دکتر علي آراسته
يکي از مسائلي که اين روزها بحث برانگيز شده، مسئلهاي است که نام "تفکيک جنسيت" را به خود گرفته است؛ در اين زمينه، اساتيد دانشگاه، رؤساي دانشگاهها، وزير علوم، برخي از نمايندگان مجلس، هنرمندان و طنز نويسان، دانشجويان و ارباب جرايد و حتي گردانندگان سايتهايي که از خارج کشور مديريت ميشوند به اين موضوع پرداختهاند؛ اين اهتمام نشان از آن دارد که هر يک از اين افراد و گروهها در اين زمينه، دغدغه يا منفعتي را دنبال ميکنند. صرف نظر از اين که کدام يک از گروههاي ياد شده از سر خيرخواهي و مصلحت انديشي براي ايران اسلامي قلم ميزنند و کدام يک اهداف خاص ديگري را دنبال مي کنند، شايسته است که به اين موضوع نگاهي منصفانه و به دور از حب و بغضها و بر مبناي اصول مورد پذيرش جامعه خودمان داشته باشيم؛
1. اگر قرار است در کشور تصميمي خردمندانه گرفته شود لازم است نگاهي جامع و دورانديشانه مبناي اين تصميمگيري قرار گيرد؛ در اين موضوع نيز لازم است در چارچوب مهندسي فرهنگي جامعه، تصميمي مناسب اخذ شود و در گام اول همچون هر تصميم فرهنگي ديگر بايد اسناد بالادستي فرهنگي مورد توجه قرار گيرد؛ اهم اين اسناد بالادستي عبارتاند از:
-قرآن؛
-سنت معصومين(عليهمالسلام) ؛
-رهنمودهاي امام خميني(ره)؛
-رهنمودهاي رهبري؛
-قانون اساسي؛
مصوبات شوراي عالي انقلاب فرهنگي[2]
2. يکي از اين اسناد قانون اساسي است. قانون اساسي که ميثاق ملي ايران اسلامي است در اصل سوم، دولت را مکلف به ايجاد محيط مساعد براي رشد فضايل اخلاقي بر اساس ايمان و تقوي مينمايد؛ (اصل سوم قانون اساسي: دولت جمهوري اسلامي ايران موظف است براي نيل به اهداف مذکور در اصل دوم [قسط و عدل و استقلال سياسي و اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي و همبستگي ملي]، همه امکانات خود را براي امور زير به کار برد: ايجاد محيط مساعد براي رشد فضايل اخلاقي بر اساس ايمان و تقوي و مبارزه با تمامي مظاهر فساد و تباهي)
يکي ديگر از اين اسناد همان گونه که ذکر شد مصوبات شوراي عالي انقلاب فرهنگي است که به طور خاص در طي دو مصوبه به موضوع مورد بحث پرداخته است؛ مصوبه اول عبارت است از:
• مصوبه 413 تاريخ 14/11/1376 که "اصول، مباني و روشهاي اجرايي گسترش فرهنگ عفاف" را بيان کرده است.
و مصوبه دوم عبارت است از:
• مصوبه 566 تاريخ 4/5/84 که "راهبردهاي گسترش فرهنگ عفاف" را بيان کرده است.
از جمله بندهاي مصوبه اول مي توان به:
اصل چهاردهم:
"در شهرسازى و معمارى بايد فرهنگعفاف و حجاب مدنظر قرار گيرد و محيط کار و نوع برنامهها و استفاده از وسايل وامکانات به نحوى نباشد که خود موجب اختلاط نامناسب زن و مرد گردد."
و از جمله بندهاي مصوبه دوم اين است:
راهبرد سي و ششم:
"ترغيب مسئولين و مديران نسبت بهمناسبسازي فيزيکي و فرهنگي محيط کار در ادارات، بانکها، مدارس، دانشگاهها،شرکتهاي خصوصي براي شاغلين و مراجعين؛"
همچنانکه ملاحظه ميشود مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي خواستار مناسب سازي فيزيکي و فرهنگي دانشگاهها است و طبيعي است که مسئولين مربوط موظف به انجام اين مأموريت هستند بنابراين روشن است که "مناسب سازي فيزيکي و فرهنگي دانشگاهها" به منظور گسترش فرهنگ عفاف، در راستاي قانون اساسي و اجراي مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در سال 84 است.
