زیروبم سوال از رئیس جمهور در آینه آیین نامه داخلی مجلس

بررسی سوال از رئیس جمهور سه شنبه هفته جاری در صحن علنی صورت می‌گیرد.

کد خبر: ۴۲۸۳۹۰

تاریخ: ۰۳ شهريور ۱۳۹۷ - ۲۲:۲۲

با نزدیک شدن به پایان مهلت رئیس جمهور برای حضور در صحن علنی جهت پاسخگویی به سوالات نمایندگان، حسینعلی امیری معاون پارلمانی رئیس جمهور امروز (یکشنبه، 3 شهریورماه) نامه هیأت دولت که زمان حضور رئیس جمهور در صحن علنی برای پاسخگویی به سوالات نمایندگان را اعلام می کند، به مجلس تقدیم کرد.

به گزارش خانه ملت بر همین اساس حسن روحانی رئیس جمهور روز سه شنبه (6 شهریورماه) در صحن علنی مجلس شورای اسلامی حاضر خواهد شد تا به سوالات نمایندگان پاسخ دهد.

پیش از این با امضای حدود هشتاد نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی سوالاتی پیش روی ریاست جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت که دکتر علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی به علت قانع نشدن بیش از یک چهارم نمایندگان مجلس، این سوال را چهارشنبه (10 مرداد ماه) در صحن علنی مجلس شورای اسلامی اعلام وصول کرد.

لاریجانی در توضیح محورهای مطرح شده در سوال از رئیس جمهورتصریح کرد: این محورها عبارتند از 1-عدم موفقیت دولت در کنترل قاچاق کالا و ارز، 2- استمرار تحریم های بانکی، 3- عدم اقدام شایسته دولت درخصوص کاهش نرخ بیکاری، 4- رکود اقتصادی شدید چندین ساله، 5- افزایش شتابان نرخ ارزهای خارجی و کاهش شدید ارزش پول ملی.

در حال حاضر به صورت قانونی رئیس جمهور در قبال سؤال مطرح شده از وی وظایفی دارد، چنانچه طبق قانون اساسی هرگاه در خصوص کار و وظایف رئیس جمهور یا هریک از وزرا ابهاماتی برای مجلس پیش آید یا مجلس نیاز به تنویر مسائلی داشته باشد قانونا چهار راه عمده در پیش دارد تا از ابهام درآمده و قانع شود. این چهار راه عبارتند از: تذکر، سؤال، استیضاح و تحقیق و تفحص.

تذکر زمانی است که نماینده یا نمایندگان مجلس در مواردی که حق سؤال برای آنها وجود دارد از طریق رئیس مجلس به وزیر یا رئیس جمهور تذکر قانونی داده و آنان را متوجه وظایف قانونی خود می کنند.

سؤال نیز زمانی مطرح می شود که یک یا چند نماینده مجلس در خصوص امور داخلی یا خارجی و برخی موضوعات از وزرا یا رئیس جمهور سؤال می کنند که این مقامات نیز موظف هستند به این سؤالات پاسخ داده و آنها را قانع کنند.

استیضاح نیز برای زمانی است که نمایندگان مجلس یا از پاسخ های وزرا یا رئیس جمهور قانع نشده و یا مورد خاصی که طبق قانون مستلزم استیضاح باشد پیش آمده است که معمولا نتیجه آن منجر به ابقا یا برکناری مقام مسئول می شود.

تحقیق وتفحص نیز بر اساس اصل 76 قانون اساسی این حق را به مجلس داده تا در تمام امور مملکت تحقیق و تفحص کند.

منبع اصلی که حق مجلس را در طرح سؤال از رئیس جمهور مشخص می کند اصل 88 قانون اساسی است که بر اساس آن در هر موردی که حداقل یک چهارم کل نمایندگان مجلس شورای اسلامی از رئیس جمهور و یا هر یک از نمایندگان از وزیر مسئول در باره یکی از وظایف آنان سوال کنند، رئیس جمهور یا وزیر مربوطه موظف است در مجلس حاضر شده و به سؤال جواب دهد.

لازم به ذکر است ارائه پاسخ نباید در مورد رئیس جمهور بیش از یک ماه و در مورد وزیر بیش از ده روز به تاخیر افتد مگر اینکه عذر موجهی وجود داشته باشد و مجلس آن را بپذیرد.

