آیا بیش فعالی یا ADHD درمان دارد؟

بیش فعالی یا ADHD یکی از اختلالات شایعی است که این روزها افراد زیادی به آن مبتلا هستند. متاسفانه بیش فعالی یا اختلال عدم توجه می‌تواند در ابعاد تحصیلی، اشتغال و حتی زندگی روزمره فرد، تاثیر منفی بگذارد. اما ADHD چیست؟

کد خبر: ۶۸۵۴۳۵

تاریخ: ۱۷ دی ۱۴۰۳ - ۰۸:۳۶

یش‌فعالی یا اختلال کم‌توجهی (ADHD)، نوعی اختلال عصبی رشدی است که با علائمی مانند بی‌توجهی، کاهش تمرکز، بیش‌فعالی و رفتارهای تکانشی شناخته می‌شود. این اختلال معمولا در کودکی آغاز می‌شود و می‌تواند تا بزرگسالی ادامه یابد. توجه داشته باشید که افراد مبتلا به ADHD در تمرکز بر وظایف، پیروی از دستورالعمل‌ها و کنترل رفتارهای تکانشی دچار مشکل می‌شوند.

عوامل مختلفی مانند ژنتیک، محیط و تفاوت‌های ساختاری در مغز موجب بروز بیش فعالی می‌شود. اما آیا بیش فعالی درمان دارد؟ در پاسخ به این سوال می‌توان گفت که روش‌هایی مانند دارودرمانی، رفتاردرمانی و آموزش صحیح می‌تواند در کنترل و درمان ADHD تاثیرگذار باشد.

چگونه بیش فعالی را تشخیص دهیم؟

در عصر حاضر معمولا افراد با مشاهده آثار عدم تمرکز و کاهش دقت، فکر می‌کنند که مبتلا به بیش فعالی هستند. در حالی که تشخیص اختلال بیش‌فعالی، فرآیندی چندمرحله‌ای است که باید توسط متخصصان بهداشت روان انجام شود. به طور کلی، این مراحل تشخیص عبارتند از:

مصاحبه بالینی

متخصص مربوطه ابتدا با فرد مبتلا به بیش فعالی و سپس با والدین و اطرافیان او مصاحبه می‌کند تا اطلاعات دقیقی درباره رفتارها، علائم و مدت زمان بروز آن‌ها جمع‌آوری کند.

پرسش‌نامه‌ها و مقیاس‌های ارزیابی

در ادامه، متخصص با کمک ابزارهای تخصصی مانند چک‌لیست‌های رفتاری، شدت علائم ظهور کرده در بیمار را بررسی می‌کند تا بتواند میزان ابتلا به این اختلال را تعیین کند.

بررسی تأثیر علائم بر عملکرد

حالا که میزان و شدت بیش فعالی در فرد مشخص شد، باید بررسی کرد که آیا این اختلال در روند عادی زندگی فرد تاثیر منفی دارد؟ آیا موجب افت تحصیلی یا عدم پیشرفته شغلی می‌شود؟ پزشک متخصص در این مرحله و پس از ارزیابی‌های متعدد علمی می‌تواند با برنامه‌ریزی دقیق، روند درمان بیماری را آغاز کند.

موثرترین روش‌های درمان بیش فعالی

آیا بیش فعالی درمان دارد؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که روش‌های مختلفی وجود دارند که بیمار می‌تواند متناسب با نظر متخصص، درمان خود را آغاز کند. اینکه از کدام روش درمانی استفاده کنید به شدت اختلال، سن و معضلاتی که فرد با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند، بستگی دارد. برخی از روش‌های درمان بیش فعالی عبارتند از:

درمان‌های دارویی با ریتالین و آدرال

دارودرمانی یکی از روش‌های مؤثر در مدیریت اختلال کم‌توجهی (ADHD) است که به بهبود تمرکز، کاهش بیش‌فعالی و کنترل رفتارهای تکانشی کمک می‌کند. دو داروی رایج در این زمینه، ریتالین و آدرال هستند. این داروها با افزایش سطح انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین و نوراپی‌نفرین در مغز، عملکرد سیستم عصبی مرکزی را تعدیل می‌کنند و به این طریق، در بهبود علائم ADHD نقش دارند.

لازم به ذکر است، ریتالین به‌صورت قرص‌های فوری و طولانی‌مدت موجود است که تأثیری ۳ تا ۴ ساعت دارد. اما آدرال در فرم‌های مختلف با مدت‌زمان اثر متفاوت عرضه می‌شود که می‌تواند تأثیری موقت بین ۴ تا ۱۲ ساعت داشته باشد. البته، این داروها عوارضی جانبی مانند کاهش اشتها، بی‌خوابی و موارد دیگر دارند. به همین منظور، داروها را باید با مشورت متخصص و بدون افراط مصرف کنید.