مناسب سازي فيزيکي و فرهنگي دانشگاهها در عرصه اجرا؛
پس از توضيح اين مطلب که مناسب سازي فيزيکي و فرهنگي از نظر قانون لازم الاجرا است، لازم است به نکاتي که در فرآيند اجراي اين قانون بايد مدنظر قرار گيرد، اشاره شود:
1. در آغاز بايد براي عموم دانشجويان و ساير افرادي که به اين موضوع علاقهمندند اطلاع رساني کافي صورت گيرد که اين طرح در راستاي گسترش فرهنگ عفاف است؛ اين طرح نه به منظور تحقير افراد است و نه خواهان برچسب زدن به افراد؛ در واقع قرار است با اجراي اين طرح محيطي امنتر، سالمتر و يک دست تر براي بالندگي علمي و معنوي دانشجويان در فضاي دانشگاه ايجاد شود.
2. در اجراي اين طرح، همانند هر طرح فرهنگي ديگر بايد امکانات موجود در نظر گرفته شود و دقت لازم در اجراي خردمندانه آن به کار گرفته شود؛ مطمئناً در جايي که استاد و کلاس و محيط فيزيکي نظير آزمايشگاه و غيره به اندازه کافي براي اجراي طرح وجود ندارد، نميتوان بر اجراي طرح اصرار ورزيد؛ اما در جايي که مثلاً پنج کلاس موازي (در يک ساعت و با يک موضوع) با جمعيت 60درصد دانشجوي دختر و 40درصد دانشجوي پسر وجود دارد به راحتي مي توان کلاسهاي مختلط را در قالب 3 کلاس اختصاصي دختران و 2 کلاس اختصاصي پسران برگزار کرد.
3. لازم است اين طرح در آغاز به صورت آزمايشي در مدت زمان مشخصي (مانند يک يا دو ترم) به اجرا گذاشته شود و پس از ارزيابي نتايج مثبت و منفي آن، بدون سوگيري در مورد کيفيت و نحوه اجراي آن در ترمهاي بعد، تصميمگيري شود.
پاسخ به بعضي از اشکالات؛
• برخي معتقدند اين طرح موجب حساسيت بيشتر دختران و پسران نسبت به يکديگر شده و به موجب "الانسان حريص علي ما منع" [انسان از هر چه منع شود نسبت به آن حريصتر ميشود]، نبايد اقدام به جداسازي کلاسهاي دختران و پسران کرد و بهتر است آنها همچنان در کلاسهاي مختلط باشند؛
در پاسخ بايد گفت اين حساسيت در زماني که دو جنس مخالف، هر روز و هر ساعت در کلاسهاي مختلط در کنار يکديگر باشند، بيشتر است چرا که هر نگاه و هر سخن تأثير خاص خود را بر ذهن و دل افراد خواهد گذاشت و کساني که جدايي را باعث حساسيت بيشتر ميدانند ويژگيهاي روانشناختي دو جنس مخالف را ناديده ميانگارند....
دو پيشنهاد:
در اينجا پيشنهادهايي که بدون هزينه اضافي موجب مناسب سازي فيزيکي و فرهنگي دانشگاه ميشود، ارائه ميگردد:
1.بخشي از فضاي باز دانشگاه شامل فضاي سبز، نيمکتهاي موجود در فضاي سبز و مسيرهاي تردد موجود در فضاي سبز به طور اختصاصي به دختران و بخشي هم به پسران تخصيص يابد؛ چنين طرحهايي يکي از مصاديق مناسب سازي فيزيکي فرهنگي است که تقريباً بدون هزينه اضافي، فضاي همراه با آرامشي را براي دانشجويان فراهم ميسازد که با تمرکز بيشتر به مطالعه بپردازند و يا با راحتي بيشتر به استراحت مشغول گردند؛ در چنين شرايطي فضاهاي ديگر دانشگاه به عنوان فضاهاي عمومي توسط تمامي دانشجويان قابل استفاده است.
2.همچنان که پيشتر اشاره شد، کلاسهاي موازي را ميتوان بدون کوچکترين هزينه يا امکانات اضافي به طور اختصاصي به دختران و پسران تخصيص داد.
