ایرانی‌ها رکوردار بیشترین حساب بانکی شدند!

به‌طوری‌که بررسی‌ها نشان می‌دهد درحالی‌که در ایران به ازای هر بزرگسال ۱۰.۵ حساب بانکی فعال وجود دارد.

کد خبر: ۷۰۴۴۳۹

تاریخ: ۱۹ تير ۱۴۰۴ - ۱۹:۲۱

به گزارش صراط، روزنامه فرهیختگان نوشت: در جریان جنگ ۱۲ روزه میان ایران و رژیم صهیونیستی، دستگاه‌های امنیتی کشور با حجم قابل توجهی از ریزپرنده و پهپاد‌هایی روبه‌رو شدند که ظاهراً در خانه‌های تیمی داخل ایران مونتاژ شده و هدف آنها خرابکاری در سامانه‌های دفاعی و حمله به مراکز حساس کشور بود. فارغ از اینکه این افراد جزء اتباع خارجی بودند یا از خائنان داخلی، به نظر می‌رسد یکی از روش‌هایی که می‌توانست تا قبل از جنگ ۱۲ روزه در کشف این تیم‌ها به دستگاه‌های امنیتی و انتظامی کمک کند، شناسایی فعالیت‌های مالی و گردش حساب‌های مشکوک این گروه‌های تروریستی بود.

امری که در اغلب کشور‌ها بسیار جدی گرفته می‌شود. به عبارتی، حتی اگر این مبادلات از طریق ارز‌های دیجیتال هم انجام می‌شد (که ظاهراً انجام شده است)، این گروه‌های تروریستی نهایتاً برای خرید برخی تجهیزات و فعالیت‌های دیگر ازجمله اجاره ملک و غیره، مجبور می‌شدند منابع مالی خود را به ریال تبدیل کنند که این امر، امکان رصد فعالیت‌های مشکوک مالی را برای دستگاه امنیتی-انتظامی فراهم می‌کرد. یکی از مشکلات عمده در شناسایی این شبکه‌های تروریستی، گلوگاه‌هایی است که در نظام بانکی کشور وجود دارد.

موضوع از این قرار است که در ایران اولاً تعداد حساب‌های بانکی بسیار زیاد است، به‌طوری‌که بررسی‌ها نشان می‌دهد درحالی‌که در ایران به ازای هر بزرگسال ۱۰.۵ حساب بانکی فعال وجود دارد، این رقم در کشور‌های همسایه حدود ۲ حساب است و در ۵۰ کشور جهان، به ازای هر نفر فقط یک حساب یا کمتر وجود دارد. اگرچه تعدد حساب‌های بانکی می‌تواند نشان‌دهنده پوشش گسترده خدمات بانکی باشد، اما نبود ارتباط نزدیک نظام مالیاتی و ساختار متمرکز بانکی، باعث شکل‌گیری پدیده خطرناک «حساب‌های اجاره‌ای» شده است.

این موضوع بستر مناسبی برای پول‌شویی، تأمین مالی تروریسم و قاچاق کالا فراهم می‌کند. درنهایت اینکه، حتی اگر تأمین مالی فعالیت‌های تروریستی با ارز‌های دیجیتال هم انجام شود و به فرض که رصد این فعالیت‌ها امکان‌پذیر نباشد، ورود ۸ تا ۱۰ میلیون اتباع خارجی غیرمجاز به کشور در سال‌های اخیر، نشان می‌دهد این افراد بدون داشتن حساب‌های اجاره‌ای عملاً قادر به زندگی و استفاده از خدمات پایه‌ای مانند یارانه آب و نان و حتی درآمدزایی (دریافت حقوق و دستمزد، استفاده از کارتخوان‌های صنفی و غیره) در ایران نبودند.

هر ایرانی بیش از ۱۰ حساب بانکی دارد

چندی پیش بود که رئیس بانک مرکزی با تأکید بر اهمیت اقدامات نظارتی و مقرراتی در حوزه بانکی اعلام کرد در حال حاضر تعداد حساب‌های بانکی در ایران به ۶۵۰ میلیون حساب رسیده است. این رقم نشان می‌دهد که هر فرد بالای ۱۸ سال به طور میانگین ۱۰ حساب بانکی دارد. وی افزود: «برنامه‌ریزی شده تا تعداد حساب‌های بانکی به ۳۰۰ میلیون حساب کاهش یابد.» وی همچنین هشدار داد که برخی افراد حساب‌های بانکی خود را اجاره می‌دهند که این موضوع زمینه‌ساز پول‌شویی و انواع اقدامات مجرمانه می‌شود.

