اگر بیش از حد مهربانید، این مطلب را بخوانید

تا به حال احساس کرده‌اید که در دنیای مهربانی‌های بی‌پایانتان گم شده‌اید؟ مهربانی افراطی همان تله‌ی پنهانی است که آرام‌آرام عزت‌نفس و انرژی شما را می‌بلعد تا فقط دیگران را راضی نگه دارد. در این مطلب می‌فهمید که چرا بیش از حد خوب بودن می‌تواند سمی‌ترین عادت زندگی شما باشد.

کد خبر: ۷۳۳۸۸۰

تاریخ: ۲۳ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۰:۵۳

به گزارش صراط، تا به حال برایتان پیش آمده با کسی بحث کنید، در حالی که می‌دانید حق با شماست، اما بعد از آن دچار عذاب وجدان شوید؟ یا وقتی از حق خودتان دفاع می‌کنید، بیشتر از آنکه به احساس خودتان فکر کنید، نگران ناراحتی طرف مقابل باشید؟

اگر پاسخ‌تان به این سؤال‌ها «بله» است، ممکن است پای طرحواره ایثار در میان باشد؛ الگویی که به‌تدریج باعث می‌شود خودتان را فدای رضایت دیگران کنید.

طرحواره ایثار معمولاً در کودکی و در فضایی شکل می‌گیرد که کودک یاد می‌گیرد برای آرام نگه داشتن دیگران، باید خودش را کنار بگذارد. چند تجربه رایج در کودکی می‌تواند زمینه‌ساز این الگو باشد، درواقع وقتی شما در خاطرات کودکی‌تان قدم میزنید باید یکی از این رفتار‌ها را تجربه کرده باشید:

کودکی در نقش مراقب: گاهی کودک با والدینی بزرگ می‌شود که خودشان بسیار درگیر رنج، بیماری، افسردگی یا مشکلات زندگی هستند. در چنین فضایی کودک خیلی زود احساس می‌کند باید مراقب حال آنها باشد؛ مثلاً در خانواده‌ای که یکی از والدین بیمار است یا مادری مرتب با فرزندش از سختی‌ها و مشکلات زندگی درد دل می‌کند، کودک کم‌کم یاد می‌گیرد ناراحتی‌ها و خواسته‌های خودش را مطرح نکند تا فشار بیشتری به والد وارد نشود

محبت به شرط فداکاری: گاهی کودک زمانی توجه و محبت بیشتری از سمت والدین دریافت می‌کند که از خواسته‌های خود بگذرد؛ مثلاً وقتی تحسین می‌شود که اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش را به خواهر یا برادرش می‌دهد و کنار می‌کشد. در چنین فضایی او کم‌کم یاد می‌گیرد برای دوست داشته شدن باید فداکاری کند.

پدر و مادر همیشه فداکار: گاهی کودک با والدینی بزرگ می‌شود که خودشان بیش از حد فداکار و ازخودگذشته‌اند و مدام نیاز‌های دیگران را بر نیاز‌های خود مقدم می‌دانند. کودک در چنین فضایی این الگو را مشاهده و یاد می‌گیرد؛ برای مثال مادری که همیشه از خواسته‌های خود می‌گذرد تا همه راضی باشند. به‌تدریج کودک نیز می‌آموزد که خوب بودن یعنی کنار گذاشتن خواسته‌های خود و اولویت دادن به دیگران.

والد پرخاشگر: ممکن است یکی از والدین کودک رفتار پرخاشگرانه داشته باشد و بیان خواسته‌هایش اغلب با سرزنش، تندی یا حتی دعوا مواجه شود. در چنین فضایی کودک به‌تدریج یاد می‌گیرد که گفتن نیاز‌ها یا نظراتش ممکن است تنش ایجاد کند؛ بنابراین برای جلوگیری از ناراحتی یا دعوا، خواسته‌های خود را در دلش نگه می‌دارد و کم‌کم آنها را سرکوب می‌کند.

مهربانی افراطی چه بلایی بر سر شما می‌آورد؟!

