رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی مطرح کرد؛

اثبات اهمیت استراتژیک تنگه هرمز در جنگ‌| یونسکو در جریان آخرین وضعیت «خلیج فارس» قرار گرفت

رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی با اشاره به تنوع کم‌نظیر زیستی خلیج فارس با بیان اینکه آسیب به کوچکترین اجزای زنجیره غذایی می‌تواند کل اکوسیستم منطقه را تهدید کند، تاکید کرد: گزارش‌های علمی این مرکز می‌تواند مبنای ادعاهای حقوقی ایران درباره خسارت‌های زیست‌محیطی جنگ در مجامع جهانی قرار گیرد.

کد خبر: ۷۳۶۲۸۴

تاریخ: ۱۳ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۹:۱۲

به گزارش صراط به نقل از ایسنا، دکتر مهدی نیاز با اشاره به اهمیت تاریخی و فرهنگی خلیج فارس، اظهار کرد: شاه عباس در سال ۱۶۲۱ با کمک انگلیسی‌ها توانست تنگه هرمز را از چنگ پرتغالی‌ها بیرون آورد. به همین دلیل، شورای عالی انقلاب فرهنگی ۱۰ اردیبهشت را در ایران به نام «روز ملی خلیج فارس» اعلام کرد.

وی افزود: در دهه ۱۳۳۰ خورشیدی، کشورهای عربی به تحریک انگلیسی‌ها نام جعلی بر روی این خلیج گذاشتند. در سال ۱۲۱۹ خورشیدی، حتی برای خلیج فارس نام «دریای بریتانیا» به کار رفت که هیچ‌گونه استقبال جهانی نداشت. با این حال، نام خلیج فارس همچنان در سطح بین‌المللی معتبر باقی مانده است.

مهدی‌نیا در ادامه به رویدادهای تاریخی منطقه خلیح فارس اشاره کرد و یادآور شد: در زمان جنگ ایران و عراق، صدام حسین اصرار بر به کار بردن واژه جعلی «خلیج عربی» داشت. این واژه از سوی عراق مطرح شد و سپس به سایر کشورهای عربی تعمیم یافت. با وجود این، بسیاری از کشورهای اروپایی و آمریکایی با استناد به نقشه‌های تاریخی و کتاب‌های مرجع، نام «خلیج فارس» را به رسمیت می‌شناسند.

آخرین وضعیت اکولوژی خلیج فارس

رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی در خصوص وضعیت اکولوژی و محیط زیستی «خلیج فارس» نیز اظهار کرد: خلیج فارس دارای تنوع زیستی گسترده‌ای است که برای زیست‌شناسان حائز اهمیت است. بیش از ۷۰۰ گونه ماهی در این خلیج وجود دارد و همچنین جزایر مرجانی و صخره‌های مرجانی در آن قرار دارد. به عنوان مثال، در جزیره کیش ۲۸ گونه مرجانی و در جزایر بنی فارور ۲۶ گونه مرجان وجود دارد.

وی همچنین به اهمیت جنگل‌های مانگرو اشاره کرد و یادآور شد: این جنگل‌ها زیستگاه بسیاری از پرندگان و جانداران دریایی هستند. طبق آمار، تقریبا ۲۳۰ گونه جانوری در فهرست انقراض قرار دارند که از این تعداد، ۱۸۶ گونه مربوط به خلیج فارس است.

مهدی‌نیا خاطرنشان کرد: در خلیج فارس، گونه‌های میگو، ۱۰ گونه پستاندار دریایی، ۵ گونه لاک‌پشت دریایی و بیش از ۹۰ گونه پرنده وجود دارد. تنوع زیادی از پلانکتون‌های دریایی و علفزارها نیز در این منطقه قابل مشاهده است. مناطق تخم‌گذاری لاک‌پشت‌ها و جزایر فارو جزو مناطق حفاظت‌شده برای این گونه‌ها هستند. تمامی این گونه‌ها اهمیت زیستی فراوانی دارند و چرخه زیستی خلیج فارس را تشکیل می‌دهند. از این رو، لازم است توجه ویژه‌ای به حفاظت و نگهداری از این اکوسیستم ارزشمند داشته باشیم.

