اعلام آخرین جزئیات اعزام زائران ایرانی به کربلا

نماینده ولی فقیه در امور حج و زیارت با اشاره به توقف سفر به عتبات عالیات طی دو سال گذشته در عین برقراری تورهای گردشگری، آخرین وضعیت اعزام زائران ایرانی به کربلای معلی در محرم امسال و اربعین حسینی پیش‌رو را تشریح کرد.

کد خبر: ۵۶۵۵۱۸

تاریخ: ۳۰ تير ۱۴۰۰ - ۱۳:۳۴

سفر به سرزمین وحی، آرزوی اکثر قریب به اتفاق مسلمانان است اما دو سال است که بهانه شیوع کرونا و تصمیم کشور عربستان، عاشقان حرم امن الهی را از این زیارت محروم کرده این در حالی است که یکی از مهم‌ترین رویدادها در جهان اسلام، مراسم با شکوه حج است و اگر نگاهی دقیق تر به این فریضه الهی داشته باشیم، به خوبی در می یابیم که حج یکی از مظاهر عظیم وحدت و انسجام در امت اسلامی است.

علاوه بر اینکه دو سال است سرزمین وحی، زائران ایرانی را به خود ندیده، بسیاری از عاشقان اهل بیت نیز در حسرت سفر به عتبات عالیات و حرم امام حسین علیه السلام در کربلای معلی هستند، در پیش بودن ایام محرم و گمانه‌زنی‌هایی که درباره اعزام زائر به عراق مطرح شده، روزنه امیدی در دل عاشقان حسینی ایجاد کرده که شاید امسال این فراق به پایان برسد.

در این شرایط و برای اطلاع از آخرین وضعیت مناسک حج و عمره و زیارت عتبات عالیات عراق و سوریه در مناسبتهای پیش رو با "حجت‌الاسلام عبدالفتاح نواب؛ نماینده ولی فقیه در امور حج و زیارت" به گفت‌وگو پرداختیم تا از آخرین اقدامات و برنامه‌های بعثه و سازمان کسب اطلاع کنیم؛ در ادامه مشروح این گفت‌وگو تقدیم مخاطبان تسنیم می‌شود:

تسنیم: با آمدن کرونا بسیاری از برنامه‌ها و امورات خرد و کلان دستخوش تغییرات زیادی شد، سازمان حج چه پیش بینی هایی در این دو سال داشت که محقق نشد؟

حجت‌الاسلام نواب: طبق پیش‌بینی ابتدایی، این روزها و ساعات باید در مکه مکرمه برای خدمت‌گذاری به ضیوف الرحمن می‌بودیم اما اینگونه نیست که هرچه انسان تدبیر می‌کند خداوند هم همان را مقدر کرده باشد؛ کسی باورش نمی‌شد که به خاطر ویروس کرونا برای دومین سال حج تعطیل شود.

آنچه انجام می‌شود، حداقلِ حداقل است، حتی برای ثبت نامی که برای سال 99 انجام شد قبل از زمان کرونا و شروع آن در اسفند 98، طبق برنامه های معمول مذاکرات انجام گرفت.

نمایندگان سازمان حج و بعثه رهبری در جلسات مربوطه در مکه حضور پیدا کردند، با وزیر حج عربستان مذاکره و برنامه ریزی خوبی انجام شد اما کرونا که آمد گفتند همانطور که در چین طی دو ماه از بین رفت و همین که پای ویروس به گرما برسد کرونا از بین میرود اما هرچه پیش رفتیم کشورهای بیشتری درگیر شدند و سال گذشته حج برگزار نشد.

با این حال برای اینکه مسجدالحرام خالی نباشد بین 10 تا 15 هزار نفر از خود سعودی ها به حج رفتند. امسال امیدوار به برگزاری حج بودیم که باز هم انجام نشد.

البته از عربستان درخواست داشتیم که چون از ایران کسی در عربستان حضور ندارد و این حق زائران ایرانی است که در حج حضور یابند، هر تعداد که سهم ایران از این 45 هزار اتباع کشورهای خارجی که باید از داخل عربستان باشند، از ایران مشرف شوند، اما موافقت دولت عربستان حاصل نشد و نهایتا حجی که انجام می شود بدون حضور ایرانیان است. حالا آماری نداریم و آنها هم آماری نمی دهند که از هر کشور چه تعداد حضور دارند.

