان «سازندگی و توسعه‌ی‌اقتصادی» در برابر گفتمان «مقاومت و ساده‌زیستی» اول انقلاب شکل گرفت، گفتمان «توسعه‌ی سیاسی و آزادی» در برابر گفتمان «توسعه‌ی اقتصادی» سازمان یافت، گفتمان «آزادی» نیز در نهایت گفتمان «عدالت» را شکل داد؛ بنابراین در هر دوره،‌گفتمان‌هایی پیروز شدند که رقیب گفتمان حاکم بودند.

یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های مؤثر بر تغییر گفتمان «نخ‌نما شدن» آن است، بدین معنا که زمانی گفتمان رقیب جای گفتمان حاکم را می‌گیرد که گفتمان حاکم طراوت و جذابیت خود را از دست داده باشد و یا در بیان عامیه به اندازه‌ی کافی در حد ظرفیت خود مورد استفاده قرار گرفته باشد. گفتمان حاکم در شرایط کنونی، گفتمان «عدالت» است که در 3 تیر 84 به‌طور مشخص در قالب یک خواسته‌ی اجتماعی مطرح شد، اما این گفتمان پس از 7 سال و بر پایه‌ی برخی ناکارآمدی‌ها، جذابیت و تازگی خود را از دست داده است.

با این وصف و در شرایط فعلی با توجه به مهیا بودن دو مؤلفه‌ی دیگر یعنی انتخابات ریاست جمهوری و پایان دوره‌ی دوم رئیس جمهور وقت، می‌توان به مطرح شدن یک گفتمان جدید بیشتر اندیشید. در حال حاضر نمی‌توان از گروه‌های سیاسی فعال در کشور انتظار تولید یک گفتمان جدید را داشت، چرا که در انتخابات مجلس نهم نیز فضای اجتماعی منتظر طرح یک گفتمان جدید از سوی گروه‌های سیاسی بود در حالی که هیچ حرف جدیدی زده نشد و خلأ طرح گفتمان احساس می‌شد.

بر پایه این مقدمات و با بررسی ها ی صورت گرفته در پایگاه تحلیلی-تبیینی برهان، به نظر می رسد، مقام معظم رهبری 14 خرداد امسال در مراسم سالگرد رحلت امام خمینی(رحمت‌الله‌علیه) در بیانات خود (به علت ضعف ناشی از گروه‌های سیاسی در مطرح کردن یک گفتمان جدید) شخصاً طرح اولیه‌ی یک گفتمان نو را کلید زدند. رهبر انقلاب در این سخنرانی بیش از 30 بار واژه‌ی «پیشرفت» را به کار بستند.

ایشان در بخشی از بیانات خود می‌فرمایند: « اگر بخواهیم دچار رکود نشویم، دچار ذلت نشویم، دچار عقب‌گرد نشویم، دچار همان وضعیت دوزخىِ قبل از انقلاب نشویم، باید حرکتمان متوقف نشود. اینجاست که با یک مفهومى به نام «پیشرفت» روبه‌رو می‌شویم. باید دائم پیشرفت کنیم. این عزت ملى، این استحکام درونى، این ساخت مستحکم، بایستى دائم در حال جلو رفتن باشد و ما را به پیشرفت برساند. این دهه به «دهه‌ى پیشرفت و عدالت» نام‌گذارى شده است. عدالت هم در دل پیشرفت است.»

گفتمانی که در شرایط سیاسی– اجتماعی کنونی هم به لحاظ سلبی و هم از حیث ایجابی می‌تواند فضای انتخاباتی کشور را به تسخیر خود درآورد، گفتمان «پیشرفت» است.

در این خصوص می‌توان دلایلی را به قرار زیر برشمرد:

اول اینکه یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های حال حاضر نظام وجود برخی ضعف‌ها در حوزه‌ی اقتصادی است. افکار عمومی نیز در حال حاضر بیشتر از هر چیز بر مقوله‌های اقتصادی متمرکز است. افزون بر آن شعارهای شاخص امروز نیز به همین سمت معطوف است، شعارهایی از جمله اصلاح‌الگوی مصرف، جهاد اقتصادی، حمایت از کار و سرمایه‌ی ایرانی و ... از این رو در حوزه‌های اقتصادی بیشتر احساس ضعف و نیاز به پیشرفت احساس می‌شود و گفتمان پیشرفت می‌تواند در صدد رفع این نقیصه گام بردارد.