اهمیت راهبردی خلیج فارس

مهدی‌نیا در ادامه با اشاره به اهمیت راهبردی خلیج فارس، اظهار کرد: یکی از مهمترین ابعاد اهمیت خلیج فارس، جایگاه استراتژیک آن و بین‌المللی بودن تنگه هرمز است. در روزهای اخیر و متناسب با شرایط جنگ تحمیلی، اهمیت این آبراه بین‌المللی بیش از پیش برای مردم کشور ما و همچنین مردم نقاط مختلف جهان آشکار شده است.

وی «خلیج فارس» را منطقه‌ای نفت‌خیز توصیف کرد که توسعه دریا محور برای کشوری مانند ایران که از شمال و جنوب با دریا ارتباط دارد، از نظر اقتصادی اهمیت بسیار بالایی دارد و اضافه کرد: با این حال، این منطقه به دلیل فعالیت‌های نفتی با تهدیدهای زیست‌محیطی مواجه است. به‌ویژه پس از جنگ تحمیلی اخیر، محیط زیست خلیج فارس به شدت تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.

رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، ادامه داد: پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی به عنوان نهادی که تنها شناور تحقیقاتی فعال در منطقه خلیج فارس و دریای عمان را در اختیار دارد، تاکنون بیش از ۱۲ گشت تحقیقاتی در این مناطق برگزار کرده است. حاصل این گشت‌ها تدوین تنها اطلس اقیانوس‌شناسی خلیج فارس و دریای عمان بوده که در آن بیش از ۴۲ پارامتر اقیانوس‌شناسی بررسی شده و بیش از ۱۶۰ نقشه از این پارامترها تهیه و منتشر شده است.

وی تصریح کرد: پس از جنگ اخیر، رسالت پژوهشگاه در این حوزه سنگین‌تر خواهد شد و انجام پایش‌های مداوم در خلیج فارس و دریای عمان ضرورت بیشتری پیدا می‌کند. این پایش‌ها با هدف بررسی اثرات جنگ بر آلودگی‌های دریایی، تأثیر آن بر تنوع گونه‌های زیستی و مشخص شدن گونه‌هایی که در معرض تهدید قرار گرفته‌اند، انجام خواهد شد.

مهدی‌نیا خاطرنشان کرد: همچنین باید تأثیر این شرایط بر اکوسیستم‌های ساحلی و بوم‌سازگان‌های دریایی بررسی شود. بسیاری از بنادر و اسکله‌های کشور در جریان این جنگ مورد حمله قرار گرفتند و بخش قابل توجهی از فرایندهای جنگی در محیط دریایی رخ داده است؛ بنابراین به طور قطع محیط زیست خلیج فارس تحت تأثیر قرار گرفته است.

وی یکی از مهمترین رسالت‌های پژوهشگاه پس از این جنگ را پایش دقیق محیط زیست خلیج فارس و بررسی اثرات جنگ دانست تا داده‌های ارزشمندی تولید شود و ادامه داد: این داده‌ها می‌تواند با داده‌های پیشین مقایسه شود و تصویری دقیق از میزان خسارت‌های زیست‌محیطی ارائه دهد. چنین داده‌هایی می‌تواند پشتوانه علمی و حقوقی مهمی برای طرح ادعاهای مربوط به خسارت‌های زیست‌محیطی ناشی از این جنگ در مجامع بین‌المللی باشد و به عنوان مستندات معتبر در پیگیری حقوقی این موضوع مورد استفاده قرار گیرد.

جنگ و تخریب زیستگاه‌های خلیج فارس

مهدی‌نیا با اشاره به ضرورت شناسایی مناطق آسیب‌دیده از درگیری‌های اخیر، اظهار کرد: نقاطی که تحت تجاوز و حمله قرار گرفته‌اند، باید به صورت رسمی اعلام شوند. پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی به همراه سازمان حفاظت محیط‌زیست باید گشت‌های تحقیقاتی منظم در این مناطق برگزار کنند تا بتوان میزان خسارت وارده را برآورد کرد.

وی افزود: در مناطقی که اکنون درگیری وجود دارد، باید بررسی شود که کدام زیستگاه‌ها و کدام گونه‌های دریایی در معرض تهدید قرار دارند؛ از جمله مرجان‌ها، زیستگاه کوسه‌نهنگ‌ها و دیگر موجودات حساس دریایی. البته اعلام دقیق این نقاط در حال حاضر محرمانه است، اما لازم است با هماهنگی وزارت امور خارجه، سازمان محیط‌زیست و سایر نهادهای ذی‌ربط، مطالعات میدانی آغاز شود.

رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی خاطرنشان کرد: برای انجام این مطالعات باید تیم‌های پژوهشی در نقاط مختلف مستقر شوند. جمع‌آوری داده‌ها و تحلیل نتایج حداقل یک سال زمان می‌برد تا داده‌های جدید با داده‌های پیشین مقایسه شوند و بتوان میزان دقیق خسارت‌ها را اعلام کرد.

وی یکی از اصلی‌ترین آلودگی‌های منطقه خلیج فارس را آلودگی‌های نفتی ناشی از انفجارها دانست که سبب گسترش قابل توجهی از آلودگی‌ها در پهنه خلیج فارس می‌شود و به ایسنا گفت: این نوع آلودگی‌ها می‌تواند بسیاری از گونه‌های حساس را تحت تأثیر قرار دهد و چرخه اکولوژیک منطقه را مختل کند.

مهدی‌نیا اضافه کرد: اکوسیستم خلیج فارس به شدت وابسته به زنجیره غذایی متعادلی است. وقتی کوچک‌ترین اعضای زنجیره غذایی یعنی پلانکتون‌ها — که از موجودات بسیار ریز و حساس هستند — در معرض آلودگی‌های نفتی قرار گیرند، این اثر به کل زنجیره منتقل می‌شود و ماهیان و سایر جانداران بزرگ‌تر نیز تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.

وی افزود: در نتیجه، ذخایر شیلاتی کشور احتمالاً با تهدید جدی مواجه شده‌اند و گونه‌های حساس در معرض خطر انقراض قرار گرفته‌اند. همچنین بسیار محتمل است که برخی ایستگاه‌های زیست‌محیطی حساس تخریب شده یا در معرض خطر بیشتری قرار گرفته باشند که این امر منجر به خسارت‌های زیست‌محیطی شدید می‌شود و احیای کامل این مناطق ممکن است سال‌ها به طول انجامد.

مهدی‌نیا تأکید کرد: بررسی علمی، پایش مستمر و همکاری نهادهای مسئول برای حفاظت از محیط‌زیست خلیج فارس، ضرورتی فوری و ملی است؛ زیرا این پهنه آبی نقش حیاتی در امنیت، اقتصاد و اکولوژی کشور دارد.

ایجاد کمیته بحران برای کاهش تخریب‌های خلیج فارس

رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی با اشاره به جایگاه بین‌المللی پژوهشگاه در پاسخ به این سؤال که آیا از سوی این مرکز پژوهشی حوزه اقیانوسی، اتاق یا کمیته بحران برای منطقه خلیج فارس تشکیل شده است یا خیر، توضیح داد: پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی به دلیل آنکه مجموعه‌ای وابسته به یونسکو است و به پیشنهاد یونسکو تشکیل شده، دارای مرکز اقیانوس‌شناسی غرب آسیا است که از مراکز منطقه‌ای یونسکو به شمار می‌رود.

وی افزود: ما در قالب این مرکز منطقه‌ای غرب آسیا با یونسکو مکاتباتی انجام داده‌ایم تا درباره حفاظت از محیط زیست خلیج فارس و حفاظت از زیستگاه‌های حساس اقدام شود و این مناطق در جریان جنگ تحت تأثیر قرار نگیرند.

مهدی‌نیا با بیان اینکه اقیانوس‌ها «میراث مشترک بشریت» هستند، ادامه داد: وظیفه ما این است که بلافاصله پس از جنگ، ارزیابی خسارت‌های زیست‌محیطی را انجام دهیم، خروجی‌های علمی را استخراج کنیم و با داده‌های مستند بتوانیم در مجامع بین‌المللی، سازمان ملل و از طریق وزارت امور خارجه و سازمان حفاظت محیط زیست، نسبت به خسارت‌ها ادعا داشته باشیم و خسارات مشهود و نامشهود را مطالبه کنیم.

وی اضافه کرد: این وضعیت در دریای عمان نیز حاکم است و حضور کشتی‌های متخاصم آمریکایی در دریای عمان و تبادل آب میان دو حوضه خلیج فارس و دریای عمان می‌تواند آلودگی‌ها را جابه‌جا کند.

رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی تأکید کرد: پایش علمی دقیق و همکاری بین‌المللی برای حفاظت از این پهنه‌های آبی، ضرورت فوری دارد.