"صراط" - هر ساله با نزدیک شدن ماه مبارک رمضان و با شنیدن نخستین اللهاکبر و نخستین مناجات ایام رمضان، به یکباره همه چیز رنگ تحول به خود میگیرد. از حال و هوای ظاهری تا حال و هوای نفس مسلمانان.
به گزارش سرویس فرهنگ صراط نیوز صداوسیما هم از این قاعده مستثنی نیست و با نزدیک به ماه رمضان تدارک بسیاری برای روزهداران و مخاطبان این ایام میبیند. حال ممکن است این تدارک و برنامهریزی بسیار عالی، خوب متوسط و یا ضعیف باشد اما هرچه که هست تلاش بیوقفه همه دستاندرکارانی است که به صورت شبانهروزی برنامههایی را برای جلب رضایت مخاطبان تولید و عرضه میکنند. بهطور قطع نظرات، پیشنهادات و انتقادات کارشناسان و صاحبنظران و بهرهگیری از آنها پیش و پس از تولید این برنامهها میتواند نقطه عطفی در ارتقای و پیشرفت مدیران و برنامهسازان ویژه ماه مبارک رمضان باشد. عماد افروغ در گفت و گویی نظرات خود را در این رابطه مطرح کرده است
اگر قرار باشد بدون مقدمه و با صراحت به این پرسش پاسخ دهید که آیا صداوسیما در طول سالهای پس از انقلاب و به خصوص در سالهای اخیر در خصوص برنامههای ماه مبارک رمضان موفق عمل کرده یا خیر. چه خواهید گفت:
میگویم برنامههای صداوسیما در طول ایام ماه مبارک رمضان همواره برنامههای متفاوت و متنوعی بوده و هر ساله صداوسیما و مدیران آن سعی کردهاند متناسب با سیاستهای در نظر گرفته شده قالبهای گوناگونی از برنامهسازی را به مخاطب عرضه کنند اما بهرغم فراز و فرودهایی که داشته در کل میتوانسته بهتر و موفقتر باشد و کارنامه قابل قبولتری عرضه کند.
اصلاً شما چه ویژگیهایی برای برنامههای ماه مبارک رمضان قائل هستید؟
پاسخ به سؤال شما برمیگردد به این که ما درک و فهم درست و صحیحی از ماه مبارک رمضان داشته باشیم و به عنوان یک نقطه عطف، یک ماه خاص و یک ایام تعیینکننده و به تعبیری «شهر الله» نگاهش کنیم و ببینیم که در لسان بزرگان دین ماه، در کتاب و سنت و مفسران دینی ما چه تعبیری از ماه مبارک رمضان وجود دارد و سعی کنیم آن را به مخاطب و جامعه منتقل کنیم.
منظور شما هم این است که روح و نفس موضوع را به آثار و تولیدات تزریق کنیم؟
بله در حقیقت روح و معنویات این ماه گرانقدر همواره باید در تمامی آثار دمیده شود، حال میخواهد این تولیدات به صورت نمایشی و در قالب فیلم و سریال باشد و یا به صورت مستند و یا گفتوگو محور و غیره باشد. در هر برنامهای اگر از این قاعده به درستی تبعیت کنیم بهطور حتم بازتاب و بازخورد بسیار مثبت ارزشمندی را شاهد خواهیم بود.
اگر اشتباه نکنیم شما معتقدید که افراد تأثیرگذار در تولید برنامه خیلی با تأمل به معنویات و فلسفه وجودی روزه و ماه مبارک رمضان نگاه نمیکنند و شاید هم فلسفه وجودی روزه را بدانند اما به صورت محتوایی و عمقی آن را به مخاطب عرضه نمیکنند و تنها چیزی که احتمالاً از برنامهها در ذهن مخاطبان مبتادر میشود، نگاهی سطحی و گذراست.