ایرانی‌ها ۵ برابر مردم عربستان، ترکیه و آمریکا حساب دارند

بر اساس آنچه رئیس‌کل بانک مرکزی ایران می‌گوید، در ایران ۶۵۰ میلیون حساب بانکی وجود دارد؛ با در نظر گرفتن جمعیت ۶۲ میلیون نفری بزرگسال (۱۸ سال به بالا)، به ازای هر بزرگسال به طور میانگین ۱۰.۵ حساب وجود دارد. تعداد بالای حساب‌های بانکی در ایران از این منظر قابل تامل است که برای مثال، در عربستان سعودی در سال ۲۰۲۱ تعداد کل حساب‌های بانکی به ۴۳.۹ میلیون رسیده که با احتساب جمعیت ۲۶ میلیونی بزرگسال، هر فرد بالغ در این کشور به طور متوسط۱.۷ حساب بانکی دارد.

آمار‌های صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی نشان می‌دهد این عدد به طور قابل‌توجهی بالاتر از دومین کشور، سنگاپور با ۲.۴حساب، است. پس از سنگاپور، کشور‌هایی مانند استونی (۲.۴)، عربستان سعودی (۲.۱)، آمریکا (۲) و ترکیه (۱.۹) در رتبه‌های بعدی قرار دارند که میزان حساب‌های بانکی به ازای هر بزرگسال در آنها بین حدود ۱.۷تا ۲.۴ است. در ادامه جدول، کشور‌های ونزوئلا، اوکراین، برونئی، کلمبیا و مالت با مقادیری بین ۱.۵ تا ۱.۸ قرار دارند که نشان‌دهنده دسترسی نسبتاً بالا به حساب‌های بانکی است. کشور‌هایی مثل مالدیو، اکوادور، بنگلادش، گرجستان و ازبکستان حدوداً ۰.۸ تا ۱ حساب به ازای هر بزرگسال دارند.

در پایین جدول نیز کشور‌های متعددی از جمله مصر (۰.۵)، لبنان (۰.۴)، پاکستان (۰.۴)، نیکاراگوئه (۰.۴) و میانمار (۰.۳) قرار دارند که کمتر از نیم حساب بانکی به‌ازای هر فرد بالغ دارند. در پایین‌ترین قسمت جدول، کشور‌های مانند سودان جنوبی (۰.۰۹)، نیجر (۰.۰۸)، جمهوری آفریقای مرکزی (۰.۰۶)، چاد (۰.۰۴) و چین (۰.۰۳) مشاهده می‌شوند که کمتر از ۰.۱ حساب بانکی به‌ازای هر بزرگسال دارند و این رقم بسیار پایین است. میانگین کلی تعداد حساب‌های بانکی به‌ازای هر بزرگسال در اکثر کشور‌ها بین ۰.۵تا ۲ حساب قرار دارد که ایران با بیش از ۱۰ حساب، فاصله بسیار زیادی با سایر کشور‌ها دارد و این اختلاف چشمگیر در این شاخص نمایان است. درمجموع، در بین ۱۰۰ کشوری که داده‌های آنها منتشر شده، در ۵۰ کشور تعداد حساب‌های بانکی به ازای هر بزرگسال حدود یک حساب است.

هم فرصت، هم تهدید

حسن حسن‌خانی، کارشناس اقتصادی در گفت‌و‌گو با «فرهیختگان» اظهار داشت: «طبق گزارش‌ها، تعداد کل حساب‌های بانکی فعال در ایران، از زمان آغاز انقلاب تاکنون، حدود ۶۵۰ تا ۷۰۰ میلیون حساب تخمین زده می‌شود. این در حالی است که بسیاری از افرادی که پیش‌تر حساب بانکی داشته‌اند فوت شده‌اند و افراد جدیدی حساب باز کرده‌اند. اگر حساب‌های فعال را ملاک قرار دهیم، این عدد معادل حدود ۸ حساب به‌ازای هر فرد است که نسبت به آمار‌های قبلی بسیار بالاتر و قابل‌توجه است. آمار‌های دقیق مربوط به سه سال پیش نشان می‌دهد که حدود ۶۱۰ میلیون حساب بانکی در کشور وجود داشته که از این تعداد، نزدیک به ۳ میلیون حساب مربوط به اشخاص حقوقی و باقی آن مربوط به افراد حقیقی بوده است. به‌این‌ترتیب، کمتر از ۵ درصد حساب‌ها به شرکت‌ها و نهاد‌های حقوقی تعلق دارد.»

وی افزود: «این تعدد حساب‌ها و سرانه بالای حساب بانکی به‌ازای هر فرد، می‌تواند هم فرصت و هم تهدید باشد. از جنبه مثبت، این امر نشان‌دهنده نرخ بالای شمولیت مالی در ایران است؛ یعنی بخش عمده‌ای از مردم به خدمات بانکی دسترسی دارند. یکی از دلایل اصلی این موضوع، پرداخت یارانه‌های نقدی و سهام عدالت و سایر خدمات دولتی به مردم است که موجب شده تمامی افراد جامعه به داشتن حساب بانکی ترغیب شوند. به همین دلیل، تقریباً همه افراد کارت‌بانکی دارند و از خدمات بانکداری الکترونیک بهره‌مند می‌شوند. هدفمندی یارانه‌ها همچنین موجب کاهش چشمگیر استفاده از اسکناس در ایران شده است، به‌طوری‌که میزان استفاده از پول فیزیکی در کشور زیر ۲ درصد است که این رقم حتی از برخی کشور‌های اروپایی نیز کمتر است. کاهش استفاده از پول نقد مزایای متعددی دارد؛ از جمله شفافیت بیشتر تراکنش‌ها، کاهش هزینه‌های مربوط به تولید و نگهداری اسکناس و کاهش جرایم مرتبط با پول نقد مانند سرقت و پول‌شویی.»

