بررسی اسناد تاریخی درباره محل اسارت کاروان کربلا

آیا خرابه شام واقعیت داشت؟

کد خبر: ۷۰۳۲۱۱

تاریخ: ۰۸ تير ۱۴۰۴ - ۰۹:۳۸

به گزارش صراط در تاریخ کربلا، روایت خرابه‌ای در کنار کاخ یزید همواره پرسش‌برانگیز بوده است؛ اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد این “خرابه” نه یک تناقض، که واقعیتی تاریخی از اسکان اهل بیت (ع) بود.

پرسش:

در مقاتل آمده است: اسرای کربلا را در شام در خرابه‌ای جای دادند که صدای آنان به کاخ‌نشینان می‌رسید. چگونه ممکن است در اطراف کاخ یزید چنین خرابه‌ای باشد؟ زیرا در مقاتل این‌گونه گفته شده که زنان و اطفال امام حسین(ع) را در شام؛ در خرابه‌ای جای دادند، به طوری که بعد از بیدار شدن حضرت رقیه از خوابی که در آن پدر بزرگوارشان را دیده بودند، صدای ضجه و گریه زنان و کودکان در خرابه می‌پیچد و صدای آن به گوش یزید در کاخش می‌رسد، امام سجاد(ع) نیز خرابه را این‌گونه معرفی کرده‌اند که مکانی بود که از گرمای خورشید و سرمای زمستان در امان نبودند. سؤال من این جاست که چگونه ممکن است در اطراف کاخ یزید ظالم چنین خرابه‌ای باشد، در حالی‌که معمولاً مشاهده می‌کنیم در اطراف کاخ‌های پادشاهان، بوستان‌ها و باغ‌هاست؟

پاسخ:

کاروان اسرای اهل بیت(ع) بعد از رسیدن به شام وارد مجلس یزید شدند و اتفاقاتی در آن‌جا رخ داد که حقانیت اهل بیت(ع) و قیام امام حسین(ع) را بیشتر نمایان کرد. بعد از وقایعی که در کاخ یزید رخ داد، به دستور او، اهل بیت را برای مدتی در شام سکنا دادند.

شیخ مفید این موضوع را چنین به تصویر کشیده است: «...سپس دستور داد زنان را در خانه جداگانه درآرند، و علی بن الحسین(ع) نیز نزد ایشان باشد، پس خانه چسبیده به خانه یزید را برای ایشان خالی کرده، و چند روزی آن خاندان (عصمت) در آن‌جا ماندند...».[۱]

از متن شیخ مفید همین مقدار دانسته می‌شود که محل اسکان اهل بیت(ع) خانه‌ای در جوار قصر یزید بود، و به ویژگی‌های دیگر آن پرداخته نشد، اما قطب راوندی روایتی مفصل‌تر نقل می‌کند:

«امام صادق(ع) فرمود: وقتی امام زین العابدین(ع) را با اهل بیت پیامبر نزد یزید آوردند، آنان را در خرابه‏ای که دیوارهایش سست بود قرار دادند.
یکی از آنها گفت: ما را در این خرابه قرار دادند تا بر سر ما خراب شود.

یکی از نگهبانان این را شنید و به زبان رومی گفت: اینها را بنگرید می‏ترسند که دیوار بر سر آنها خراب شود، در حالی‌که این بهتر است از آن‌که فردا بیرونشان آورده و یکی بعد از دیگری گردنشان را بزنند!

امام سجاد(ع) فرمود: به اذن خدا هیچ یک از این دو نمی‏شود. و همین طور هم شد.[۲]

همان‌طور که مشاهده می‌شود؛ در این روایت که در کتابی مربوط به قرن ششم است؛ عبارت «بیت خراب» که به معنای خانه خراب یا همان خرابه است؛ آمده است.

این روایت را محمد بن الحسن الصفار در کتاب «بصائر الدرجات» که مربوط به قرن سوم هجری است از محمد بن علی حلبی از امام صادق(ع) آورده است، جز آن‌که در عبارت عربی آن صفت «خراب» برای «بیت» ذکر نشده،[۳] اما ادامه روایت نشانگر آن است که این خانه آن قدر خراب بوده که احتمال ریزش دیوارهای آن بر سر اهل بیت وجود داشته و بر همین اساس، اگر واژگان «خرابه» برای محل سکنای اهل بیت به کار برده شود، دور از واقع نیست.

با توجه به مطالبی که گفته شد، از نظر تاریخی؛ اهل بیت(ع) در خانه‌ای خراب در کنار قصر یزید جای داده شدند.

اما در مورد آنچه در پرسش آمده باید گفت؛ وجود برخی از خانه‌های این‌چنینی در کنار کاخ‌های پادشاهان – بویژه در گذشته – چندان دور از ذهن نیست؛ زیرا به دلائل متفاوت می‌توان تصور کرد که در کنار قصرها؛ مخروبه‌ها هم باشند، مثلاً کار توسعه قصرها از این‌جا آغاز می‌شد که خانه‌های مردمی که در اطراف این قصرها واقع است را به تدریج خراب کرده و متصل به قصر کنند، و ممکن است خانه مذکور یکی از این خانه‌ها بود یا آن‌که این خانه محلی بوده برای نگهداری کالاها و اسباب‌های کهنه و از این قبیل.

و نیز ممکن است که این خانه‌ کاملاً چسبیده به کاخ نبوده، بلکه در همان حوالی قرار داشته و در آن زمان به دلیل عدم وجود کارخانجات و وسایل نقلیه، چون سکوت بر شهر حکم‌فرما بود، امکان شنیدن صدای ناله‌ها از مسافت‌های دورتر نیز امکان‌پذیر بود و بر این اساس، صدای اهل بیت به افراد مستقر در کاخ می‌رسید.

پی نوشت ها:

[۱]. شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج۲، ص ۱۲۲، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
[۲]. قطب الدین راوندی، سعید بن عبد اللّٰه، الخرائج و الجرائح، ج۲، ص ۷۵۳، مؤسسه امام مهدی عجل الله تعالی فرجه، قم، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
[۳]. صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّی الله علیهم، ج ۱، ص ۳۳۸، محقق و مصحح: کوچه باغی، محسن بن عباسعلی،‏ مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، قم، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.

منبع: اسلام کوئست