نکته پاياني؛
اجراي اين طرح، نشان دهنده آزادانديشي مجموعه دانشگاهيان و تمامي افرادي است که به نحوي با اين طرح مرتبط هستند چرا که نبايد با تعصب و بدون منطق در شرايط فعلي باقي ماند و از مواجهه با تغيير پرهيز کرد و در صورتي که انديشمندان و تصميمگيرندگان فرهنگي چنين طرحي را زمينه ساز رشد علمي و معنوي ميدانند ترس و واهمه از اجراي آن شايسته قشر فرهيخته دانشگاهي نيست.*
(*) علي آراسته؛ عضو هيئت علمي دانشگاه بين المللي امام خميني(ره)
/به نقل از برهان/
يکي از مسائلي که اين روزها بحث برانگيز شده، مسئلهاي است که نام "تفکيک جنسيت" را به خود گرفته است؛ در اين زمينه، اساتيد دانشگاه، رؤساي دانشگاهها، وزير علوم، برخي از نمايندگان مجلس، هنرمندان و طنز نويسان، دانشجويان و ارباب جرايد و حتي گردانندگان سايتهايي که از خارج کشور مديريت ميشوند به اين موضوع پرداختهاند؛ اين اهتمام نشان از آن دارد که هر يک از اين افراد و گروهها در اين زمينه، دغدغه يا منفعتي را دنبال ميکنند. صرف نظر از اين که کدام يک از گروههاي ياد شده از سر خيرخواهي و مصلحت انديشي براي ايران اسلامي قلم ميزنند و کدام يک اهداف خاص ديگري را دنبال مي کنند، شايسته است که به اين موضوع نگاهي منصفانه و به دور از حب و بغضها و بر مبناي اصول مورد پذيرش جامعه خودمان داشته باشيم؛
1. اگر قرار است در کشور تصميمي خردمندانه گرفته شود لازم است نگاهي جامع و دورانديشانه مبناي اين تصميمگيري قرار گيرد؛ در اين موضوع نيز لازم است در چارچوب مهندسي فرهنگي جامعه، تصميمي مناسب اخذ شود و در گام اول همچون هر تصميم فرهنگي ديگر بايد اسناد بالادستي فرهنگي مورد توجه قرار گيرد؛ اهم اين اسناد بالادستي عبارتاند از:
-قرآن؛
-سنت معصومين(عليهمالسلام) ؛
-رهنمودهاي امام خميني(ره)؛
-رهنمودهاي رهبري؛
-قانون اساسي؛
مصوبات شوراي عالي انقلاب فرهنگي[2]
2. يکي از اين اسناد قانون اساسي است. قانون اساسي که ميثاق ملي ايران اسلامي است در اصل سوم، دولت را مکلف به ايجاد محيط مساعد براي رشد فضايل اخلاقي بر اساس ايمان و تقوي مينمايد؛ (اصل سوم قانون اساسي: دولت جمهوري اسلامي ايران موظف است براي نيل به اهداف مذکور در اصل دوم [قسط و عدل و استقلال سياسي و اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي و همبستگي ملي]، همه امکانات خود را براي امور زير به کار برد: ايجاد محيط مساعد براي رشد فضايل اخلاقي بر اساس ايمان و تقوي و مبارزه با تمامي مظاهر فساد و تباهي)
يکي ديگر از اين اسناد همان گونه که ذکر شد مصوبات شوراي عالي انقلاب فرهنگي است که به طور خاص در طي دو مصوبه به موضوع مورد بحث پرداخته است؛ مصوبه اول عبارت است از:
• مصوبه 413 تاريخ 14/11/1376 که "اصول، مباني و روشهاي اجرايي گسترش فرهنگ عفاف" را بيان کرده است.
و مصوبه دوم عبارت است از:
• مصوبه 566 تاريخ 4/5/84 که "راهبردهاي گسترش فرهنگ عفاف" را بيان کرده است.
از جمله بندهاي مصوبه اول مي توان به:
اصل چهاردهم:
"در شهرسازى و معمارى بايد فرهنگعفاف و حجاب مدنظر قرار گيرد و محيط کار و نوع برنامهها و استفاده از وسايل وامکانات به نحوى نباشد که خود موجب اختلاط نامناسب زن و مرد گردد."
و از جمله بندهاي مصوبه دوم اين است:
راهبرد سي و ششم:
"ترغيب مسئولين و مديران نسبت بهمناسبسازي فيزيکي و فرهنگي محيط کار در ادارات، بانکها، مدارس، دانشگاهها،شرکتهاي خصوصي براي شاغلين و مراجعين؛"
همچنانکه ملاحظه ميشود مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي خواستار مناسب سازي فيزيکي و فرهنگي دانشگاهها است و طبيعي است که مسئولين مربوط موظف به انجام اين مأموريت هستند بنابراين روشن است که "مناسب سازي فيزيکي و فرهنگي دانشگاهها" به منظور گسترش فرهنگ عفاف، در راستاي قانون اساسي و اجراي مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در سال 84 است.
