رایزنی تهران و ریاض در سایه تهدید نظامی؛ بن‌سلمان چه پیامی برای پزشکیان داشت؟

آنچه تماس دیشب بن سلمان و پزشکیان را از یک تماس تشریفاتی فراتر می‌برد، پیام ضمنی آن است. عربستان در این تماس نه در کنار ایران ایستاد و نه در کنار آمریکا؛ بلکه تلاش کرد خود را در جایگاه بازیگری معرفی کند که امنیت منطقه را در گرو مهار تنش‌ها می‌بیند.

کد خبر: ۷۲۴۷۸۸

تاریخ: ۰۸ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۱:۴۳

به گزارش صراط به نقل از رویداد24، تماس تلفنی دیشب محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در فضایی انجام شد که منطقه خاورمیانه بار دیگر زیر سایه تهدید‌های نظامی آمریکا و سناریو‌های تشدید تنش قرار گرفته است. گفت‌وگویی که اگرچه در ظاهر با ادبیات دیپلماتیک و تکراری «گفت‌و‌گو و ثبات منطقه‌ای» همراه بود، اما در لایه‌های زیرین خود حامل پیام‌هایی مهم و معنادار برای تهران، واشنگتن و حتی تل‌آویو است.

تصمیم مهم ریاض

بن‌سلمان در این تماس، طبق روایت رسمی خبرگزاری عربستان (واس) و تأیید منابع ایرانی، موضعی کم‌سابقه و صریح اتخاذ کرد: عربستان اجازه نخواهد داد از خاک یا حریم هوایی‌اش برای هرگونه اقدام نظامی علیه ایران استفاده شود؛ فرقی هم نمی‌کند این حمله از سوی آمریکا باشد یا هر بازیگر دیگری. این جمله، در شرایطی که گزینه نظامی بار دیگر در ادبیات برخی مقامات آمریکایی برجسته شده، بیش از آنکه یک موضع اخلاقی باشد، یک تصمیم امنیتی و راهبردی برای ریاض تلقی می‌شود.

ولیعهد سعودی در ادامه، بر احترام به حاکمیت ایران و حمایت عربستان از حل اختلافات از مسیر گفت‌و‌گو تأکید کرد؛ موضعی که نشان می‌دهد ریاض، برخلاف برخی بازیگران منطقه‌ای، نه‌تنها علاقه‌ای به ورود به یک جنگ فراگیر ندارد، بلکه تلاش می‌کند خود را از هرگونه نقش مستقیم یا غیرمستقیم در سناریوی درگیری کنار بکشد.

توپ تنش‌زدایی در زمین واشنگتن

در سوی دیگر این تماس، مسعود پزشکیان نیز با استفاده از فرصت، تصویری کلان از نگاه دولت ایران به تحولات اخیر ارائه داد. رئیس‌جمهور ایران با اشاره به فشار‌های فزاینده آمریکا و رژیم صهیونیستی، تأکید کرد که تهدیدات نظامی و عملیات روانی واشنگتن نه‌تنها کمکی به حل بحران‌ها نمی‌کند، بلکه امنیت منطقه را بیش از پیش شکننده می‌سازد. پزشکیان با یادآوری تجربه‌های پیشین گفت‌و‌گو با آمریکا و اروپا، تصریح کرد که ایران زمانی پای میز مذاکره نشسته که همان طرف مقابل، مسیر توافق را با اقدام نظامی یا خروج یک‌جانبه تخریب کرده است.

او در عین حال، موضعی دوگانه، اما حساب‌شده اتخاذ کرد: ایران، در چارچوب قوانین بین‌المللی و با حفظ کامل حقوق ملت، همچنان از هر روندی که به صلح و جلوگیری از جنگ منجر شود استقبال می‌کند. پیامی که بیش از آنکه خطاب به ریاض باشد، متوجه پایتخت‌های غربی است؛ پیامی با این مضمون که توپ تنش‌زدایی در زمین واشنگتن قرار دارد.

برداشت دنیا از تماس تهران–ریاض

رسانه‌های خارجی این تماس را نشانه‌ای از یک همگرایی حداقلی، اما معنادار میان دو قدرت مهم منطقه دانسته‌اند. خبرگزاری رویترز در گزارش خود تأکید کرده که گفت‌وگوی پزشکیان و بن‌سلمان در زمانی انجام شده که نگرانی‌ها از گسترش درگیری میان ایران و آمریکا به اوج رسیده و کشور‌های منطقه نگران کشیده‌شدن پایشان به یک جنگ ناخواسته هستند. از نگاه رویترز، پیام مشترک تهران و ریاض، مخالفت با جنگ و ترجیح ثبات منطقه‌ای بر ماجراجویی نظامی است.

برخی تحلیلگران غربی نیز بر این نکته تأکید کرده‌اند که عربستان، پس از تجربه پرهزینه جنگ یمن و با توجه به برنامه‌های اقتصادی بلندپروازانه‌ای، چون «چشم‌انداز ۲۰۳۰»، بیش از هر زمان دیگری از بی‌ثباتی منطقه‌ای پرهیز می‌کند. در این چارچوب، مخالفت صریح ریاض با استفاده از خاکش علیه ایران، تلاشی برای بستن یکی از مسیر‌های احتمالی درگیری تلقی می‌شود.

رسانه‌های منطقه‌ای و حتی برخی تحلیل‌گران اسرائیلی نیز این تماس را نشانه‌ای از شکاف در اجماع ضدایرانی سابق دانسته‌اند؛ شکافی که نشان می‌دهد همه متحدان سنتی آمریکا حاضر نیستند هزینه یک رویارویی نظامی جدید را بپردازند.

پیام پنهان تماس؛ نه به جنگ، نه به بی‌طرفی منفعل

آنچه این گفت‌و‌گو را فراتر از یک تماس تشریفاتی می‌برد، پیام ضمنی آن است. عربستان در این تماس نه در کنار ایران ایستاد و نه در کنار آمریکا؛ بلکه تلاش کرد خود را در جایگاه بازیگری معرفی کند که امنیت منطقه را در گرو مهار تنش‌ها می‌بیند. ایران نیز با تأکید همزمان بر آمادگی برای صلح و بی‌اعتمادی به رفتار آمریکا، تلاش کرد روایت «جنگ‌طلبی تهران» را خنثی کند.

در مجموع، تماس بن‌سلمان و پزشکیان را می‌توان تلاشی مشترک برای ارسال یک پیام روشن دانست: منطقه تحمل یک جنگ جدید را ندارد و بازیگران اصلی خاورمیانه، دست‌کم در سطح گفتار، به دنبال بستن مسیر‌های درگیری هستند. اینکه این پیام تا چه اندازه بتواند بر تصمیم‌سازان واشنگتن اثر بگذارد، پرسشی است که پاسخ آن نه در تماس‌های دیپلماتیک، بلکه در تحولات روز‌های آینده روشن خواهد شد.