شاید پیش خودتان فکر کنید چه اشکالی دارد اگر یک نفر بسیار مهربان باشد و همیشه برای دیگران فداکاری کند؟ در نگاه اول این رفتار کاملاً مثبت به نظر می‌رسد. اما مسئله اینجاست که وقتی ایثار به یک رفتار همیشگی و با اجبار درونی تبدیل می‌شود به تدریج فرد خودش را فدای دیگران می‌کند. وقتی این الگو ادامه پیدا کند، معمولاً چند مشکلات بسیاری در زندگی انسان مهربانی که درگیر طرحواره ایثار است پیش می‌آید.

یکی از رایج‌ترین پیامد‌ها خستگی و فرسودگی روانی است. فرد مدام در حال رسیدگی به نیاز‌های دیگران است و کمتر فرصتی برای استراحت یا توجه به خودش پیدا می‌کند. به مرور زمان احساس می‌کند انرژی روانی‌اش تحلیل رفته و دیگر توان قبلی را ندارد.

افرادی که طرحواره ایثار دارند معمولاً نیاز‌های خودشان را عقب می‌اندازند. ممکن است بار‌ها کار‌هایی را بپذیرند که واقعاً وقت، توان یا علاقه‌ای برای انجامش ندارند، اما به دلیل احساس مسئولیت یا ترس از ناراحت شدن دیگران، باز هم آنها را انجام می‌دهند.

به مرور زمان ممکن است فرد احساس کند که تلاش‌ها و توجه‌هایش دیده نمی‌شود. او همیشه برای دیگران وقت می‌گذارد، اما وقتی خودش به حمایت یا توجه نیاز دارد، همان اندازه توجه دریافت نمی‌کند.

در بسیاری از موارد، احساس ناراحتی و خشم به صورت پنهان در فرد جمع می‌شود. یعنی فرد در ظاهر همچنان مهربان و کمک‌کننده است، اما در درونش احساس فشار و دلخوری شکل می‌گیرد، چون مدت‌ها نیاز‌های خودش نادیده گرفته شده است.

سه تمرین برای رهایی از ایثار افراطی

راه‌های مختلفی برای درمان طرحواره ایثار وجود دارد، اما شاید اغلب این توصیه‌ها از نظر شما کلیشه‌ای و دور از واقعیت زندگی روزمره باشند و کمتر فرصتی پیش بیاید که آنها را واقعاً اجرا کنید.

اما در این گزارش قصد داریم به جای ارائه فهرست‌وار راه‌های درمان چند روش تمرینی به شما معرفی کنیم که می‌توانید از امروز در موقعیت‌های واقعی زندگی به کار ببندید.

یک جلسه خصوصی و البته فوری با خودتان بگذارید!

فرض کنید بعد از اینکه در یک اختلاف یا مشاجره از حق خود دفاع کردید، احساس اضطراب یا عذاب وجدان همچنان همراهتان است و از بین نمی‌رود. در این شرایط، لازم است چند جمله ساده و قانع‌کننده را بار‌ها به خودتان بگویید تا این احساس‌ها کم‌کم فروکش کند.

به خودتان بگویید: «من حق دارم از نیاز‌ها و خواسته‌های طبیعی خودم دفاع کنم»، «من مسئول ناراحتی دیگران نیستم»، «من هم به اندازه دیگران حق دارم خواسته و نظراتم را بیان کنم.»

این جملات یا هر جمله‌ای که باعث آرامش‌تان می‌شود را در ذهن‌تان تکرار کنید تا به تدریج باور‌های جدید جایگزین نگرانی‌ها و عذاب وجدان‌های گذشته شود.

این جمله طلایی برای شماست!

فرض کنید کسی از شما درخواستی دارد و از شما می‌خواهد کاری برایش انجام دهید. احتمالا طرحواره ایثار مجبورتان می‌کنو سریع و بدون فکر «بله» بگویید، اما این بار از یک جمله طلایی استفاده کنید: «حتماً خبر می‌دهم.»

