توکلی: پتروشمی از بورس خارج نشود

نماینده مردم تهران در مجلس طی نامه‌ای به معاون رئیس‌جمهور درباره تلاش وزارت صنعت و معدن و تجارت برای خروج محصولات پتروشیمی از بورس هشدار داد.

کد خبر: ۲۶۶۳۱۳

تاریخ: ۱۲ آبان ۱۳۹۴ - ۱۳:۵۱

صراط: نماینده مردم تهران در مجلس طی نامه‌ای به معاون رئیس‌جمهور درباره تلاش وزارت صنعت و معدن و تجارت برای خروج محصولات پتروشیمی از بورس هشدار داد.

احمد توکلی نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی در نامه‌ای به محمد شریعتمداری معاون اجرایی رئیس‌جمهور درباره تلاش وزارت صنعت و معدن و تجارت برای خروج محصولات پتروشیمی از بورس هشدار داد.

در این نامه آمده است:

بسم الله الرحمن الرحیم

جناب آقای دکتر شریعتمداری

معاون محترم ریاست جمهور و جانشین رئیس ستاد هدفمندی یارانه‌ها

سلام علیکم

وزارت صنعت، معدن و تجارت مدت هاست خروج محصولات پتروشیمی از بورس کالا را پیگیری میکند. بعد از نامه مورخ 4/6/1394 آقای نعمت زاده به معاون اول محترم، جلسه مورخ 31/06/1394 کارگروه تنظیم بازار به ریاست جنابعالی، به مصوبه مورخ 94/07/06  منجر شده است. در این باره توجه شما را به نکات زیر جلب می‌کنیم:

سیر ماجرا

چنان که مطلع هستید در سال 1390 پس از اعتراضات زیاد به رانت ویژه‌ای که تولیدکنندگان پتروشیمی از آن برخوردار بودند، سرانجام در 1390/12/28 ستاد هدفمندی یارانه‌ها عرضه محصولات پتروشیمیایی در بورس را اجباری می‌کند.

متاسفانه برخلاف مقررات قانونی، در تاریخ 1393/04/12 قائم‌مقام وزیر صنعت در امور تجارت طی نامه شماره 85514/60 به مدیرعامل شرکت بورس کالای ایران، مقرراتی را حسب نظر وزیر ابلاغ می‌کند.

در قسمتی از این مقررات غیرقانونی آقای خسروتاج به تولیدکننده اجازه می‌دهد اگر در دو مرحله متوالی عرضه کالایش بی‌مشتری ماند می‌تواند آن را خارج از بورس بفروشد.

10 ماه بعد در تاریخ 16/02/1394 در جلسه دبیرخانه کارگروه تنظیم بازار درخواست وزیر صنعت برای مخیر شدن تولیدکنندگان پتروشیمی بین عرضه در بورس و بیرون بورس مطرح می‌شود.

جلسه، کار غیرقانونی آقای خسروتاج را موجب "فرار از شفافیت موجود در بازار بورس برای عده ای" از تولیدکنندگان دانست و تمام اعضای حاضر جز نماینده وزارت صنعت معدن و تجارت با درخواست مخالفت کردند.

استدلال کارشناسی به این جمع‌بندی رسید که "به منظور جلوگیری از ایجاد رانت برای افرادی خاص و  امکان پایش عملکرد این شرکت‌ها، عرضه در بورس در حال حاضر بهترین گزینه خواهد بود" غیر از استدلال کارشناسی، استناد دبیرخانه به بسته ضد رکود مصوب دولت بود که در بند بعد خواهد آمد.

پس از دستور غیرقانونی قائم‌مقام وزیر، عرضه محصولات پلیمری در بورس از 69 درصد تولید در 5 ماه نخست 93 به 41 درصد تنزل می‌کند.

وزیر صنعت مجددا در تاریخ 04/06/1394 از معاون اول درخواست می‌کند که اجازه داده شود بخشی از تولید در بازار آزاد فروخته شود.

درخواست به ستاد تنظیم بازار ارجاع می‌گردد. در جلسه مورخ 31/06/94 وزیر در دفاع از نظر خود عرضه در بورس را خاص کشورهای کمونیستی می‌خواند و معاذیری مانند عدم تأمین در حجم پائین از طریق بورس و ایجاد فضای سوءاستفاده دلالان بیان می‌دارد.

وزارت اقتصاد این کار را عقب‌گرد می‌خواند و دبیرخانه ستاد طی گزارشی بازار محصولات پتروشیمی را انحصاری اعلام می‌کند و می‌گوید اگر این تصمیم گرفته شود باید براساس دستورالعمل مورخ 25/05/93 دولت مشمول مقررات تنظیمی و قیمت‌گذاری شوند.

در انتها نیز اعلام می‌دارد که تولیدکنندگان خوراک خود را با  ارز مبادله‌ای معادل 2285 تومان دریافت می‌کنند و با ارز آزاد می‌فروشند.

