مدیریت بحران‌های روانی کودکان در شرایط جنگی

مدیریت ترس و اضطراب کودکان در شرایط بحرانی نیازمند گفت‌وگوی همدلانه و حفظ آرامش خانواده‌هاست؛ کارشناسان بر تاب‌آوری روانی و تبدیل بحران به فرصتی برای رشد تأکید دارند.

کد خبر: ۷۲۸۳۱۶

تاریخ: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۰:۳۷

به گزارش صراط به نقل از مهر، در شرایطی که تنش‌های منطقه‌ای و ناامنی‌های روانی ناشی از بحران‌هایی مانند جنگ، جامعه را فراگرفته است، نه تنها امنیت جانی، بلکه سلامت روان افراد به ویژه کودکان به یک دغدغه حیاتی تبدیل شده است.

در این میان، کارشناسان بر این باورند که مدیریت هیجانات و حفظ آرامش در خانواده‌ها می‌تواند به کاهش آسیب‌های روانی بلندمدت کمک کند. در گفت‌وگوهای جداگانه با خبرگزاری مهر، ملیحه باقری، کارشناس آموزش سازمان اورژانس کشور، و شریف براتی، روانشناس، به تبیین راهکارهای مراقبت از کودکان و تقویت تاب‌آوری روانی در خانواده‌ها پرداخته‌اند.

لزوم توجه به سلامت روان کودکان در بحرانی ملیحه باقری، کارشناس آموزش سازمان اورژانس کشور، با اشاره به دغدغه جدی خانواده‌ها در شرایط پرتنش، بر اهمیت مراقبت روانی از کودکان تأکید کرد.

وی گفت: در مواجهه با بحران‌هایی مانند جنگ یا شرایط استرس‌زا، پیش از هر اقدامی باید بدانیم که کودکان ما چه میزان اطلاعاتی از شرایط دارند و چه احساساتی را تجربه می‌کنند. ترس، نگرانی و اضطراب از واکنش‌های طبیعی در کودکان است که نباید نادیده گرفته شود.

باقری افزود: گفت‌وگوی همدلانه و بدون قضاوت با کودکان می‌تواند نقش بسیار مؤثری در کاهش استرس آن‌ها داشته باشد. والدین باید فضایی امن و آرامش‌بخش فراهم کنند تا کودکان بتوانند آزادانه درباره دغدغه‌ها و پرسش‌هایشان صحبت کنند و پاسخ‌هایی درست و صادقانه دریافت کنند.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: در صورت نداشتن پاسخ مناسب برای سوال کودک، اشکالی ندارد به او بگوییم که بعداً پاسخ را جست‌وجو خواهیم کرد. همچنین توصیه می‌شود از پخش اخبار نگران‌کننده در حضور کودکان خودداری کرده و با حفظ روتین‌های روزمره، به فعالیت‌هایی مانند نقاشی و بازی با عروسک‌ها بپردازند تا کودکان از طریق این ابزارها احساسات خود را بیان کنند.

این کارشناس تأکید کرد: به هیچ عنوان نباید به کودکی که از ترس یا اضطراب خود صحبت می‌کند برچسب توهم یا خیال‌پردازی زده شود. گوش دادن فعال، صبوری و پاسخ‌گویی آرام می‌تواند اعتماد کودک را جلب کرده و زمینه‌ای برای آرامش روانی او فراهم آورد.

باقری در پایان ابراز امیدواری کرد: با همدلی، آگاهی و حمایت از کودکان، بتوانیم آن‌ها را از آسیب‌های روانی شرایط بحرانی محافظت کنیم.

تاب‌آوری در بحران؛ از پذیرش تا رشد روانی

در ادامه، شریف براتی، روانشناس، در گفت‌وگو با مهر به بررسی مفهوم تاب‌آوری روانی در شرایط بحرانی پرداخت.

وی با بیان اینکه تاب‌آوری به پذیرش چند نکته کلیدی بستگی دارد، گفت: نخستین گام برای تاب‌آوری، پذیرش واکنش‌های طبیعی خود در برابر بحران است. ممکن است این واکنش‌ها جسمی باشند، مانند به‌هم‌ریختگی هورمون‌ها، یا روان‌شناختی، مانند ترس، خشم یا بی‌خوابی. باید بپذیریم که هر انسانی در چنین شرایطی این واکنش‌ها را نشان می‌دهد و نباید بابت تجربه آن‌ها احساس شرم یا پشیمانی کنیم.

براتی افزود: نکته مهم دیگر حفظ خونسردی و ادامه روال عادی زندگی است. نباید اجازه دهیم شرایط غیرعادی، زندگی روزمره ما را کاملاً دگرگون کند. همچنین حفظ و تقویت ارتباطات اجتماعی در این دوران ضروری است. برخی افراد تمایل به تنهایی پیدا می‌کنند، اما این توصیه صحیحی نیست؛ باید ارتباط با دیگران را قوی‌تر کرد و برای اطرافیان، به ویژه کودکان، مایه آرامش بود.

رشد پس از ضربه؛ فرصتی برای تحول

این روانشناس به پدیده «رشد پس از ضربه» اشاره کرد و توضیح داد: گاهی یک ضربه روانی مانند جنگ یا بحران می‌تواند به سکویی برای رشد فرد تبدیل شود. افرادی که دچار این پدیده می‌شوند، نگاهشان به زندگی تغییر می‌کند، فلسفه زندگی برایشان معنا پیدا می‌کند، روابط اجتماعیشان تقویت می‌شود و رفتارهای مطلوبی مانند بخشش، گذشت و یاری‌رسانی در زندگیشان پررنگ‌تر می‌شود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: این مفهوم نه تنها در روان‌شناسی، بلکه در فرهنگ و سنت دینی ما نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. ما باید از دل بحران‌ها فرصتی برای رشد فردی و اجتماعی بسازیم و زمینه‌ای برای بهتر شدن، آگاه‌تر شدن و ارتقای زندگی با اصول انسانی فراهم کنیم.

والدین با آگاهی‌بخشی صحیح، گوش دادن فعال و همدلانه به فرزندان، و پرهیز از پنهان‌کاری یا برچسب‌زنی نادرست به احساسات آنان، می‌توانند بستری آرام برای عبور سالم کودکان از بحران فراهم آورند.

حفظ روتین‌های عادی زندگی و استفاده از ابزارهای بیانی همچون نقاشی و بازی، به تخلیه هیجانی و کاهش اضطراب کودکان کمک شایانی می‌کند.

از سوی دیگر، تاب‌آوری روانی خود بزرگسالان نیز نیازمند پذیرش واکنش‌های طبیعی در برابر بحران، حفظ خونسردی و تقویت ارتباطات اجتماعی است. نگاه به بحران نه به مثابه پایان، بلکه به عنوان فرصتی برای «رشد پس از ضربه»، می‌تواند دیدگاه انسان را نسبت به زندگی متحول کرده و او را به سمت معناگرایی، نوعدوستی و تعاملات اجتماعی مطلوب‌تر سوق دهد.