این جمله به شما فرصت می‌دهد قبل از پاسخ دادن کمی فکر کنید. بعد از آن، با خودتان بنشینید و بررسی کنید: آیا انجام این درخواست واقعاً برای شما ممکن است؟ باعث خستگی، فشار یا به‌هم‌ریختن برنامه‌هایتان نمی‌شود؟ اگر دیدید انجام آن برایتان سخت نیست و اذیتتان نمی‌کند، می‌توانید آن را بپذیرید. اما اگر احساس کردید این کار برای شما فشار ایجاد می‌کند، محترمانه بگویید:

«این بار نمی‌توانم کمک کنم.»‌

می‌دانیم که در بعضی موقعیت‌ها شاید استفاده از این جمله ممکن نباشد، اما با تمرین تدریجی، کم‌کم یاد می‌گیرید قبل از قبول کردن هر درخواستی بهتر تصمیم بگیرید و خودتان را هم در اولویت قرار دهید.

حتی اگر لازم بود، می‌توانید برای خودتان توضیح بدهید که چرا این بار نتوانستید کمک کنید؛ مثلاً امروز خیلی خسته هستید، کار مهمی دارید، باید به برنامه شخصی‌تان رسیدگی کنید یا به استراحت نیاز دارید. این کار کمک می‌کند احساس گناه کمتری داشته باشید و تصمیم‌تان را با آرامش بیشتری بپذیرید.

۵دقیقه محاکمه، اما دوستانه!

هر شب چند دقیقه‌ای با خودتان خلوت کنید و روزتان را مرور کنید. از خودتان بپرسید: امروز در چه موقعیت‌هایی و چندبار ازخودم گذشتم تا دیگران را راضی نگه دارم؟ کمی دقیق‌تر به آن فکر کنید. آیا واقعاً لازم بود آن کار را انجام بدهم؟ اگر آن درخواست را قبول نمی‌کردم چه اتفاقی می‌افتاد؟

مثلاً ممکن است امروز به درخواست دوست‌تان با او بیرون رفته باشید، در حالی که خودتان کار‌های عقب‌افتاده زیادی داشتید. وقتی دوباره به آن فکر می‌کنید، می‌بینید شاید حضور شما چندان ضروری نبوده و دوستتان می‌توانست با فرد دیگری هم بیرون برود. در چنین شرایطی شاید می‌توانستید محترمانه بگویید که امروز فرصت ندارید و به کار‌های خودتان برسید.

هدف از این تمرین سرزنش کردن خودتان نیست. این چند دقیقه مرور کردن فقط کمک می‌کند به‌تدریج متوجه شوید در چه موقعیت‌هایی بیش از حد از خودتان می‌گذرید. با این آگاهی، کم‌کم می‌توانید در موقعیت‌های مشابه تصمیم متعادل‌تری بگیرید و نیاز‌های خودتان را هم در نظر بگیرید.

این گزارش علیه مهربانی نیست!

ما قرار نیست به شما بگوییم مهربانی و فداکاری را کنار بگذارید. برعکس، مهربانی یکی از ارزشمندترین رفتار‌هایی است که می‌تواند روابط انسانی را گرم‌تر و صمیمی‌تر کند. مسئله در طرحواره ایثار این نیست که فرد مهربان است؛ مسئله این است که این مهربانی از حد متعادل خود خارج می‌شود.

وقتی فرد همیشه نیاز‌های دیگران را جلوتر از نیاز‌های خودش می‌گذارد، کم‌کم خسته می‌شود و ممکن است احساس کند کسی او را نمی‌بیند یا قدرش را نمی‌داند. گاهی هم بعد از مدتی این خستگی تبدیل به دلخوری می‌شود و حتی ممکن است فرد دیگر تمایلی به مهربانی نشان دادن نداشته باشد.

هدف ما این نیست که مهربانی را از زندگی شما حذف کنیم؛ بلکه می‌خواهیم مهربانی سالم را یاد بگیرید. در طرحواره ایثار فرد معمولاً از روی عذاب وجدان یا ترس از ناراحت شدن دیگران کمک می‌کند و به سختی «نه» می‌گوید. اما در مهربانی متعادل فرد به دیگران کمک می‌کند، در عین حال نیاز‌های خودش را هم مهم می‌داند و اگر لازم باشد می‌تواند محترمانه درخواست دیگران را رد کند. حالا دوباره به امروز فکر کنید مهربانی‌های امروزتان از کدام جنس بود؟!