سرانجام ستاد با قبول اصل پیشنهاد وزیر کارگروهی را مسئول اتخاذ تصمیم می‌کند.

در عین حال کارگروه "تدوین مقررات، قیمت‌گذاری و نظارت بر محصولات پتروشیمیایی" تشکیل می‌دهد تا تمام فرایند تولید، توزیع، قیمت‌گذاری و صادرات را کنترل کند! این تصمیمات در 06/07/94 ابلاغ می‌گردد.

تعارض با قانون

ماده 21 قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم برخی از مقررات مالی دولت مصوب سال 1393 مقرر می‌دارد :

"به منظور تنظیم مناسب بازار، افزایش سطح رقابت، ارتقای بهره‌وری شبکه توزیع و شفاف‌سازی فرآیند توزیع کالا و خدمات، دولت مکلف است با رعایت قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی، قیمت‌گذاری را به کالاها و خدمات عمومی و انحصاری و کالاهای اساسی یارانه‌ای و ضروری محدود کند".

این ماده در بورس به بهترین نحو قابل اجراست کما اینکه دولت در بسته ضدرکودی خویش مصوب 19/05/93 هیئت وزیران که در تاریخ 25/05/93 ابلاغ گردید، آورده است:

" 12- قیمت‌گذاری کالاهایی که امکان پذیرش و خرید و فروش آنها در بورس انرژی یا کالا وجود دارد به جز کالاهای اساسی و انحصاری، ممنوع است. دستگاه‌های اجرایی ظرف یک سال از تاریخ ابلاغ این تصویب‌نامه نسبت به پذیرش کالاهای مذکور در بورس مربوط اقدام نمایند."

حالا برعکس این الزام، وزیر محترم می‌خواهد کالایی را که بیش از سه سال است که در بورس معامله می‌شده، از بورس خارج سازد؛ بازگشت از اسلام به جاهلیت!

تضاد خروج پتروشیمی‌ها از بورس کالا با سیاست‌های اقتصاد مقاومتی

سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در مواردی که به افزایش سهم درآمدهای مالیاتی، جلوگیری از فعالیت‌ها و زمینه‌های فسادزا، روان‌سازی نظام توزیع و قیمت‌گذاری، افزایش استاندارد و... اشاره دارد به وضوح در بورس کالا تجلی دارد. خروج محصولات از بورس کالا مصداق عدم شفافیت است که با سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در تضاد است.

عدم نظارت و عدم شفافیت

در شش ماهه اول 1394 در مقایسه با مدت مشابه سال قبل با حمایت‌های وزیر صنعت، معدن و تجارت و خودداری سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان از ایفای وظیفه قانونی خویش درباره ثبات عرضه در بورس، میزان عرضه محصولات پتروشیمی در بورس کالا کاهش داشته است، براساس محاسبات صورت گرفته شرکت‌های پتروشیمی حداقل معادل 1400 میلیارد تومان محصول را خارج از بورس فروخته‌اند.

حال انتظار می‌رود مسئولان توضیح دهند خریداران در خارج از بورس چه کسانی بودند؟ محصول را با چه قیمتی از پتروشیمی‌ها خریده‌اند؟ مالیات دریافتی دولت از این مجتمع‌ها به ازای فروش خارج از بورس چه میزان بوده است؟

تبعات عرضه بخشی از محصول داخل بورس و بخشی خارج از بورس

در صورتجلسه 06/07/1394ذکر شده تا کارگروهی تشکیل شود و دراین زمینه بررسی انجام دهد که درصدی از محصولات در داخل بورس و درصدی نیز خارج از بورس معامله شود.

در این زمینه نکات زیر حائز اهمیت است:

متاسفانه منطق این امر مشخص نیست. اگر وزارت صنعت معدن و تجارت تمام خریداران واقعی و نیازمند مصرف محصولات پتروشیمی را شناسایی کرده و از طریق بهین‌یاب جهت خرید به بورس معرفی می‌کند، پس این تقاضایی که در خارج از بورس وجود دارد بر چه اساسی شکل گرفته است؟

جناب وزیر بارها بیان کرده‌اند که دلالان در بورس خرید می‌نمایند. در حالی که تمام مشتریان را وزارت صنعت از طریق نظام بهین‌یاب برای خرید معرفی می‌کند، اگر دلالان در بورس خرید می‌کنند، وزارتخانه باید پاسخ‌گو باشد چون او متهم است نه مدعی.

اطلاعات بورس این ادعای آقای نعمت‌زاده را که متقاضیان خرد متضرر می‌شوند، تأیید نمی‌کند. "اتحادیه سراسری تعاونی‌های تأمین نیاز صنایع پایین دستی پتروشیمی" در نامه مورخ 10/04/1394 به رئیس‌جمهور این ادعا را رد کرده رسما مخالفت خود را با خروج پتروشیمی از بورس، اعلام می‌کند.