ما حتی برای حج سال گذشته شعار هم پیش بینی کرده بودیم که حج، معنویت ، همبستگی و اقتدار اسلامی بود و امسال هم شعار حج؛ خودسازی، انسجام، اقتدار اسلامی و دفاع از مسجدالاقصی بود، یعنی این جوانب را هم پیش بینی کرده بودیم اما حج برگزار نشد.

در برنامه های حج، حج کانون وحدت و همبستگی و اتحاد کشورهای اسلامی است اگر در جایگاه خودش قرار بگیرد اقتدار بزرگی را به جامعه اسلامی هدیه می دهد، اما متأسفانه می بینیم که اختلاف و تفرقه در کشورهای اسلامی بیش از هر جای دیگر جهان است. کاش فرصتی میشد همه مسئولان کشورهای اسلامی کنار هم می نشستند و برای وحدت گفت وگو می کردند که به نفع همه کشورهای اسلامی است.

تسنیم: به هرحال عربستان امسال هم با حضور محدود ایرانی‌ها در حج موافقت نکرد! از قبل مطرح بود که این مناسک باید با مشارکت کشورهای اسلامی برگزار شود؛ در این زمینه آیا جلسات و کارگروه‌هایی با حضور کشورهای اسلامی برگزار شده که متعرض وضعیت فعلی شویم چرا که عربستان تا به امروز به بهانه کرونا، مناسک حج را تعطیل کرده و کشورهای اسلامی سهمی در تصمیم‌گیری برای مناسک حج نداشته‌اند؟!

بهترین راهش این است که دولت میزبان از میهمانان دعوت کند و لجنه مشورتی برای بهره برداری از نقطه نظرات کشورهای مختلف در اجرای بهتر حج تشکیل شود؛ مشورت حق کشورهای دیگر است و کشور میزبان هم میتواند از این مشورت استفاده کند.

جهان اسلام پر از فرهیختگان بسیار وارسته ای است که می توانند کمک کار خیلی خوبی باشند برای کسانی که در سرزمین های اسلامی و حرمین شریفین هستند. ما هم با کشورهای اسلامی و مسئولان حج آنها جلساتی داشته ایم، برخی کشورها مانند ترکیه هم اقداماتی انجام دادند که مسئولان حج کشورها در این مراسم شرکت کردند.

اگر این جلسات را داشته باشیم هم می توانیم مقابل اسلام هراسی و هم شیعه هراسی، بهتر نقش داشته باشیم. در این گفت وگوها به این مسائل هم پرداخته شده است و حتی درباره سوزاندن قرآن، بیانیه هایی در محکومیت این موضوع صادر شد که مبدع آن ایران بود.

تسنیم: با توجه به فرصت دو ساله که حج تعطیل بوده، کارگروه هایی برای آسیب شناسی حوزه حج و عمره تشکیل شده، این کارگروه ها چه خروجی و کارکردی داشته است؟

با توجه به اینکه تعطیلی حج اعلام شد، در شورای برنامه ریزی بعثه مقام معظم رهبری و سازمان حج و زیارت مقرر شد از این فرصت برای بازسازی خودمان استفاده کنیم. حجی که درگذشته انجام می شد، قطعا اشکالاتی داشته است که بازسازی و آسیب شناسی آن باید انجام شود.

در این راستا 21کمیته تشکیل شد که می توان به کارگروه ثبت نام، مسکن حج، عمره و عتبات، تغذیه و تدارکات حج، عمره و عتبات، امور قربانی و نحوه تعامل بانک توسعه اسلامی، راه اندازی سفرهای عمره، ارائه خدمات ایام تشریق، مدیریت حوادث غیر مترقبه و بهره گیری از شیوه های نوین اشاره کرد. در جریان راه اندازی کارگروه ها برنامه هایی مصوب شد که پیش از این در برگزاری حج سابقه نداشت است.