تکنیک‌های اصلاح رفتار در کودکان

تکنیک‌های اصلاح رفتار در کودکان مبتلا به اختلال بیش‌فعالی شامل مجموعه‌ای از روش‌های رفتاری می‌شود که با هدف بهبود تمرکز، کاهش رفتارهای تکانشی و تقویت مهارت‌های اجتماعی به کار می‌روند. این تکنیک‌ها شامل ایجاد روال‌های ثابت، تقویت رفتارهای مثبت، تعیین مرزهای مشخص و آموزش مهارت‌های خودکنترلی می‌شوند. ایجاد روال‌های منظم‌ در زندگی روزمره به کودکان کمک می‌کند تا انتظارات را درک کنند و رفتارهای خود را با آن‌ها تطبیق دهند.

تقویت رفتارهای مثبت از طریق تشویق و پاداش، انگیزه‌ای برای تکرار کودکان مبتلا فراهم می‌کند. تعیین مرزهای واضح و پایدار به کودکان نشان می‌دهد که کدام رفتارها قابل قبول هستند و کدام نیستند. آموزش مهارت‌های خودکنترلی، مانند تکنیک‌های آرام‌سازی و مدیریت هیجانات، به کودکان امکان می‌دهد تا واکنش‌های خود را در موقعیت‌های مختلف بهتر مدیریت کنند. همچنین، مشارکت والدین در فرایند درمان و همکاری با متخصصان می‌تواند به بهبود نتایج کمک کند.

آموزش مغز برای بهبود تمرکز (نوروفیدبک)

نوروفیدبک یک روش درمانی غیرتهاجمی است که با ارائه بازخوردهای لحظه‌ای از فعالیت‌های الکتریکی مغز به افراد کمک می‌کند تا الگوهای مغزی خود را تنظیم و بهبود بخشند. در این روش، حسگرهایی بر روی پوست سر قرار می‌گیرند که امواج مغزی را ثبت کنند و اطلاعات آن را به‌صورت بصری یا شنیداری به فرد نمایش می‌دهند. با مشاهده این بازخوردها، فرد می‌تواند یاد بگیرد که چگونه فعالیت‌های مغزی خود را در جهت مطلوب بهبود تمرکز، تغییر دهد.

درمان اختلال ADHD با نوروفیدبک به‌عنوان یک روش موثر، بی‌خطر و بدون درد مطرح شده است. در این روش با آموزش خودتنظیمی به کودکان و حتی بزرگسالان مبتلا به ADHD کمک می‌کنند تا امواج مغزی‌شان را تغییر دهند و بر میزان تمرکز و هوشیاری خود بیفزایند. البته، توجه داشته باشید که درمان اختلال کم‌توجهی به کمک نوروفیدبک، نیازمند حضور در جلسات متوالی و حضور نزد نیروی متخصص است.

تاثیر طب سوزنی بر درمان بیش فعالی

طب سوزنی، به‌عنوان یکی از روش‌های طب سنتی چینی در درمان اختلال کم‌توجهی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این روش با تحریک نقاط خاصی از بدن به تعادل انرژی و بهبود عملکرد سیستم عصبی کمک می‌کند. برخی مطالعات نشان می‌دهد که طب سوزنی می‌تواند به کاهش علائم ADHD کمک کند. با این حال، نمی‌توان طب سوزنی را روشی دقیق برای درمان اختلال کم توجهی معرفی کرد. به طور کلی، طب سوزنی به‌عنوان یک روش مکمل می‌تواند در بهبود تمرکز، کاهش اضطراب و تسهیل مدیریت علائم ADHD کاربرد داشته باشد.

نقش خانواده در مدیریت بیش‌فعالی

درمان اختلال بیش فعالی به تنهایی امکان‌پذیر نیست. د واقع خانواده، دوستان، همکاران و حتی معلمان باید این اختلال را در وهله اول بپذیرند. خانواده با ایجاد محیطی پایدار و حمایتگر می‌توانند به بهبود رفتار و عملکرد فرزند خود کمک کنند. آموزش والدین در زمینه مدیریت رفتار، به آن‌ها امکان می‌دهد تا با استفاده از تکنیک‌های مؤثر، رفتارهای مثبت را تقویت و رفتارهای نامطلوب را کاهش دهند. این آموزش‌ها می‌تواند به کاهش رفتارهایی مانند بی‌اعتنایی و نافرمانی در کودکان منجر شود.

همچنین، تحقیقات نشان می‌دهد که پذیرش والدین نسبت به کودک و ایجاد روابط مثبت خانوادگی می‌تواند به کاهش علائم بیش‌فعالی کمک کند. برعکس، رفتارهای طردکننده و پرخاشگرانه والدین ممکن است به تشدید علائم منجر شود. در مجموع، والدین با ایفای نقش حمایتی و آموزشی، می‌توانند به بهبود رفتار و عملکرد فرزند مبتلا به ADHD کمک کنند و زمینه‌ساز موفقیت‌های تحصیلی و اجتماعی او شوند.