من با یک نقل قول از حضرت امام (ره) به سوالتان پاسخ میدهم. امام فرمودند: «ائمه طاهرین (ع) بسیاری زا مسائل را با لسان ادعیه بیان فرمودهاند، لسان ادعیه به لسانهای دیگری که آن بزرگواران داشتند و احکام را بیان میفرمودند خیلی فرق دارد. اکثر مسائل روحانی، ماوراءطبیعت، مسائل دقیق الهی و آن چه را مربوط به معرفتالله است با لسان ادعیه بیان فرمودهاند».
حالا بحث من این است که با توجه به مقدماتی که عرض کردم و با توجه به اینکه ماه مبارک یک ماه خاص است و با توجه به این که کشور به شدت به یک آرامش، به یک قرار، به یک اخلاق، یک تعالی، یک معنویت و یک معرفتالله نیاز دارد و ما باید حتماً با لسان ادعیه و با مضمونی عرفانی مطالب و پیام خودمان را منتقل کنیم، اگر برنامههای صداوسیما در ماه مبارک رمضان لسان ادعیهای نداشته باشد بهطور قطع به اهداف مطلوب نخواهد رسید، یا سرگرمیهایی را تولید کنیم که حاوی هیچ پیامی نباشد، فقط بخواهیم اوقات فراغت بینندگان را پر کنم، این نتیجه مطلوب در بر نخواهد داشت.
اینکه ما سریالهای طنزی را بسازیم که هیچ پیامی نداشته باشد، فقط به جهت رفع اوقات فراغت، به نظر من با روح ماه مبارک رمضان ناسازگار است. خاطرتان هست که حضرت امام (ره) در دوران حیاتشان و در ماه رمضان همه کارهایشان را تعطیل میکردند و به عبادت و خودسازی میپرداختند. البته منظورم اینجا این نیست که در این ایام مدیران سازمان صداوسیما کارشان را تعطیل کنند، بلکه بایستی با وام گرفتن از مضامین اسلامی و اعتقادی در جهت اتصا بندگان و خداوند متعال برآیند، یعنی اعتقادم این است که در طول ماه مبارک رمضان کلیه برنامههای صداوسیما بوی خدا دهد و ما را از مشغولیات روزمره سیاسی و اقتصادی دور کند، و متوجه شویم که حیات دیگری هم هست. یک بعد و وجه دیگری هم پس از مرگ زمینی وجود دارد. به آن وجه باید توجه شود.
فکر میکنید برای جذب مخاطب در امر مباحث اعتقادی و دینی چه کارهایی باید کرد؟
تصور میکنم با اشکالات عدیدهای در برنامهسازیهای مناسبتی روبهرو هستیم. به عنوان مثال، سالهاست وقتی میخواهیم حرف و کلامی از ادعیه ماه مبارک رمضان بزنیم فقط به خود ادعیه به همراه یک گوینده بسنده میکنیم و میگوییم دعای روز هفتم ماه مبارک رمضان...
اما به این فکر نمیکنیم که این ادعا و محتوای آن باید شرح و بسط داده شود. واقعاً اگر عدهای از ابتدا تا انتهای ماه مبارک رمضان با شرح این ادعیه روبهرو شوند، آن را بفهمند و بعد سعی کنند آنها را درونی کنند و بعد متناسب با آن ادعیه تحولی در خودشان ایجاد کنند، آن وقت ببینید چه تأثیر مثبتی بر سطح جامعه خواهد گذاشت.
در واقع نظرتان این است که خواندن ادعیه روزهای ماه مبارک رمضان به این شکل و روش کنونی، نوعی از سر باز کردن برنامهسازان است.
احسنت، دقیقاً همینطور است. البته من روی قالب آن هم حرف دارم. در واقع تأکید این است که بایستی ما در تولید چنین برنامههایی به قالب توجه اساسی کرد. ما باید به ساختار مطلوب که رسانه ملی میتواند داشته باشد، برسیم، چون گفتن و فقط گفتن صرف نمیتواند مخاطب رسانه ملی را مجذوب کند، شرح و تفسیر تدبیر شده امری است مهم که کمتر در تولید چنین برنامههایی دیده میشود، یادم میآید در یک سال شبکه چهار سیما معناگرا عمل کرد، قبل و بعد از افطار میهمانانی را دعوت میکرد و تا حد بسیار مطلوبی معناگرا عمل میکرد. ما باید هم خودمان هم مخاطبانمان را بیش از پیش متوجه کنیم که این ماه، ماه خداست. ماه خدا سلوک خاص خود را دارد و شرایط، ورود و خروج خاص خودش را مطلبد. شاید برخی وقتی حرفهای مرا بخوانند و بشنوند، بگویند که من خیلی آرمانی میاندیشم، اما تاکیدم به مدیران و برنامهسازان رادیو و تلویزیون این است که تا مسائل را در خودشان درونی نکنند نمیتوانند به دیگران به صورت درونی منتقل کنند.