تسنیم: آیا مطالبات رهبری در حوزه حج و عتبات در این قالب بررسی شده است؟

ما دو محور داشتیم؛ یکی مطالبات سالهای گذشته مقام معظم رهبری، یکی هم بیانیه گام دوم انقلاب که آنها را هم باید لحاظ می کردیم. یکی از انتظارات رهبر انقلاب حضور ایرانی ها در اجتماعات سایر زائران مخصوصا در نماز جماعت و دیگری بهره بردن از فرصت های حضور در سرزمین وحی است که از آن با عنوان« فرصت صالحان» یاد کردند و این امر توسط روحانیون پیگیری می شود.

موضوع دیگر نیازهای مادی زائران است که رهبری فرمودند باید قدر این نعمت خدمت را دانست؛ قشر راضی برگشته از حج و خدماتی که دریافت کرده اند بسیار بالا و چشمگیر است البته نمی گوییم کارمان بی نقص است و باید بیشتر کار کنیم اما حتی کشورمیزبان سطح خدمات ایران به زائرانش را خیلی بالا می داند.

یکی دیگر از انتظارات رهبری، پرهیز از اختلاف است که سعی شده زائران توجیه شوند و حرف و سخن تفرقه آمیز نزنند. یکی از نتایج تفرقه در دنیای اسلام همین است که در همه جای دنیای اسلام همه درگیر هستند هرچند ریشه بخشی از آن، خارج از جامعه اسلامی است.

انتظار دیگر، بحث برائت از مشرکین است که ان شاءالله در حج های آینده این کار ادامه خواهد داشت. حتی درباره دعای کمیل نیز در ملاقات ها گفته بودیم اگر آنها ادعا می کنند نمی توانند امنیت دعا را برقرار کنند، ما دعای کمیل را در پشت بام مسجدالنبی میخوانیم.

آنجا دیگر زائران ما در دست آنها هستند، ما جز دعا برنامه دیگری نداریم و میخواهیم این دعا را به صورت جمعی بخوانیم، شایسته است که کشور میزبان مساعدت لازم را انجام دهد؛ اجابت این درخواست احترام به شخصیت میهمان و به نوعی احترام به خودشان هم هست.

پشت بام مسجدالنبی جای مناسبی است و زائران با پله برقی می توانند از آن مکان استفاده کنند و با تشکراز همه خدمتگذاران حرم برنامه را تمام می کنند. برگزار شدن باشکوه برنامه ها نمادی برای عزت و اقتدار اسلام است بنابراین نه فقط ایران بلکه همه کشورهای اسلامی باید آن را اجرا کنند.

ما باید از فرصت حج استفاده کنیم و استفاده درست از این فرصت باعث حل بسیاری از مشکلات جهان اسلام می شود.

تسنیم: حدود یک میلیون نفر در صف تمتع  و بیش از 5 میلیون نفر در صف عمره هستند اما برخی به خاطر گرانیها شاید توانایی مالی انجام فریضه را نداشته باشند و برخی دیگر منصرف شده باشند، میزان انصرافیها از حج چقدر بوده است؟

یک میلیون و  200 هزار نفر در انتظار تمتع و 5 میلیون و 850 هزار نفر در نوبت عمره هستند؛ غیر از کسانی که سال 98 برای ثبت نام اقدام و پولشان را از بانک خارج کردند، هیچ کدام پولشان در اختیار سازمان حج و زیارت نیست و در سپرده بانک است.

وقتی نوبت اعزامشان شود، به بانک اعلام می شود که این افراد می توانند ثبت نام کنند، بانک هم براساس مقررات خود سود سپرده می دهد و وقتی از بانک جدا شدند با سود وارد مرحله ثبت نام برای اعزام می شوند.

برخی از افرادی که در این گردونه هستند، دیگر توانایی سنی و مالی ندارند، پول آنها نیز در بانک است اما بسیاری از آنها فیش شان را می فروشند و این ارقام در برخی استانها متفاوت است.

