"افاغنه"یا"افغانی"،مسئله اینست!

نویسنده و شاعر سرشناس افغانستان با ارسال یادداشتی به خبرگزاری فارس از حساسیت مردم کشورش درباره اسامی که برخی رسانه‌های ایرانی از آن استفاده می‌کنند، نوشته است.

کد خبر: ۷۲۵۱۸

تاریخ: ۰۳ مرداد ۱۳۹۱ - ۱۳:۰۳

به گزارش صراط به نقل از فارس، محمد‌کاظم کاظمی نویسنده و شاعر افغان مقیم ایران در یادداشت خود به حساسیت مردم افغانستان به 2 واژه «افاغنه» و «افغانی» اشاره کرده است. متن یادداشت وی بدین شرح است:

نمی‌توان انکار کرد که بخشی از احساس یا تصویر ذهنی‌ که از پدیده‌ها داریم‌، به نام آنها ارتباط می‌یابد. این که نام یک پدیده تا چه حد با ماهیت آن سازگار است‌، موضوعی مهم و قابل تأمل است‌. هم بدین دلیل است که نهادن نام‌های نیکو بر اشخاص و یادکردن آنها با نامی که خود می‌پسندند، از وظایف اجتماعی انسان‌هاست و از جمله آداب معاشرت دانسته می‌شود.

به طور قطع وقتی پای یک قوم‌، طایفه یا ملت به میان می‌آید، قضیه حساسیت بیشتری می‌یابد، به‌ویژه اگر آن قوم‌، طائفه یا ملت با ما پیوندی دینی‌، زبانی‌، تاریخی و فرهنگی داشته باشد و ما را نیازمند مراوده و ارتباط دایمی بسازد.

با این وصف هیچ بیجا نیست اگر ما مردم افغانستان از همزبانان ایرانی خویش انتظار داشته باشیم که نام کشور و مردم ما را با دقت و درستی به کار برند. این انتظاری است که تاکنون به تمام و کمال برآورده نشده است و بسیاری از مردم افغانستان از این که در گفتارهای روزانه مردم و حتی گاه رسانه‌های ایران‌، با عبارت «افاغنه‌» یاد می‌شوند، ناخشنود هستند.

واقعیت امر هم این است که کاربرد عبارت‌هایی همچون «افاغنه‌» و «افغانی‌» و در شکل محاوره‌ای‌اش «افغونی‌»، خالی از بار تحقیر و تخفیف هم نبوده است‌. به همین سبب هرگاه نیمه ناخوشایند حضور مردم افغانستان در ایران مورد نظر بوده‌، کاربرد این کلمات بیشتر شده است‌.

اما به راستی نام درست این کشور و این ملت چیست‌؟ و مردم ایران‌، به ویژه رسانه‌ها که وظیفه حساس‌تری در این امور دارند، باید چه نام‌هایی را به کار برند؟

«افاغنه‌» موهن‌ترین نامی است که می‌توان به مردم افغانستان داد، به ویژه با توجه به سابقه تاریخی این نام در قضایای حمله هوتکیان به اصفهان و براندازی سلطنت صفوی‌. به همین دلیل‌، این نام حتی اگر با نیت تحقیر و توهین هم به کار نرفته‌، همواره این اثر را داشته است‌.

اما «افغانی‌» ضمن این که خالی از تحقیر نیست‌، از نظر دستوری هم ایراد دارد، چون «ی‌» نسبت را نمی‌توان به قوم اضافه کرد و از آن‌، گروهی از مردم را در نظر داشت‌. در این مورد استاد «ابوالحسن نجفی» در کتاب ارزشمند «غلط ننویسیم‌» می‌گوید: «اهل کشور افغانستان را باید افغان بنامیم و نه افغانی‌، چنان که اهل کشور ترکیه و استان کردستان را ترک و کرد می‌نامیم و نه ترکی و کردی‌.»(1) کلمه «افغانی» در واقع واحد پول افغانستان است.

پس نام درست برای ملت افغانستان چیست‌؟ قانون اساسی افغانستان کلمه «افغان‌» را پیشنهاد می‌کند: (بر هر فردی از افراد ملت افغانستان کلمه افغان اطلاق می‌گردد.»(2) پس در مراجع رسمی‌، دیپلماتیک و رسانه‌ای‌، کاربرد کلمه «افغان‌» برای اتباع این کشور بلامانع است‌.

ولی نباید از نظر دور داشت که در نظر گروه وسیعی از مردم افغانستان‌، کاربرد «افغان‌» هم خالی از اشکال نیست‌، چون نام قوم «افغان‌» (پشتون‌) را تداعی می‌کند که فقط یکی از اقوام این کشور است و انتساب همه مردم افغانستان به این قوم‌، خالی از اشکال نیست‌. مثل این که همه مردم هندوستان را «هندو» بنامیم‌.

اگر از این زاویه بنگریم‌، کاربرد کلمه «افغانستانی‌» برای مردم افغانستان مناسب‌تر به نظر می‌رسد، هرچند از نظر حاکمیت کنونی این کشور، «افغانستانی‌» نامیدن مردم افغانستان‌، اعتراضی غیرمستقیم به قوانین رسمی و عرف دیپلماتیک کنونی به حساب می‌آید، چون قوه حاکمه افغانستان بر آن است که همه مردم این کشور، حتی از اقوام گوناگون‌، «افغان‌» به حساب می‌آیند.

با آنچه گفته شد، از مردم و رسانه‌های کشور همزبان ایران انتظار می‌رود که مردم کشور افغانستان را «افغانستانی‌» یا «افغان‌» بنامند و این را در خاطر داشته باشند که نامی که بر یک پدیده می‌گذاریم‌، در تصویری که از آن پدیده در ذهن ما نقش می‌بندد، نقشی اساسی دارد.