گزارش صراط از تجربه ریاست بازماندگان دولتهای سابق

تئوری دولت تکرار؛ از رجایی تا مشایی

با این وجود، آیا اینبار قدرت در اختیار بازماندگان دولت کنونی باقی خواهد ماند؟ آیا پس از محمد علی رجایی و سید محمد خاتمی...

کد خبر: ۸۱۵۸۷

تاریخ: ۱۰ مهر ۱۳۹۱ - ۱۰:۳۴

"صراط" - گمانه زنی ها پیرامون کاندیداهای احتمالی ریاست جمهوری یازدهم درحالی صورت می گیرد که هنوز بیش از هشت ماه تا انتخابات ، زمان باقی مانده است. بر همین اساس، پیش بینی ها از عزم جزم دولت فعلی، در دست گیری سکان اجرایی آینده، حکایت دارد. امری که بدیهی بوده و در دولتهای قبل نیز این تلاش برای باقی ماندن در قدرت به وضوح قابل ملاحظه بود .

زمانی که محمود احمدی نژاد در مصاحبه اخیرش با صدا و سیما از بی پایان بودن دولت تحت امرش سخن گفت، اکثر سیاسیون مقصود از این جمله را قطعی دانستن نامزدی عناصر دولت کنونی در انتخابات ریاست جمهوری 92 برداشت کردند.

به گزارش سرویس سیاسی صراط، اگرچه هنوز فرد مشخصی از طرف دولت برای احراز سمت ریاست جمهوری معرفی نشده اما غالب کارشناسان ورود نام هایی چون؛ اسفندیار رحیم مشایی، علی اکبر صالحی، علی نیکزاد، غلامحسین الهام و ... را به عرصه رقابت انتخاباتی آتی، محتمل می دانند.

اما آیا می توان برای تفکر کنونی حاکم بر قوه مجریه، در دولت یازدهم نیز شانسی قائل بود؟

تاریخ و سابقه رقابت های انتخاباتی پس از انقلاب در 10 دوره گذشته ریاست جمهوری نشانگر احتمال علی السویه گزینش افراد جدید الورود و نیز بازماندگان دولت های قبلی در منصب ریاست جمهوری است.

آبان 58 و پس از سومین استعفای دسته جمعی دولت موقت به نخست وزیری مهدی بازگان بعلت مخالفت با اشغال لانه جاسوسی؛ اولین دولت رسمی جمهوری اسلامی در بهمن آن سال با انتخاب ابوالحسن بنی صدر آغاز بکار کرد و انتخاب وی برای نخست وزیری کسی نبود جز شهید محمد علی رجایی که پیشتر عهده دار سمت وزیر آموزش و پرورش در دولت موقت بود.

پس از گذشت 2سال و با آغاز تنش های سیاسی بر سر رأی به عدم کفایت ریاست جمهوری بنی صدر در خرداد 1360، شهید رجایی توانست با اکثریت آراء، به سمت ریاست جمهوری اسلامی نائل آید. البته خط مشی دولت انقلابی رجایی با رویه دولت مسامحه گر بنی صدر بسیار متفاوت بود؛ اما این نکته را نیز می باید مد نظر داشت که شهید رجایی با احتساب سمت نخست وزیری در دولت گذشته توانسته بود سکان هدایت دولت دوم را  بدست بگیرد؛ فلذا این انتخاب را می توان بعنوان اولین نمونه از ریاست جمهوری مجدد بازماندگان دولت های سابق، یاد کرد.

با انفجار دفتر نخست وزیری در 8 شهریورماه 1360 و ترور ناجوانمردانه رئیس جمهور رجایی، نخست وزیر باهنر و سایر اعضای کابینه دولت دوم، دیگر بازمانده ای از دولت گذشته باقی نمانده بود تا بتواند بعنوان رئیس جمهور بعدی برگزیده شود.

بلافاصله بعد از این اتفاق ناگوار، در مهرماه همان سال، آیت الله خامنه ای بعنوان سومین رئیس جمهور ایران اسلامی انتخاب شدند و مسئولیت اداره کشور در شرایط پر التهاب جنگ تحمیلی را بر عهده گرفتند.

سالهای پر تنش جنگ 8ساله به رهبری حضرت امام(ره) و نیز با درایت آیت الله خامنه ای کماکان در حال سپری شدن بود که به ناگاه خبر ارتحال بیانگذار کبیر انقلاب، ملت را در شوکی بس عظیم فرو برد. پس از این حادثه تلخ بود که وظیفه خطیر زعامت انقلاب به  آیت الله سید علی حسینی خامنه ای واگذار گردید و رهبری ایران اسلامی به ایشان سپرده شد.

در پنجمین انتخابات ریاست جمهوری، از مسئولین دولت قبل خبری نبود چراکه افرادی چون نخست وزیر سابق میرحسین موسوی، عزلت نشینی و دوری از فضای سیاسی را برگزیده بودند و سایرین نیز تصمیمی برای ورود به چنین عرصه ای را نداشتند. بدین صورت بود که مردم، حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی را برای این سمت، پسند کردند.

شرایط خاص پس از دوران جنگ تحمیلی و احساس به بازسازی کمبودها و جبران عقب ماندگی ها، کشور را در وضعیت ویژه ای قرار داده بود. به همین جهت، دولت آن زمان پسوند سازندگی را برازنده خود دید و تمام ظرفیت های خود را در این حوزه متمرکز کرد؛ به تبع همین سطح توجه به مفهوم توسعه و سازندگی بود که فرهنگ جدیدی بر کشور سایه انداخت. اشرافی گری یکی از این خصوصیات ویژه ای بود که نقطه آغازش از دولت سازندگی محسوب می شد.