فکر میکنید اگر مدیران صداوسیما چه راهکاری را در پیش بگیرند میتوانند در بخش انتقال فلسفه ادعیه ماه مبارک رمضان موفقتر عمل کنند؟
چون در ماه مبارک رمضان یکی از تأکیدهای دینی ما بر خواندن و اجابت کردن ادعیههای این ماه عزیز است، بیاییم ادعیههای این ماه را به دست هنرمندانمان بدهیم- تا آنها را از آن ادعیه و سخنان بزرگان دینمان الهام بگیرند. این ادعیه تعدادشان کم نیست. ادعیه یومیه ماه مبارک، دعای ابوحمزه ثمالی، جوشنکبیر، افتتاح، سحر و... به واقع جز جز این ادعیه میتواند جرقهای برای تولید و ساخت یک مجموعه پرمحتوا و پیامدار باشد، نه اینکه فقط این ادعیه در حد تلاوت کردن باقی بماند. اما واقعاً سؤال اینجاست، چرا وقتی در کشورمان هنرمندانی داریم که قابلیت ساخت چنین امر مهمی را دارند استفاده نمیکنیم؟! به نظرم میآید که این مسائل چندان مورد کارشناسی قرار نگرفته، حتی معتقدم شما باید این مصاحبه را 6 ماه تا یک سال قبل میگرفتید! حتی سریالهای ماه مبارک رمضان هم تا حدودی بیبرنامه و شتابزده تولید میشوند و اغلب از نداشتن زمان مناسب و کافی انتقاد میکنند!
در زمانی که در مجلس شورای اسلامی بودید، به عنوان نماینده مردم خودتان را موظف میدانستید که به خاطر نماینده بودن از برخی برنامههای سازمان صداوسیما انتقاد کنید؟
اگر در آن برهه نقدی بر عملکرد و افکاری داشتیم به عنوان نماینده مردم مطرح میکردم یکی دو بار هم با مهندس ضرغامی در رابطه با برخی از برنامهها به خصوص سریالهای طنز گفتوگو و انتقادهایی که داشتم به ایشان منتقل کردم. بههرحال امیدوارم امسال صداوسیما متمفاوت و برجستهای را در ماه مبارک رمضان «شهرالله» شاهد باشیم. ماه مبارک تجلی ذکر و تسبیح حق تعالی است. امیدوارم در این ماه شریف کلیت صداوسیما و برنامههای آن در حال ذکر و تسبیح باشند و مردم نظارهگر این تسبیح باشند.
پاسخ به سؤال شما برمیگردد به این که ما درک و فهم درست و صحیحی از ماه مبارک رمضان داشته باشیم و به عنوان یک نقطه عطف، یک ماه خاص و یک ایام تعیینکننده و به تعبیری «شهر الله» نگاهش کنیم و ببینیم که در لسان بزرگان دین ماه، در کتاب و سنت و مفسران دینی ما چه تعبیری از ماه مبارک رمضان وجود دارد و سعی کنیم آن را به مخاطب و جامعه منتقل کنیم.
منظور شما هم این است که روح و نفس موضوع را به آثار و تولیدات تزریق کنیم؟
بله در حقیقت روح و معنویات این ماه گرانقدر همواره باید در تمامی آثار دمیده شود، حال میخواهد این تولیدات به صورت نمایشی و در قالب فیلم و سریال باشد و یا به صورت مستند و یا گفتوگو محور و غیره باشد. در هر برنامهای اگر از این قاعده به درستی تبعیت کنیم بهطور حتم بازتاب و بازخورد بسیار مثبت ارزشمندی را شاهد خواهیم بود.
