سندی از نبوغ دریانوردی ایرانی‌ها در ۲۵۰۰ سال پیش

در جریان کاوش‌های مؤسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو در سال ۱۳۱۵ خورشیدی، به سرپرستی اریش اشمیت، اثر مهری روی گِل با نقش یک کشتی از خزانه تخت جمشید کشف شد. این مُهر، تصویر کشتی بزرگی را از نمای پهلوی چپ و در حال حرکت از راست به چپ نشان می‌دهد، اما داستان این مُهر چیست؟

کد خبر: ۷۳۶۰۸۶

تاریخ: ۱۰ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۲۲:۵۵

به گزارش صراط به نقل از ایسنا، در موزه ملی ایران اثر مُهری نگهداری می‌شود که به دوره هخامنشی و حدود حدود ۴۹۲–۴۶۰ پیش از میلاد تعلق دارد. این مُهر گواهی روشن بر قدرت و نبوغ دریانوردان ایرانی در ۲۵ قرن پیش است.

روی این مُه‌ر که در جریان کاوش‌های مؤسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو در سال ۱۳۱۵ خورشیدی، به سرپرستی اریش اشمیت، کشف شد، نقش یک کشتی بزرگ از نمای پهلوی چپ و در حال حرکت از راست به چپ نشان داده می‌شود. بدنه کشتی، قوس‌دار است و در جلوی دماغه آن، تیزکوبی (رام) دیده می‌شود.

تیزکوب‌ها که معمولاً از جنس فلز، همچون مفرغ، ساخته می‌شدند، در نبردهای دریایی برای سوراخ کردن و از کار انداختن کشتی‌های دشمن به کار می‌رفتند، همان‌گونه که دژکوب‌ها در جنگ‌های زمینی برای تخریب دروازه‌ها و استحکامات استفاده می‌شدند.

وجود این تیزکوب به‌روشنی نشان می‌دهد که این نقش، یک کشتی نظامی یا ناو جنگی را تصویر کرده است.

کشتی دارای ۲۲ پارو، یک دکل و بادبانی پیچیده و جمع‌شده بر فراز آن است. در سمت راست صحنه، نقش درخت نخلی دیده می‌شود که با توجه به گونه و خوشه‌های آویخته آن، می‌تواند به جغرافیای کرانه‌ها و پس‌کرانه‌های «دریای پارس» اشاره داشته باشد. افزون بر این، نخل در فرهنگ هخامنشی مفهومی نمادین و شاهانه دارد و می‌تواند بیانگر اقتدار و مشروعیت پادشاهی باشد. این تصویر را می‌توان بازتابی از سلطه دریایی شاهنشاهی هخامنشی دانست. شواهد تاریخی این اقتدار دریایی را تأیید می‌کنند، از جمله سکه‌هایی با نقش ناو جنگی که در شهر صیدا (از مراکز مهم تجاری سواحل شرقی دریای مدیترانه) به نام شاهان ایرانی (اردشیر دوم و سوم) ضرب شده‌اند و بیانگر حضور و نفوذ سیاسی ـ نظامی ایران در این پهنه جغرافیایی هستند.

گواه دیگر، کتیبه داریوش بزرگ در مصر است. داریوش با احداث کانالی میان رود نیل و دریای سرخ (معروف به کانال داریوش یا سوئز باستان)، امکان ارتباط دریایی میان مدیترانه و دریای پارس را فراهم ساخت؛ اقدامی کم‌سابقه که نشان از درک راهبردی او از اهمیت دریاها دارد. او در کتیبه خود تصریح می‌کند که ناوهایی به فرمان او از این آبراه گذشته و به دریای پارس رسیده‌اند.

ابعاد این نقش حدود ۲٫۵ سانتی‌متر است که با شماره
۱۹۲۱/۵۸ (شماره حفاری: PT۴ ۷۰۴) در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود.

این اثر مهر گِلی، با وجود ابعاد کوچکش، سندی ارزشمند از اقتدار، سازمان‌یافتگی و برتری ناوگان دریایی ایران در حدود ۲۵۰۰ سال پیش به شمار می‌رود و بازتابی از جایگاه راهبردی دریا در سیاست و اندیشه حکمرانی هخامنشیان است.