اهمیت الگوی خواب مناسب در کنترل علائم

الگوی خواب مناسب نقش مهمی در مدیریت اختلال بیش فعالی نقش دارد. اختلالات خواب مرتبط با بیش‌فعالی می‌تواند ریتم شبانه‌روزی بدن را مختل کند و موجب سخت خوابیدن یا عدم کیفیت خواب شود. در واقع، این افراد با وجود ساعت خواب کافی، هنوز خسته هستند یا با وجود خستگی زیاد نمی‌توانند راحت بخوابند. خوشبختانه، بهبود کیفیت خواب می‌تواند به‌عنوان یکی از راه‌های درمان بیش‌فعالی برای مدیریت علائم ADHD در بزرگسالان و کودکان مورد استفاده قرار گیرد.

برای بهبود الگوی خواب، رعایت یک برنامه خواب منظم و پایبندی به آن اهمیت دارد. تعیین ساعت خواب و بیداری ثابت و ایجاد محیطی آرام و بدون تحریک قبل از خواب می‌تواند به بهبود کیفیت خواب کمک کند. همچنین، محدود کردن مصرف کافئین و استفاده از تکنیک‌های آرام‌سازی مانند مدیتیشن یا خواندن کتاب قبل از خواب می‌تواند مؤثر باشد.

تطبیق مدرسه با نیازهای خاص کودک

تطبیق مدرسه با نیازهای کودکان مبتلا به اختلال ADHD به معنای ایجاد تغییراتی در محیط آموزشی و روش‌های تدریس است تا این کودکان بتوانند بهتر یاد بگیرند و رفتار خود را مدیریت کنند. این تطبیق شامل استفاده از برنامه‌های آموزشی فردی، کاهش عوامل حواس‌پرتی در کلاس، تنظیم زمان‌بندی منعطف و ارائه وظایف کوتاه‌تر و قابل مدیریت می‌شود.

همچنین، معلمان می‌توانند با استفاده از روش‌های تشویقی و برقراری ارتباط مداوم با والدین به بهبود عملکرد کودک کمک کنند. این رویکرد به کودکان بیش‌فعال اجازه می‌دهد تا در محیطی حمایتی و مناسب توانایی‌های خود را شکوفا کنند و از احساس ناکامی یا طرد شدن در مدرسه جلوگیری شود.

تاثیر یوگا و تای‌چی در کاهش بی‌قراری

یوگا و تای‌چی دو روش تمرینی باستانی هستند که به بهبود سلامت جسمی و روانی کمک می‌کنند. یوگا ترکیبی از حرکات بدنی، تنفس و مدیتیشن است که به افزایش انعطاف‌پذیری، تقویت عضلات و کاهش استرس کمک می‌کند. از طرفی، تای‌چی هنری رزمی و چینی است که بر حرکات آهسته و هماهنگ تأکید دارد و به بهبود تعادل، هماهنگی و آرامش ذهنی کمک می‌کند. یوگا و تای‌چی با تقویت تمرکز، خودتنظیمی و آرامش می‌توانند به بهبود علائم ADHD کمک کنند و بی‌قراری‌های حاصل از اضطراب را به حداقل برسانند. با این حال، برای دستیابی به نتایج مطلوب، توصیه می‌شود این تمرینات تحت نظر متخصصان و به‌عنوان بخشی از برنامه درمانی جامع انجام شوند.

نقش رژیم غذایی سالم در بهبود رفتار

رژیم غذایی مناسب می‌تواند تأثیر به سزایی در مدیریت اختلال کم‌توجهی داشته باشد. مواد غذایی غنی از پروتئین مانند گوشت گاو، ماهی، تخم‌مرغ، لوبیا، مغزی‌جات، سویا و محصولات لبنی کم‌چرب می‌توانند به کنترل علائم در کودکان مبتلا به ADHD کمک کنند. ضمنا، مصرف اسیدهای چرب امگا-۳ موجود در ماهی‌های چرب مانند سالمون و کربوهیدرات‌های پیچیده مانند غلات کامل، حبوبات و سبزیجات در بهبود تمرکز و کاهش بی‌قراری نقش دارد.

پرهیز از مواد نگهدارنده و رنگ‌های خوراکی

پرهیز از مصرف مواد نگهدارنده و رنگ‌های خوراکی مصنوعی می‌تواند در کاهش علائم اختلال بیش‌فعالی (ADHD) موثر باشد. در واقع، مصرف مواد غذایی فرآوری‌شده که حاوی افزودنی‌هایی غیرطبیعی است، بر رفتار و توجه کودکان مبتلا به ADHD تاثیر منفی دارد. به‌عنوان مثال، مصرف رنگ‌های مصنوعی در غذا اشتها را تحریک می‌کند. بنابراین، تا جایی که می‌توانید مصرف مواد غذایی دارای مواد نگه‌دارنده و رنگ‌های خوراکی را به حداقل برسانید.