در همان زمان بود که وظیفه فرهنگسازی برای تبلیغ و فراگیر کردن این وضعیت جدید به سید محمد خاتمی سپرده شد؛ وی که سابقه سرپرستی موسسه کیهان را در کارنامه داشت بعنوان وزیر فرهنگ دولت سازندگی معرفی گردید.

با اتمام دوره دولت هاشمی رفسنجانی و برگزاری هفتمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در دوم خرداد 76، سید محمد خاتمی توانست نام خود را در زمره رؤسای جمهور اسلامی ایران به ثبت برساند. بنابراین دولت اصلاحات را نیز می توان از ثمرات و بازماندگان دولت سازندگی برشمرد.

بخش اعظمی از توجهات دولت اصلاحات همانطور که از نامش برمی آید، به اصلاح و رفرم فرهنگی معطوف شد و روندی که در دولت سابق آغاز شده بود در این دولت نیز با سرعت بیشتری تداوم پیدا کرد.

در پایان دولت هفتم و پس از نشستن 4 ساله خاتمی بر صندلی رئیس جمهور، در انتخابات هشتمین دوره ریاست جمهوری، علی شمخانی که مسئولیت وزارت دفاع خاتمی را بر عهده داشت نیز کاندیدا شد که مردم ترجیح دادند به جای رئیس جمهور کردن وزیر دولت، مجددا خاتمی را به عنوان رئیس جمهور هشتمین دوره برگزینند.

تغییر نگرش فرهنگی؛ رعایت اصل مسامحه و آسان گیری در سیاست خارجی؛ بازنگری در مفاهیم اصولی و بنیادین؛ ترویج واژگان و گفتمانی جدید در عرصه سیاسی و ... از جمله ابداعات دولت اصلاحات بودند که در نهایت اینگونه گرته برداری های محض از الگوهای خارجی در ایران به فرجام مطلوب منتهی نشده و نتیجه ای در پی نداشتند. عدم انتخاب مصطفی معین در انتخابات ریاست جمهوری سال 1384، گواهی بر این مدعاست چراکه همان ملتی که 8سال پیش، دولت اصلاحات را بر روی کار آوردند، اینک ادامه چنین روشی را پسند نکردند و وزیر علوم دولت خاتمی را شایسته احراز ریاست جمهوری ندانستند؛ و چنین بود که این بار بازماندگان دولت قبلی در انتخابات قوه مجریه توفیقی نیافتند.

اما این بار انتخاب ملت پس از دو دوره رأی گیری برای ریاست جمهوری نهم شخص محمود احمدی نژاد، شهردار کلانشهر تهران بود. احمدی نژاد در حالی پیروز این رأی گیری بود که اکبر هاشمی رفسنجانی بعنوان رقیب وی درصدد آن بود که با انتخابش، تنها فردی باشد که سه دوره بر مسند قوه مجریه تکیه می زد.

دولت نهم برخلاف دولت گذشته، احیای آرمانهای متعالی انقلاب را در دستور کار قرار داده بود و به همین دلیل بود که به دولت خدمتگذار شهره شد. چهار سال دولت نهم در حالی به پایان می رسد که با نزدیک شدن به موعد انتخابات دهم، دوباره تلاش بازماندگان دولت های گذشته برای تصدی پست ریاست جمهوری شدت می گیرد.

میرحسین موسوی پس از حدود دو دهه گوشه نشینی، درباره اوضاع کنونی کشور احساس خطر می کند و وارد میدان انتخاباتی می شود. البته تا قبل از اعلام موسوی مبنی بر کاندیداتوری اش، جبهه اصلاحات مصمم بود تا سید محمد خاتمی را مجدداً راهی عرصه انتخابات کند.

شمارش آرای دهمین انتخابات ریاست جمهوری، نشانگر اعتماد دوباره ملت به محمود احمدی نژاد بود و راهبری دولت دهم همانند دولت نهم به وی سپرده شد.

اما اینبار هم همچون گذشته ماجرای تکراری بی انگیزگی و قدرت طلبی رقم خورد . در دوره هاشمی و خاتمی نیز دولتهای اول این دو به مراتب نسبت به دومین دوره ریاست جمهوری شان قوی تر و مناسب تر عمل کرده بودند که این شیوه در دولتهای نهم و دهم به ریاست دکتر احمدی نژاد هم رخ داد . جایی که پس از حاشیه های بوجود آمده و برخی اختلافات صورت گرفته، بسیاری از یاران و علاقه مندان به وی در دولت دهم از احمدی نژاد جدا شده و به مخالفت با او پرداختند . این اتفاق در دومین دوره ریاست جمهوری دور رئیس جمهور قبل نیز به وضوح به چشم می خورد .

اینک بعد از پشت سر گذاشتن فراز و نشیب های فراوان در عملکرد دولت دهم و پس از گذشت سه سال و اندی، شاهد ماه های پایانی عمر این دولت هستیم. دولتی که در این اواخر بدلیل وجود برخی مسائل، هوادارانش را مردد و هواخواهانش را آزرده خاطر کرده است.

با این وجود، آیا اینبار قدرت در اختیار بازماندگان دولت کنونی باقی خواهد ماند؟

آیا پس از محمد علی رجایی و سید محمد خاتمی، نام یکی از اعضای این دولت بعنوان سومین فرد از مسئولان دولت های سابق که توانسته اند به ریاست جمهوری دست یابند، ثبت خواهد شد؟

آیا "اسفندیاران بر اریکه ایرانیان"، تکیه خواهند زد؟

باید منتظر ماند و دید که در 24 خردادماه 1392 چه نامی از صندوق های رأی بیرون خواهد آمد ...

بازگشت به جریده صراط