نخستين سرشماري در تهران قديم مربوط به حدود 140 سال قبل است. در سال 1248 ه .ش ناصرالدينشاه در دوره صدارت ميرزا آقاخان نوري، فرماني مبني بر شمارش مردم دارالخلافه تهران صادر كرد. در اين سرشماري، ميرزا عبدالغفار نجمالدوله، معلم رياضي مدرسه دارالفنون مامور انجام اين كار شد. وي تهران را به پنج منطقه عودلاج، سنگلج، ارگ، چال ميدان و بازار تقسيم كرد و هشت نفر از شاگردان برجستهاش به چهار دسته تقسيم و به همراه هر دسته، يك فراش و دو سرباز به محلات مورد نظر فرستاد. در اين سرشماري، جمعيت، تعداد منازل و ساختمانهاي تهران مورد شمارش قرار گرفت كه كل اين سرشماري به مدت 55 روز زمان برد و جمعيت تهران در آن تاريخ 155 هزار و 736 نفر اعلام شد. دومين سرشماري جمعيت توسط ميرزا سيدشفيع اميرلشكر در سال 1262 ه.ش صورت گرفت كه تعداد مردم تهران را بالغ بر 160 هزار نفر تخمين زدند. سومين سرشماري پايتخت بعد از انقلاب مشروطيت در فروردينماه 1301 انجام شد كه در آن تهران به 10 منطقه ارگ، دولت، حسنآباد، سنگلج، قناتآباد، محمديه، قاجاريه، بازار، عودلاج و شهر نو تقسيم شد. اين سرشماري نسبت به دو سرشماري گذشته نسبتا از دقت بالايي برخوردار بود و جمعيت تهران بالغ بر 210 هزار نفر تخمين زده شد.
سرشماري در زمان سلطنت پهلوي
نخستين سرشماري در تهران در زمان سلطنت پهلوي اول، در سال 1311 به وسيله اداره كل احصائيه و كل احوال مملكتي به عمل آمد كه برگهاي انفرادي و خانوار بين مردم در خانهها توزيع شد و جمعيت تهران 310 هزار و 139 نفر تعيين شد. دومين سرشماري كه اواخر سلطنت پهلوي اول صورت گرفت، طبق پيشنهاد وزارت كشور و تصويب هيات وزيران در زمان نخستوزيري دكتر متين دفتري در سال 1318 انجام شد .در اين تصويبنامه، پنج ماده مورد بررسي قرار گرفت كه در يكي از مادههاي آن اعلام شده بود: روز سرشماري مورخ 10 اسفند تعطيل همگاني خواهد بود. از ساعت پنج صبح تا 21 همان روز، ساكنان حق خروج از منازل خود را ندارند. براي اطلاع مردم تهران نيز آگهيها و اعلام سرشماري و تعطيل همگاني در تمام كوي و گذرهاي تهران پخش و به ديوارها الصاق شده بود. عبور و مرور در آن ساعات ممنوع بود كه اگر كسي در شهر رفتوآمد داشت، توسط نظميه دستگير ميشد و دستبسته به منزلش ميفرستادند. جمعيت تهران تا حومه شش كيلومتري آن، در اين سال بالغ بر 531 هزار و 246 نفر تخمين زده شد.
نخستين سرشماري قانونمند در تهران و ايران
اولين آمارگيري رسمي و منظم كه در پايتخت و ساير شهرهاي ايران در سال 1335 به انجام رسيد، در زمان سلطنت پهلوي دوم بود كه 300 ميليون ريال مخارج آن توسط وزارت دارايي سازمان برنامه و بودجه هزينه شد. اين سرشماري از 10 آبان آغاز شد و تا 25 آبان ادامه يافت و جمعيت شهر تهران در آن تاريخ يك ميليون و 531 هزار نفر تخمين زده شد كه بعدها با صرف اين هزينه زياد، متوجه شدند در اين آمارگيري اشتباهات فراواني صورت گرفته است.
سرشماري بعدي درست، 10 سال بعد در سال 1345 صورت گرفت كه با هزينه زياد، باز نتوانست اطلاعات و آمار مفيدي به دست دهد، چراكه مشكلات زيادي پيش روي ماموران قرار داشت. به عنوان مثال در تهران، ساكنان شمال شهر حاضر به همكاري با ماموران نبودند و نوكر و خدمه خود را براي جواب به ماموران ميفرستادند و در جنوب شهر بعضي از خانوادهها همكاري نميكردند و نام افراد خانوادهشان را فاش نميكردند و ميگفتند: «ما نام كسان خود را به نامحرم نميگوييم» تا آنجا كه در نهايت آماري كه اعلام شد، اصلا معتبر و دقیق نبود.
سرشماري در تهران قديم
نام كسان خود را به نامحرم نميگوييم
کد خبر : ۲۸۵۲۹
