یورگن هابرماس درگذشت| ۶ دهه در سنگر دموکراسی و مدافع افکار عمومی

یورگن هابرماس، فیلسوف آلمانی که شکل‌گیری افکار عمومی را برای بقای دموکراسی‌ها حیاتی می‌دانست، از دنیا رفت.

کد خبر: ۷۳۰۴۵۱

تاریخ: ۲۴ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۷:۱۲

به گزارش صراط به نقل از گاردین، ناشر یورگن هابرماس، فیلسوف و جامعه‌شناس تأثیرگذار آلمانی، اعلام کرد وی در ۹۶ سالگی درگذشته است.

هابرماس، چهره‌ای برجسته در تاریخ فکری آلمان پس از جنگ، بیشتر برای نظریه اجماع‌سازی سیاسی‌اش شناخته می‌شود. او که به عنوان یکی از تأثیرگذارترین فیلسوفان قرن بیستم شناخته می‌شود، همچنین به شکل‌گیری گفتمان ادغام اروپا و تشکیل اتحادیه اروپا کمک کرد.

با وجود این که پیشینه وی به مکتب نئومارکسیستی فرانکفورت بازمی گردد و وی زمانی به عنوان فیلسوف درباری حزب سوسیال دموکرات، شناخته می‌شد، اما نفوذ او فراتر از خطوط حزبی بود.

بادرگذشت وی فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، از حزب محافظه‌کار اتحادیه دموکرات مسیحی، او را «یکی از مهم‌ترین متفکران زمان ما» خواند و در بیانیه‌ای گفت: «تیزبینی تحلیلی او گفتمان دموکراتیک را بسیار فراتر از مرز‌های کشورمان شکل داد و همچون چراغی در دریایی طوفانی عمل کرد. جای خالی صدای او احساس خواهد شد.»

هابرماس در طول ۷ دهه بر مبانی نظریه اجتماعی، دموکراسی و حاکمیت قانون تاکید کرد و با تمرکز بر اینکه شکل‌گیری افکار عمومی برای بقای دموکراسی‌ها حیاتی است، تا سنین پیری به نوشتن کتاب و مقاله در روزنامه‌ها ادامه داد. او در مصاحبه‌ای با گاردین در سال ۲۰۱۵، از صدراعظم وقت، آنگلا مرکل، به خاطر «قمار کردن» اعتبار پس از جنگ آلمان با موضع سختگیرانه دولتش در جریان بحران بدهی یونان انتقاد کرد.

وی سال ۲۰۲۲ از وزیر امور خارجه وقت آلمان از حزب سبز، آنالنا بائربوک، به دلیل «اعتماد به نفس تهاجمی» و «تندخویی» در محکوم کردن جنگ روسیه در اوکراین انتقاد کرد.

آخرین کتاب او با عنوان «اوضاع باید بهتر شود»، دسامبر سال پیش منتشر شد. در این اثر، او استدلال می‌کند که می‌توان «با بحران‌های کنونی به طور تهاجمی مقابله کرد و سرانجام بر آنها غلبه کرد».

هابرماس که ۱۸ ژوئن ۱۹۲۹ در خانواده‌ای بورژوا در دوسلدورف متولد شد، پس از تولد و در اوایل کودکی به دلیل شکاف کام تحت دو عمل جراحی قرار گرفت که منجر به لکنت زبان شد.

این لکنت اغلب به عنوان عاملی تأثیرگذار بر کار او در زمینه ارتباطات ذکر می‌شود. هابرماس گفته است که اهمیت زبان گفتاری را به عنوان «لایه‌ای از اشتراک که بدون آن ما به عنوان افراد نمی‌توانیم وجود داشته باشیم» تجربه کرده و به یاد می‌آورد که چقدر برای رساندن منظور خود به دیگران تلاش می‌کرد.

او در ۱۰ سالگی، مانند بیشتر پسران آلمانی در آن زمان، به جوانان هیتلر پیوست. در ۱۵ سالگی، با نزدیک شدن به پایان جنگ جهانی دوم، با پنهان شدن از پلیس نظامی، موفق شد از اعزام به ارتش جلوگیری کند. بعدها، او گفت اگر در جوانی واقعیت جنایات نازی‌ها را تجربه نکرده بود، هرگز نمی‌توانست راه خود را به فلسفه و نظریه اجتماعی پیدا کند. او به یاد می‌آورد که «ناگهان متوجه می‌شدی که در آن زندگی می‌کنی، در یک سیستم سیاسی-جنایتکارانه».

هابرماس در دانشگاه بن تحصیل کرد و ابتدا در دهه ۱۹۵۰ به عنوان روزنامه‌نگار و استاد دانشگاه به شهرت رسید. او به نسل دوم روشنفکران مکتب فرانکفورت تعلق داشت و پا جای پای متفکران مارکسیستی مانند تئودور آدورنو و ماکس هورکهایمر گذاشت.

در دهه ۱۹۸۰، هابرماس چهره‌ای برجسته در بحث فکری آن زمان بود در آن مورخان محافظه‌کاری، چون ارنست نولته، استدلال می‌کردند جنایات آلمان نازی منحصر‌به‌فرد نبوده و جنایات مشابهی توسط دولت‌های دیگر نیز رخ داده است.

هابرماس و دیگر مخالفان این دیدگاه باور داشتند که مورخان محافظه‌کار با چنین مقایسه‌هایی سعی در کاهش شدت جنایات نازی‌ها دارند.

هابرماس با دفاع از منحصر‌به‌فرد بودن جنایات رایش سوم، معتقد بود کنار آمدن با گذشته، باید در هویت آلمان نقش محوری داشته باشد.

با درگذشت وی خبرگزاری فرانسه از وی به عنوان یکی از اثرگذارترین متفکران جهان معاصر یاد کرد که بیش از۶ دهه با دفاع از دموکراسی، گفتگوی عقلانی و قدرت استدلال بر حیات فکری و سیاسی اروپا اثر گذاشت.