دوم اینکه گفتمان باید قدرت بسیج‌کنندگی داشته باشد، این مؤلفه یکی از مهم‌ترین عوامل شاخص شدن یک گفتمان است. در حال حاضر عدالت، قدرت بسیج‌کنندگی خود را از دست داده است و از جذابیت کافی برخوردار نیست ولی گفتمان پیشرفت هم اینک قدرت بسیج‌کنندگی را داراست.

هرچند قدرت بسیج‌کنندگی به تنهایی کافی نیست، چرا که فرد حامل این جریان باید با شرایط گفتمان تناسب داشته باشد. به عنوان مثال «هاشمی» با گفتمان سازندگی و توسعه‌ی اقتصادی، «خاتمی» با فضای آزادی و توسعه‌ی سیاسی و «احمدی‌نژاد» با گفتمان عدالت تناسب داشتند.

نقدی بر گفتمان‌های پیشین

بزرگ‌ترین مشکل گفتمان‌های پیشین، غیریت‌سازی بوده است، بدین معنا که گفتمان‌های جدید گفتمان‌های پیشین را نفی می‌کردند و متفکران سعی می‌کردند چیزی بیافرینند در تضاد با آن چیزی که هست.

این در حالی است که می‌شود گفتمان‌ها در دل هم و در کنار هم مطرح بشوند تا بدین وسیله جامعیت گفتمانی حاصل شود. هر چه گفتمان جامع‌تر باشد، دیرتر خاصیت جذابیت و طراوت خود را از دست می‌دهد و در نتیجه دیرتر گفتمانی جایگزین آن خواهد شد.

زمانی که شعار توسعه‌ی اقتصادی مطرح شد، گفتمان عدالت به بیرون رانده شد، زمانی که آزادی مطرح شد، عدالت و رشد اقتصادی به انزوا کشیده شد. پیشرفت باید این چالش را برطرف کند، یعنی باید یک گفتمان، هم‌سازی بسازد که مؤلفه‌های نظام اسلامی در درون آن تعریف شده باشند و آن‌ها را به حاشیه نرانده باشد. در همین راستا مقام معظم رهبری 14 خرداد امسال آشکارا در سخنرانی خود عدالت را در دل پیشرفت دانستند.

گفتمان پیشرفت این استعداد را دارد که گفتمان‌های عدالت، آزادی، سازندگی و هر آنچه تا‌ کنون مطرح شده است را در درون خود بازسازی کند، این نقطه‌ی قوت چنین گفتمانی است؛ از این رو یقیناً دیرتر از دیگر گفتمان‌ها منقرض خواهد شد.

گفتمان پیروز انتخابات ریاست جمهوری 92

با پذیرش اینکه گفتمان پیشرفت دقیقاً همان چیزی است که امروز افکار عمومی به طرح آن نیاز دارد، در فاصله‌ی یک سال تا انتخابات ریاست جمهوری دور یازدهم، به نظر می‌رسد فرد یا گروهی که شعارهای خود را به این گفتمان نزدیک کند، در انتخابات ریاست جمهوری آینده تا حد زیادی به پیروزی نزدیک‌تر خواهد بود. این گزاره البته در آینده بیشتر مورد تبیین و بررسی قرار خواهد گرفت و مدل مفهومی و چارچوب نظری آن که طی یک دوره مطالعاتی در پایگاه تحلیلی-تبیینی برهان تهیه و تدوین شده است، به محضر علاقمندان تقدیم می گردد.

از طرفی همان‌طور که گفته شد، باید گروه‌ها توجه داشته باشند که افراد فی‌نفسه باید ظرفیت نرم‌افزاری مطرح کردن این گفتمان را داشته باشند یا به نوعی دیگر تصور اجتماعی با نمادسازی که قرار است انجام بگیرد، باید منطبق باشد.