ایران هنوز نظام بانکداری متمرکز ندارد!

حسن‌خانی ادامه داد: «نکته قابل‌توجه دیگر این است که خدمات بانکی در ایران تا حد قابل‌توجهی گسترده و سریع شده است؛ به‌گونه‌ای که حتی عشایری که در مناطق دورافتاده زندگی می‌کنند نیز به خدمات بانکی دسترسی دارند. این موضوع یکی از نقاط قوت نظام بانکی کشور محسوب می‌شود. از سوی دیگر، وجود این تعداد زیاد حساب بدون مدیریت یکپارچه، می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند. به‌عنوان‌مثال، ایران هنوز نظام بانکداری متمرکز «کوربنکینگ» (Core Banking) را به‌صورت کامل اجرا نکرده است؛ سیستمی که در کشور‌های پیشرفته اجازه می‌دهد بانک مرکزی به‌صورت لحظه‌ای و یکپارچه به داده‌های بانک‌ها دسترسی داشته باشد. در حال حاضر، بانک مرکزی برای دریافت اطلاعات از بانک‌ها مجبور است فرم‌های جداگانه پر کند که روندی زمان‌بر و ناکارآمد است.»

او همچنین گفت: «اجرای کامل نظام کوربنکینگ می‌تواند خدمات بانکی را ساده‌تر و سریع‌تر کند، به‌طوری‌که افراد با استفاده از کارت ملی خود بتوانند از خدمات تمام بانک‌ها بدون نیاز به داشتن حساب در آن بانک بهره‌مند شوند. متأسفانه، به دلایل مختلف از جمله وجود مؤسسات مالی و بانک‌های ناسالم، اجرای این طرح تاکنون به تأخیر افتاده است. اگر در آینده بانک‌های ناسالم ساماندهی و حساب‌های مردم به بانک‌های سالم منتقل شود، امکان اجرای چنین سیستمی در کشور فراهم خواهد شد که گامی مهم در ارتقای کارایی نظام بانکی ایران خواهد بود.»

حساب‌های راکد باید حذف شوند

غلامرضا سلامی، کارشناس امور مالی در گفت‌و‌گو با «فرهیختگان» اظهار داشت: «تعداد حساب‌های بانکی به تنهایی شاخص مناسبی برای ارزیابی عملکرد سیستم بانکی نیست، زیرا بسیاری از این حساب‌ها راکد و بدون فعالیت اقتصادی هستند. این حساب‌ها معمولاً موجودی اندکی دارند و سال‌ها بلااستفاده باقی می‌مانند. یکی از ضعف‌های سیستم بانکی، نبود سازوکاری برای مدیریت این حساب‌هاست. پیشنهاد می‌شود با ایجاد سامانه‌ای برای اعمال هزینه یا مستهلک‌سازی سالانه، حجم حساب‌های راکد کاهش یافته و مدیریت مالی بانک‌ها بهبود یابد. این اقدام می‌تواند علاوه بر کاهش فشار بر سیستم، منبعی برای ذخایر و بیمه سپرده‌ها نیز فراهم کند.»

وی افزود: «تعداد بالای حساب‌های راکد نشان‌دهنده ناکارآمدی سیستم بانکی است نه رفتار مشتریان، چراکه بسیاری از حساب‌ها موجودی کمی دارند و سال‌ها بدون استفاده باقی مانده‌اند. این موضوع به دلیل نبود انگیزه برای بستن حساب‌هاست، نه پول‌شویی یا فرار مالیاتی. نگرانی درباره امنیت بیشتر به کیفیت سازوکار‌های حفاظتی بستگی دارد تا تعداد حساب‌ها. پیشنهاد شده حساب‌های راکد جدا شده و با سیاست‌هایی مسدود یا مستهلک شوند تا بانک مرکزی وضعیت دقیق‌تری داشته باشد. حساب‌های فعال معمولاً با سوابق مالی همخوانی دارند، اما حساب‌های اجاره‌ای برای فعالیت‌های غیرقانونی باید مدیریت شوند. افزایش تعداد حساب‌ها نتیجه سیاست‌های گذشته است و اصلاح آن نیازمند تصمیم‌های هوشمندانه برای حفظ سلامت سیستم بانکی است.»