به بهانه مطرح شدن بحث احیاء نخست وزیری

نخست وزیری در ایران از آغاز تا حذف

در ایران مجموعا 79 نخست وزیر به صدارت رسیدند که اولین آنها نصر الله خان مشیرالدوله در زمان حکومت محمد علی شاه و همزمان با جنبش مشروطه و آخرین آنها میر حسین موسوی بود.

کد خبر: ۳۹۳۲۳

تاریخ: ۳۰ مهر ۱۳۹۰ - ۰۹:۰۳

"صراط" - رهبر معظم انقلاب در پنجمین روز از سفر خود به کرمانشاه دستور امام براي حذف پست نخست وزيري از ساختار قوه مجريه را يكي ديگر از موارد تغيير ساز و كار و مهندسي كلي نظام براي تحقق آرمان ها برشمردند و افزودند : « در شرايط فعلي نظام سياسي كشور ، رياستي است و رييس جمهور با انتخاب مستقيم مردم برگزيده مي شود كه شيوه خوب و موثري است اما اگر روزي در آينده احتمالا دور، احساس شود كه نظام پارلماني براي انتخاب مسئولان قوه مجريه بهتر است هيچ اشكالي در تغيير ساز و كار فعلي وجود ندارد.»
به گزارش سرویس سیاسی صراط، با توجه به مطرح شدن بحث احیاء نخست وزیری در کشور نگاهی به ایجاد پست نخست وزیری و فراز و نشیب های این پست در دوران انقلاب و بحث های پیش آمده اخیر در مورد احیای مجدد پست نخست وزیری داشته باشیم.

نخست وزیری در ایران
در ایران مجموعا 79 نخست وزیر به صدارت رسیدند که اولین آنها نصر الله خان مشیرالدوله در زمان حکومت محمد علی شاه و همزمان با جنبش مشروطه و آخرین آنها میر حسین موسوی بود. بعد از انقلاب تا زمانی تغییرات در قانون اساسی و حذف پست نخست وزیری 5 نفر به نخست وزیری رسیدند: مهدي بازرگان، محمدعلي رجايي، محمدجواد باهنر، محمدرضا مهدوي‌کني (به‌طور موقت) و ميرحسين موسوي. با بازنگري قانون اساسي در سال 68 اين مقام حذف شد و پس از آن رئيس‌جمهور بالاترين مقام اجرايي و رئيس هيئت وزيران شد.
در میان  افرادی که به این پست دست یافتند طولانی ترین مدت صدارت متعلق به امیر عباس هویدا بود. هویدا پس از ترور انقلابی حسنعلی منصور توسط فداییان اسلام به عنوان نخست وزیر منصوب شد. وی بعد از 13 سال صدارت از سمت خود استعفا داد و بجای وی جمشید آموزگار به نخست وزیری منصوب شد. از میان 79 نخست وزیر تاریخ ایران 35 نخست وزیر یا رئیس الوزرا در دوره قاجار، 39 نخست وزیر در دوره پهلوی و 5 نخست وزیر پس از انقلاب به این سمت دست یافتند.

در سال 68 اصلاحاتی در قانون اساسی صورت گرفت که یکی از این اصلاحات حدف پست نخست وزیری و اعطای اختیارات بیشتر به رئیس جمهور بود.

زمزمه های احیاء پست نخست وزیری پس از 22 سال
یکی از مسائلی که چندی پیش و همزمان با سفر رئیس جمهور به نیویورک و شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل در فضای سیاسی رخ داد طرح بحث احیاء پست نخست وزیری توسط تعدادی از نمایندگان مجلس و منتقد رئیس جمهور بود.
داريوش قنبري، نماينده اصلاح طلب ايلام به روزنامه شرق ‌گفت: «نمايندگان اصولگرا و منتقد دولت كه نتوانسته‌اند طرح سوال از رييس‌جمهوري را پيگيري كنند امروز به فكر حذف كل پست رياست جمهوري و احياي سمت نخست‌وزيري آمده‌اند.»
حمیدرضا کاتوزیان یکی از نمایندگانی که طرفدار احیاء پست نخست وزیری است نیز در گفتگویی با ایلنا گفت:« اخيراً نظريه‌اي بين صاحب‌نظران سياسي مطرح شده، مبني بر اينکه کشور ما با توجه به اينکه از نعمت ولايت فقيه و رهبر معظم انقلاب برخوردار است، نيازي به وجود رئيس‌جمهور در کشور نيست.
حميدرضا کاتوزيان اظهار کرد: کشور مي‌تواند به‌عنوان عالي‌ترين مقام اجرايي نخست‌وزير داشته باشد که توسط مجلس انتخاب شود. وي با اشاره به اينکه اين نظريه تأمل‌برانگيز است، اذعان کرد: اين نظريه ازاين‌رو قابل تأمل و توجه است که پاسخگويي قوه مجريه را در قبال نمايندگان ملت افزايش مي‌دهد.
رئيس کميسيون انرژي مجلس شوراي اسلامي ادامه داد: اکنون نيز در بسياري محافل اين موضوع طرح شده و در حال بررسي است.»
با این حال کدخدایی سخنگوی شورای نگهبان در نشست خبری خود در مورد احیاء پست نخست وزیری به جای ریاست جمهوری گفت:« من اطلاعي از اين‌طرح ندارم؛ البته صحبت‌هايي در مجامع علمي مطرح مي‌شود، اما به هر حال اين‌گونه موارد از جمله مواردي است كه نيازمند تغيير قانون اساسي است.عباسعلی کدخدایی تاکید کرد: فكر نمي‌كنم كه با مصوبه عادي مجلس بتوانيم اصلاحي در اين جهت انجام دهيم.
»
خیلی دور ، خیلی نزدیک؟!
بعد از انتشار خبر نظر رهبر انقلاب در مورد تغییر در ساختار سیاسی کشور بسیاری از رسانه های ضد انقلاب با تحلیل این موضوع نشان دادند که دقت چندانی در خوانش این نظر نداشته اند. این رسانه ها در حالی از طرح این موضوع در جهت نشان دادن اختلافات در بین مسئولان استفاده کردند که رهبر معظم انقلاب در سخنان خود بحث تغییر در ساختار سیاسی و احیاء پست نخست وزیری را در صورت احساس نیاز کردن به این تغییر دانسته و آن را هم به آینده احتمالا دور منوط کرده اند، ضمن آنکه ساختار فعلی کشور و انتخاب رئیس جمهور با رای مردم را شیوه خوب و موثری نامیدند.