اگر اشتباه نکنیم شما معتقدید که افراد تأثیرگذار در تولید برنامه خیلی با تأمل به معنویات و فلسفه وجودی روزه و ماه مبارک رمضان نگاه نمیکنند و شاید هم فلسفه وجودی روزه را بدانند اما به صورت محتوایی و عمقی آن را به مخاطب عرضه نمیکنند و تنها چیزی که احتمالاً از برنامهها در ذهن مخاطبان مبتادر میشود، نگاهی سطحی و گذراست.
من با یک نقل قول از حضرت امام (ره) به سوالتان پاسخ میدهم. امام فرمودند: «ائمه طاهرین (ع) بسیاری زا مسائل را با لسان ادعیه بیان فرمودهاند، لسان ادعیه به لسانهای دیگری که آن بزرگواران داشتند و احکام را بیان میفرمودند خیلی فرق دارد. اکثر مسائل روحانی، ماوراءطبیعت، مسائل دقیق الهی و آن چه را مربوط به معرفتالله است با لسان ادعیه بیان فرمودهاند».
حالا بحث من این است که با توجه به مقدماتی که عرض کردم و با توجه به اینکه ماه مبارک یک ماه خاص است و با توجه به این که کشور به شدت به یک آرامش، به یک قرار، به یک اخلاق، یک تعالی، یک معنویت و یک معرفتالله نیاز دارد و ما باید حتماً با لسان ادعیه و با مضمونی عرفانی مطالب و پیام خودمان را منتقل کنیم، اگر برنامههای صداوسیما در ماه مبارک رمضان لسان ادعیهای نداشته باشد بهطور قطع به اهداف مطلوب نخواهد رسید، یا سرگرمیهایی را تولید کنیم که حاوی هیچ پیامی نباشد، فقط بخواهیم اوقات فراغت بینندگان را پر کنم، این نتیجه مطلوب در بر نخواهد داشت.
اینکه ما سریالهای طنزی را بسازیم که هیچ پیامی نداشته باشد، فقط به جهت رفع اوقات فراغت، به نظر من با روح ماه مبارک رمضان ناسازگار است. خاطرتان هست که حضرت امام (ره) در دوران حیاتشان و در ماه رمضان همه کارهایشان را تعطیل میکردند و به عبادت و خودسازی میپرداختند. البته منظورم اینجا این نیست که در این ایام مدیران سازمان صداوسیما کارشان را تعطیل کنند، بلکه بایستی با وام گرفتن از مضامین اسلامی و اعتقادی در جهت اتصا بندگان و خداوند متعال برآیند، یعنی اعتقادم این است که در طول ماه مبارک رمضان کلیه برنامههای صداوسیما بوی خدا دهد و ما را از مشغولیات روزمره سیاسی و اقتصادی دور کند، و متوجه شویم که حیات دیگری هم هست. یک بعد و وجه دیگری هم پس از مرگ زمینی وجود دارد. به آن وجه باید توجه شود.
فکر میکنید برای جذب مخاطب در امر مباحث اعتقادی و دینی چه کارهایی باید کرد؟
تصور میکنم با اشکالات عدیدهای در برنامهسازیهای مناسبتی روبهرو هستیم. به عنوان مثال، سالهاست وقتی میخواهیم حرف و کلامی از ادعیه ماه مبارک رمضان بزنیم فقط به خود ادعیه به همراه یک گوینده بسنده میکنیم و میگوییم دعای روز هفتم ماه مبارک رمضان...
اما به این فکر نمیکنیم که این ادعا و محتوای آن باید شرح و بسط داده شود. واقعاً اگر عدهای از ابتدا تا انتهای ماه مبارک رمضان با شرح این ادعیه روبهرو شوند، آن را بفهمند و بعد سعی کنند آنها را درونی کنند و بعد متناسب با آن ادعیه تحولی در خودشان ایجاد کنند، آن وقت ببینید چه تأثیر مثبتی بر سطح جامعه خواهد گذاشت.