مناسب سازي فيزيکي و فرهنگي دانشگاهها در عرصه اجرا؛
پس از توضيح اين مطلب که مناسب سازي فيزيکي و فرهنگي از نظر قانون لازم الاجرا است، لازم است به نکاتي که در فرآيند اجراي اين قانون بايد مدنظر قرار گيرد، اشاره شود:
1. در آغاز بايد براي عموم دانشجويان و ساير افرادي که به اين موضوع علاقهمندند اطلاع رساني کافي صورت گيرد که اين طرح در راستاي گسترش فرهنگ عفاف است؛ اين طرح نه به منظور تحقير افراد است و نه خواهان برچسب زدن به افراد؛ در واقع قرار است با اجراي اين طرح محيطي امنتر، سالمتر و يک دست تر براي بالندگي علمي و معنوي دانشجويان در فضاي دانشگاه ايجاد شود.
2. در اجراي اين طرح، همانند هر طرح فرهنگي ديگر بايد امکانات موجود در نظر گرفته شود و دقت لازم در اجراي خردمندانه آن به کار گرفته شود؛ مطمئناً در جايي که استاد و کلاس و محيط فيزيکي نظير آزمايشگاه و غيره به اندازه کافي براي اجراي طرح وجود ندارد، نميتوان بر اجراي طرح اصرار ورزيد؛ اما در جايي که مثلاً پنج کلاس موازي (در يک ساعت و با يک موضوع) با جمعيت 60درصد دانشجوي دختر و 40درصد دانشجوي پسر وجود دارد به راحتي مي توان کلاسهاي مختلط را در قالب 3 کلاس اختصاصي دختران و 2 کلاس اختصاصي پسران برگزار کرد.
3. لازم است اين طرح در آغاز به صورت آزمايشي در مدت زمان مشخصي (مانند يک يا دو ترم) به اجرا گذاشته شود و پس از ارزيابي نتايج مثبت و منفي آن، بدون سوگيري در مورد کيفيت و نحوه اجراي آن در ترمهاي بعد، تصميمگيري شود.
پاسخ به بعضي از اشکالات؛
• برخي معتقدند اين طرح موجب حساسيت بيشتر دختران و پسران نسبت به يکديگر شده و به موجب "الانسان حريص علي ما منع" [انسان از هر چه منع شود نسبت به آن حريصتر ميشود]، نبايد اقدام به جداسازي کلاسهاي دختران و پسران کرد و بهتر است آنها همچنان در کلاسهاي مختلط باشند؛
در پاسخ بايد گفت اين حساسيت در زماني که دو جنس مخالف، هر روز و هر ساعت در کلاسهاي مختلط در کنار يکديگر باشند، بيشتر است چرا که هر نگاه و هر سخن تأثير خاص خود را بر ذهن و دل افراد خواهد گذاشت و کساني که جدايي را باعث حساسيت بيشتر ميدانند ويژگيهاي روانشناختي دو جنس مخالف را ناديده ميانگارند....
دو پيشنهاد:
در اينجا پيشنهادهايي که بدون هزينه اضافي موجب مناسب سازي فيزيکي و فرهنگي دانشگاه ميشود، ارائه ميگردد:
1.بخشي از فضاي باز دانشگاه شامل فضاي سبز، نيمکتهاي موجود در فضاي سبز و مسيرهاي تردد موجود در فضاي سبز به طور اختصاصي به دختران و بخشي هم به پسران تخصيص يابد؛ چنين طرحهايي يکي از مصاديق مناسب سازي فيزيکي فرهنگي است که تقريباً بدون هزينه اضافي، فضاي همراه با آرامشي را براي دانشجويان فراهم ميسازد که با تمرکز بيشتر به مطالعه بپردازند و يا با راحتي بيشتر به استراحت مشغول گردند؛ در چنين شرايطي فضاهاي ديگر دانشگاه به عنوان فضاهاي عمومي توسط تمامي دانشجويان قابل استفاده است.
2.همچنان که پيشتر اشاره شد، کلاسهاي موازي را ميتوان بدون کوچکترين هزينه يا امکانات اضافي به طور اختصاصي به دختران و پسران تخصيص داد.
نکته پاياني؛
اجراي اين طرح، نشان دهنده آزادانديشي مجموعه دانشگاهيان و تمامي افرادي است که به نحوي با اين طرح مرتبط هستند چرا که نبايد با تعصب و بدون منطق در شرايط فعلي باقي ماند و از مواجهه با تغيير پرهيز کرد و در صورتي که انديشمندان و تصميمگيرندگان فرهنگي چنين طرحي را زمينه ساز رشد علمي و معنوي ميدانند ترس و واهمه از اجراي آن شايسته قشر فرهيخته دانشگاهي نيست.*
(*) علي آراسته؛ عضو هيئت علمي دانشگاه بين المللي امام خميني(ره)
/به نقل از برهان/