اما طبق مکاتبات صورت گرفته با دولت درباره کسانی که در سال 98 برای حج 99 ثبت نام کرده و پول را به سازمان آورده بودند، ارزی که باید به زائران پرداخت می شد، قیمت گذاری و پول به بانک مرکزی واریز شد تا بانک مرکزی از کشور ثالث برای ما ارز ارسال کند.

تسنیم: با چه پایه قیمتی؟

آن زمان قیمت دلار حدود 12 هزار تومان بود که 9 هزار تومان حساب کردند. بین ارز رقابتی و آزاد، حد وسط را در نظر گرفتند. سعی دولت براین است که بتواند خدمتی به زائر کند بنابراین قیمتی که می گیرد از قیمت بازار مقداری کمتر باشد.

هنوز پول این دسته از زائران در اختیار بانک مرکزی است و در اختیار ما نیست. بانک مرکزی هم پول هایی که ازخارج از کشور برای این برنامه حواله می کند به حساب ارزی سازمان حج در کشور عربستان واریز می شود.

تسنیم: پس ثبت نام کنندگان سال 99، با همان قیمت سال 99 به حج می روند؟

دو سه متغیر امکان دارد ایجاد شود؛ اگر هیچ مسئله ای در عربستان اتفاق نمی افتاد، وظیفه این بود که دقیقا با همان پولی که حساب کرده بودند حج آنها انجام شود وهیچ پولی نباید دریافت می شد ولی در این فاصله کشورعربستان مالیات بر ارزش افزوده را 10 درصد افزایش داده است که این میزان روی تغذیه، اسکان و حمل و نقل تأثیر می گذارد.

این 10 درصد را سازمان حج و زیارت نمی تواند بپردازد، آنچه توافق شده مربوط به قیمت آن زمان بود، اگر افزایش یابد، آن را باید زائر بپردازد. ما هرسال سعی کردیم که قیمت تمام شده را بگیریم و اگر مبلغی از زائر پیش سازمان مانده باشد برگردانیم که در حج سال گذشته بین 120 تا 160 هزار تومان به ازای هر زائر اضافه آمد که برگرداندیم.

تسنیم: از اعزام زائران به سوریه خبری نیست؟

پیگیر این موضوع هستیم، افرادی هم به سوریه رفته اند تا اگر امکان باشد، اعزام زائر صورت گیرد. پیش از کرونا حدود 4 ماه اعزام زائران انجام شد اما در حال حاضر سوریه آرامش ندارد.

ما باید از امنیت و سلامت زائران اطمینان داشته باشیم، دوستانی که اخیرا به سوریه رفته اند می گویند برخی از بخش های سوریه، ساعات زیادی برق ندارد و با توجه به فشارهایی که بوده، گرانی هم زیاد است.

ازسوی دیگر شرایط هنوز طوری نیست که ما زائر اعزام کنیم، ممکن است یک پرواز در هفته به صورت متفرقه انجام شود اما سازمان حج و زیارت باید به گونه ای برنامه ریزی کند که پروازها بتوانند همدیگر را پوشش دهند اما اکنون شرایط اینطور نیست.

تسنیم: وضعیت عتبات عراق چطور شد؟ هفته گذشته وزارت بهداشت عراق گفت از طرف ما مشکلی نیست، آیا پروازها و کاروانهای زائران کشورمان مجددا دایر میشود؟

تا دو سه روز پیش ما امیدوار بودیم برای عرفه تعدادی زائر در عراق داشته باشیم و برنامه ریزی کرده بودیم اما دولت عراق با توجه به وضعیت برق، گرما و کرونا و هفته ای که ایام عید قربان و عرفه در آن هست، کل عراق را تعطیل کرده است و ما نمی توانیم کاری کنیم. اعزام هم منوط به این است که گفت وگو شود که فعلا عراق تعطیل است.

تسنیم: برای ایام محرم و اربعین چطور؟

برنامه ریزی ها درحال انجام است، هم ستاد اربعین و هم کمیته فرهنگی و آموزشی اربعین در حال برنامه ریزی هستند تا در اربعین ان شاءالله تعدادی از زائران را اعزام کنیم.