از لحاظ اقتصادی زمانی خرید محصول در خارج از بورس برای مشتری جاذبه دارد که قیمت در خارج بورس از قیمت بورسی کم تر باشد. حال اگر خریداران این انتظار را داشته باشند که در خارج از بورس با قیمت کمتری محصول را به دست آورند، چرا باید از طریق بورس خرید نمایند؟ و فروشنده هم از عدم شفافیت معاملات بیرون از بورس برای فرار مالیاتی و سوءاستفاده های دیگر بهره میگیرد، به این کار تمایل دارد. در این حالت عملا معاملهای در بورس صورت نخواهد گرفت و دولت مجبور میشود بورس را تعطیل کند. از سوی دیگر اگر مجتمع های پتروشیمی با کاهش قیمت در خارج از بورس اقدام به فروش محصولات خود می نمایند چرا این عمل را در بورس انجام نمی‌دهند که شفاف و تحت نظارت باشد؟

در صورتی که بخشی از محصول در بورس و بخشی در خارج از بورس معامله شوند، پتروشیمی ها میتوانند با کاهش عرضه داخل بورس و افزایش تقاضای احتمالی قیمت ها به طور تصنعی افزایش دهند. در این حالت قیمت سازی در بورس صورت خواهد گرفت و مصرف کنندگان واقعی متضرر خواهند شد و امکان برنامه ریزی تولید برای آنها از بین خواهد رفت و قراردادهای آنها را تحت تاثیر قرار خواهد داد. در این حالت قیمت بازار گرچه از قیمت بورسی کمتر است، ولی از قیمت رقابتی بالاتر خواهد بود. این سازوکار رانت عظیمی را ایجاد میکند که به صاحبان قدرت و ثروت خواهد رسید.

در صورتی که این اتفاق رخ دهد قطعا سایر محصولات نیز تدریجا بورس را ترک خواهند کرد و زحمتی که در این چند سال کشیده شده است بی نتیجه خواهد ماند، شفافیت از بین خواهد رفت، تمام شرکتها باید تحت قیمتگذاری دولتی  قرار گیرند، هزینه های بازرسی افزایش خواهد یافت، نظامهای اطلاعاتی و آماری حاصل معاملات بورسی که میتواند به مدیریت بازار در زمان رکود و رونق کمک نماید نیز از بین خواهد رفت.

عرضه در خارج از بورس

در بند دیگر صورتجلسه 06/07/1394ذکر شده است که عرضه محصولات در خارج از بورس صورت گیرد. ذکر این نکته ضروری است. در صورتی که قصد دولت این است که عرضه محصولات در خارج از بورس صورت گیرد باید توجه کرد که درآن صورت محصولات تحت قیمت گذاری دولتی قرار خواهد گرفت و باید کارگروه سابق‌الذکر تشکیل شود که وظیفه‌اش پایش مستمر بازار و تصمیم گیری در این زمینه باشد. حال سوال این است مگر الان با وجود بورس این کار با هزینه بسیار کمتر و بدون آن که زمینه فساد تازه ای پیدا شود، انجام نمی‌گیرد؟ چرا باید یک تشکیلات جدید درست کرد و زمان و هزینه مضاعف برای آن صرف کرد و فساد را زمینه سازی کرد؟ رانت حاصل از این دخالت سالانه چقدر برآورد میشود و به جیب چه کسانی می‌رود؟ این کار تضاد آشکار با سیاست کاهش دخالت دولت در توزیع و سپردن کارها به سازوکارهای مردمی است. امری که در سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی بر آن تاکید شده و بخشی از سیاست های اعلامی دولت است.

رانت ها نصیب چه کسانی شده است؟

کاهش عرضه محصولات در بورس پس  از دستور غیرقانونی قائم مقام وزیر مسلما رانت زیادی را خلق کرده است. مقدار آن چقدر برآورد میشود و به جیب چه کسانی سرازیر شده است؟

موضع تهمت

آقای نعمت‌زاده و منسوبانش مالک سهام زیادی از شرکت‌های پتروشیمیایی هستند. این نحوه برخورد اگر از روی منفعت‌طلبی نباشد، لااقل  دولت را در مظان تهمت قرار میدهد که موظف به اجتناب از آن است.

جناب آقای شریعتمداری!

با این اوصاف انتظار این است که:

از خارج ساختن محصولات پتروشیمیایی از بورس اکیدا خودداری شود.

رانت‌خواری حاصل از قانون‌شکنی‌های سابق الذکر و کاهش درآمد مالیاتی حاصل از این قانون‌شکنی ارزیابی شود و مسببان و مرتکبان به مراجع ذیربط معرفی گردند.

سخنگوی محترم دولت به طور شفاف موضوع را توضیح دهد تا دولت از تهمت مبرا شود.

احمد توکلی

رئیس هیئت مدیره سازمان مردم نهاد

"دیدبان شفافیت و عدالت"