در واقع نظرتان این است که خواندن ادعیه روزهای ماه مبارک رمضان به این شکل و روش کنونی، نوعی از سر باز کردن برنامهسازان است.
احسنت، دقیقاً همینطور است. البته من روی قالب آن هم حرف دارم. در واقع تأکید این است که بایستی ما در تولید چنین برنامههایی به قالب توجه اساسی کرد. ما باید به ساختار مطلوب که رسانه ملی میتواند داشته باشد، برسیم، چون گفتن و فقط گفتن صرف نمیتواند مخاطب رسانه ملی را مجذوب کند، شرح و تفسیر تدبیر شده امری است مهم که کمتر در تولید چنین برنامههایی دیده میشود، یادم میآید در یک سال شبکه چهار سیما معناگرا عمل کرد، قبل و بعد از افطار میهمانانی را دعوت میکرد و تا حد بسیار مطلوبی معناگرا عمل میکرد. ما باید هم خودمان هم مخاطبانمان را بیش از پیش متوجه کنیم که این ماه، ماه خداست. ماه خدا سلوک خاص خود را دارد و شرایط، ورود و خروج خاص خودش را مطلبد. شاید برخی وقتی حرفهای مرا بخوانند و بشنوند، بگویند که من خیلی آرمانی میاندیشم، اما تاکیدم به مدیران و برنامهسازان رادیو و تلویزیون این است که تا مسائل را در خودشان درونی نکنند نمیتوانند به دیگران به صورت درونی منتقل کنند.
فکر میکنید اگر مدیران صداوسیما چه راهکاری را در پیش بگیرند میتوانند در بخش انتقال فلسفه ادعیه ماه مبارک رمضان موفقتر عمل کنند؟
چون در ماه مبارک رمضان یکی از تأکیدهای دینی ما بر خواندن و اجابت کردن ادعیههای این ماه عزیز است، بیاییم ادعیههای این ماه را به دست هنرمندانمان بدهیم- تا آنها را از آن ادعیه و سخنان بزرگان دینمان الهام بگیرند. این ادعیه تعدادشان کم نیست. ادعیه یومیه ماه مبارک، دعای ابوحمزه ثمالی، جوشنکبیر، افتتاح، سحر و... به واقع جز جز این ادعیه میتواند جرقهای برای تولید و ساخت یک مجموعه پرمحتوا و پیامدار باشد، نه اینکه فقط این ادعیه در حد تلاوت کردن باقی بماند. اما واقعاً سؤال اینجاست، چرا وقتی در کشورمان هنرمندانی داریم که قابلیت ساخت چنین امر مهمی را دارند استفاده نمیکنیم؟! به نظرم میآید که این مسائل چندان مورد کارشناسی قرار نگرفته، حتی معتقدم شما باید این مصاحبه را 6 ماه تا یک سال قبل میگرفتید! حتی سریالهای ماه مبارک رمضان هم تا حدودی بیبرنامه و شتابزده تولید میشوند و اغلب از نداشتن زمان مناسب و کافی انتقاد میکنند!
در زمانی که در مجلس شورای اسلامی بودید، به عنوان نماینده مردم خودتان را موظف میدانستید که به خاطر نماینده بودن از برخی برنامههای سازمان صداوسیما انتقاد کنید؟
اگر در آن برهه نقدی بر عملکرد و افکاری داشتیم به عنوان نماینده مردم مطرح میکردم یکی دو بار هم با مهندس ضرغامی در رابطه با برخی از برنامهها به خصوص سریالهای طنز گفتوگو و انتقادهایی که داشتم به ایشان منتقل کردم. بههرحال امیدوارم امسال صداوسیما متمفاوت و برجستهای را در ماه مبارک رمضان «شهرالله» شاهد باشیم. ماه مبارک تجلی ذکر و تسبیح حق تعالی است. امیدوارم در این ماه شریف کلیت صداوسیما و برنامههای آن در حال ذکر و تسبیح باشند و مردم نظارهگر این تسبیح باشند.
هفته نامه سروش