تسنیم: آیا دولت عراق در این زمینه همراه است؟

محدودیتی نیست مگر اینکه مشکلی پیش بیاید البته آنچه درباره وزارت بهداشت عراق اشاره کردید هنوز در سازماندهی جمعی و وزارت خارجه آنها مطرح نشده است. فقط وزیر بهداشت آنها اعلام آمادگی کرده است.

اگر بخواهد کاری به این شکل انجام شود، وزارت خارجه عراق باید در جریان باشد و موافقت خود را اعلام کند و وزارت کشورشان نیز باید انجام امور را به دست بگیرد.

تسنیم: آیا برای اعزام اربعین محدودیت داریم؟

تا جایی که ستاد کرونا موافقت کند، اقدام می‌کنیم؛ وقتی ستاد کرونا بررسی می کند و می بیند که شرایط به گونه ای است که میتوان زائر اعزام کرد، قطعا می گوید اولویت اول با کسانی است که واکسن زده باشند و باید هنگام خروج از کشور و بازگشت تست پی سی آر بدهند زیرا کرونا نامشخص است و ممکن است کشور را درگیر کند.

تسنیم: در حال حاضر کاروان های رسمی حدود دو سال است که متوقف شده اند.

بعد از درگیریهای داخلی عراق که قبل از کرونا بود، مشکل ایجاد شد و اعزام کاروان ها مرتب کم شد تا اینکه با آمدن کرونا قطع شد.

تسنیم: از آن تاریخ به بعد کرونا علت اصلی توقف اعزام زائران به عراق اعلام شد؟

کرونا که آمد مسائل داخلی عراق با تغییرات سیاسی فروکش کرد اما عراق هر زمان آماده یکسری از مسائلی است که روی اعزام زائران ما سایه می اندازد. امیدواریم امنیت داخلی عراق کاملا برقرار شود تا زائران ایرانی به صورت انبوه به این کشور بروند.

تسنیم: این موضوع را به این دلیل مطرح کردیم که تا به امروز بهانه عدم اعزام به عراق، کرونا اعلام شده است اما تورهای اعزامی به ترکیه هنوز دایر هستند! اگر واقعا برای ستاد کرونا بحث شیوع کرونا اهمیت دارد چرا تورهای ترکیه دایر است اما عتبات تعطیل شده است؟ این در حالی است که طبق آمارهای رسمی کرونا در شهرهای توریستی ترکیه خیلی وخیم تر از عراق بود و در عراق تلفات بعضا در بسیاری از روزها، صفر بوده است اما ستاد ملی مقابله با کرونا همچنان اصرار به تعطیلی سفرهای عتبات دارد در حالی که حتی برای یک ساعت، تورهای توریستی ترکیه و دیگر کشورهای توریستی تعطیل نشده است!

برای مردم این ابهام بزرگ وجود دارد و توقع بود بعثه در این زمینه اعلام نظری کند؛ مردم احساس میکنند با زیارت عنادی وجود دارد؛ اگر دغدغه ستاد، جان مردم است چرا با رفتن به ترکیه مخالفت نمی‌شود؟!

مقام معظم رهبری فرمودند گوش به فرمان مصوبات ستاد ملی مبارزه با کرونا باشید، وظیفه ما بود که نظر آقا را اطاعت کنیم اما درخواستها را به ستاد کرونا اعلام کردیم و مکرر هم در این باره صحبت کردیم حتی یک بار هم موافقتی شد، ریاست سازمان حج و زیارت در جلسه ای، این را مطرح کرد اما از ناحیه دوستانی که در وزارت بهداشت هستند تکذیب شد در صورتی که خودشان این را به نوعی تأیید کرده بودند!

ما از کنار این مسائل گذشتیم و امیدواریم این عزیزان بتوانند مدال افتخار مبارزه با کرونا و پاک شدن کشور از کرونا را به گردن بیندازند ولو اینکه عتبات تعطیل شود و برنامه های زیارتی تحت الشعاع قرار گیرد.