برابر این اصل رئیس جمهور اختیاری در پاسخ دادن یا ندادن به سوال نمایندگان ندارد بلکه موظف است به سؤال آنها پاسخ دهد چرا که اگر رئیس جمهور سوال نمایندگان مجلس را بدون پاسخ گذارد مجلس ممکن است سراغ اصل 89 قانون اساسی رفته و استیضاح رئیس جمهور را در دستور قرار دهد که این امر تبعات زیانباری برای وی خواهد داشت.

از سوی دیگر رئیس جمهور برای پاسخ دادن به سؤالات نمایندگان باید به محل مجلس شورای اسلامی بیاید و احیانا تقریر و ارسال پاسخ به مجلس کافی و مجاز نیست بلکه شخصا باید در مجلس برای پاسخگویی حاضر شود.

همچنین رئیس جمهور در مقابل تکالیف فوق حق دارد تا یک ماه برای پاسخ به سؤالات و حضور در مجلس تأخیر کند به عبارت دیگر وی می تواند از مهلت یک ماهه ای که اصل 88 برای او در نظر گرفته استفاده کند.

گفتنی است رئیس جمهور فقط در صورتی می تواند بیش از یک ماه از ارائه پاسخ و حضور در مجلس امتناع کند که عذر موجهی داشته باشد و موجه بودن آن را نیز مجلس تشخیص می دهد که اگر غیر موجه باشد به سمت استیضاح خواهد رفت.

برابر ماده 212 قانون آیین نامه داخلی مجلس که در فصل نظارت آن آمده؛ در صورتی که حد اقل یک چهارم کل نمایندگان بخواهند در باره یکی از وظایف رئیس جمهوری سؤال کنند باید سؤال خود را به طور صریح، روشن و مختصر و همگی با امضا در اختیار رئیس مجلس قرار دهند.

رئیس مجلس نیز موضوع را به کمیسیون تخصصی مربوطه ارجاع می کند و کمیسیون وظیفه دارد حداکثر ظرف یک هفته  با حضور نماینده معرفی شده رئیس جمهور و نماینده منتخب سوال کنندگان تشکیل جلسه دهد که در این جلسه نماینده رئیس جمهور پاسخ را از طرف رئیس جمهور ارائه می کند.

بعد از گذشت یک هفته اگر هنوز حداقل یک چهارم نمایندگان کل مجلس که طرح سؤال از رئیس جمهور را امضا کرده اند از سو خود منصرف نشده باشند، رئیس مجلس وظیفه دارد در اولین جلسه سوال آنها را قرائت و سریعا برای رئیس جمهور ارسال کند. گفتنی است این سؤال ظرف 48 ساعت تکثیر و در دسترس نمایندگان قرار خواهد گرفت.

در تبصره یک این ماده آمده که تعداد سؤالات نباید از پنج سؤال بیشتر باشد و در تبصره 2 آن نیز ذکر شده که پس از ارسال سؤال یا سؤالات برای رئیس جمهور، کاهش امضاها سبب خروج سؤال یا سؤالات از دستور نمی شود.

در  ماده 213 آیین نامه داخلی مجلس نیز آمده که رئیس جمهور موظف است ظرف مدت یک ماه از تاریخ دریافت سؤال در جلسه علنی مجلس حضور یافته و به سؤال مد نر نمایندگان پاسخ دهد مگر اینکه عذری داشته باشد که مجلس موجه بودن آن را تشخیص دهد.

مدت طرح سؤال یا سؤالات از طرف نمایندگان منتخب سؤال‌کنندگان حداکثر 30 دقیقه و مدت پاسخ رئیس جمهور حداکثر یک ‌ساعت است که طرفین می‌توانند وقت خود را به دو بخش تقسیم کنند که در این صورت همه سؤالات و پاسخ‌ها در بخش اول وقت هر یک از دوطرف بیان می‌شود و در بخش دوم ابهامات سؤال‌کنندگان و پاسخ‌های رئیس جمهور مطرح خواهد شد.

در تبصره این ماده آمده که پس از این مرحله، درباره پاسخ رئیس جمهور به هر یک از سؤالات از نظر قانع‌کننده بودن به صورت جداگانه رأی‌گیری می‌شود.

در نهایت چنانچه اکثریت نمایندگان حاضر در جلسه از پاسخ رئیس جمهور به سؤالی قانع نشده باشند و موضوع مورد سؤال، نقض قانون و یا استنکاف از قانون محسوب شود، آن سؤال به قوه قضاییه ارسال می‌شود./