ما راضی نیستیم زائری که قرار است به اعتاب مقدسه اعزام شود به ویروس مبتلا و خانواده هایی مصیبت زده شوند. اما در این زمینه هیچ اقدامی نمی توانیم بکنیم و باید گوش به فرمان ستاد کرونا باشیم وآنها هم کارشناسی و دبیر کارشان وزارت بهداشت است.

البته این دوگانگی که مشاهده می کنید در خیلی از کشورها است. حتی در عربستان، در جده کنسرت برگزار می شود اما حج که عموما مناسک آن در فضای باز است، تعطیل است. برنامه طواف در فضای باز و سعی در طبقات مختلف است، برنامه عرفات هم در فضای باز و مشعر در فضای باز است. هنگام بازی فوتبال کنار هم نشسته اند و از طرف دیگر طواف مسجدالحرام تعطیل است.

این سوالات درجاهای دیگر هم وجود دارد و فقط مربوط به ستاد کرونای ایران نیست البته حمل به صحت ما این است که آقایان حتما به مسائلی اشراف و اطلاع دارند که ما نداریم اما اگر تدبیر از اول می شد، امکان داشت که هیچ کدام از حرمها تعطیل نشود.

تسنیم: این امکان وجود داشت؟!

بله. الان مگر وضعیت قرمز نیست اما تردد در حرم‌ها انجام میشود؛ مردم خیلی همراه هستند اگر از مردم بخواهند که در صورت تشرف، به جای روزی سه بار، یکبار به حرم بروند، ظرفیت از 100 به 30 درصد کاهش می یافت.

تسنیم: در ادامه همین سوال، اگر خاطرتان باشد، مقام معظم رهبری قبل از احیای ماه مبارک رمضان به اعضای ستاد ملی کرونا تذکر دادند که همه باید تابع دستورات ستاد باشند اما ستاد هم باید افرادی را در مباحث مناسک دینی و مناسبتها به کار بگیرد که واقف به عظمت این مناسک هم باشند و به نوعی رهبری گلایه خود را رساندند که ممکن است در ستاد ملی کرونا عده ای، واقف و مشرف به اهمیت و عظمت این مناسک و مناسبتهای دینی نباشند!.

ضمن اینکه شما هم گفتید که می توانستیم با تدبیری این مناسک را هم داشته باشیم. این دوگانگی هم که اشاره کردید، اگر در کشوری مانند ترکیه باشد اشکالی ندارد، بالاخره آنجا حکومتی لائیک استقرار دارد اما این دوگانگی در جمهوری اسلامی ایران، سنگین است و ما در حوزه رسانه خودمان پاسخی نداریم به مردم بدهیم؛ آیا در جلسات مشترکی که با ستاد کرونا داشتید، تذکری داده اید یا طرح موضوع شده است؟

ببینید این موافقتی هم که جدیداً ستاد کرونا اعلام کرده درباره کسانی که میخواهند مشرف بشوند و تست پی سی آر بدهند، بعد از این جلسات بوده است ضمن اینکه در حال حاضر هفته ای دو پرواز به عراق می رود و معمولا ظرفیت آن تکمیل است هرچند بیشتر عراقی ها از آن استفاده می کنند اما زائران ایرانی هم می روند.

البته برای زائران ایرانی به دلیل اینکه در چارچوب مدونی نیست، گران تمام می شود. در حال حاضر سفر به عتبات حدود 17 میلیون تومان برای زائر ایرانی هزینه دارد اما اگر با چارچوب برود به دلیل اینکه با برنامه و به صورت انبوه می روند خیلی ارزانتر تمام می شود.امیدواریم کرونا فروکش کند و سفرهای عتبات آغاز و حج آینده هم با جمعیت زیادی انجام شود.

تسنیم: بنابراین نمیتوان انتظار داشت که با رایزنی و گفتگو با ستاد کرونا این مشکل حل شود؟

آقایان دغدغه سلامت جامعه را دارند؛ هر شهری که قرمز می‌شود آنها احساس میکنند که  موفقیت‌شان کم میشود؛ برای آنها هم افسردگی آور است وقتی شهرهای بیشتری قرمز می شود. بدون همکاری دولت و مردم، کاهش شهرهای قرمز تحقق نخواهد یافت.