مرور اجمالی زندگی میرزا کوچک خان

میرزاکوچک سردار بزرگ جنبش جنگل سرنوشت آن روزهای گیلان را رقم زد.

کد خبر: ۲۱۱۵۷۶

تاریخ: ۱۰ آذر ۱۳۹۳ - ۰۸:۱۸

صراط:  11 آذر ماه سالروز شهادت بزرگ‌مرد تاریخ گیلان زمین میرزا کوچک است که با نهضت جنگل حماسه‌ای بزرگ را برای گیلان رقم زد و سرنوشت آن روزهای این استان را تغییر داد.

حدود یک قرن از شهادت میرزا کوچک می‌گذرد اما هنوز خاطره این مرد بزرگ در گیلان و ایران اسلامی زنده و ماندگار است، ملت‌های آزاده دنیا با الگو از این سردار بزرگ در حرکت و مسیر آینده خود بیش از گذشته درس گرفتند.

میرزا کوچک شخصیتی دیندار، آزاده و مبارز بود که در زمان خودش با توجه به خفقانی که وجود داشت به مبارزه با روس‌ها، قزاق و استبداد کهن انگلیس و دولت وقت پرداخت و یک حرکت عظیم انجام داد و تصمیم درست گرفت و سرمایه‌ای برای آزادگان کشور و آنهایی شد که در این مسیر و راه قرار گرفتند.

میرزا یونس فرزند میرزا بزرگ که بعدها مشهور به میرزا کوچک خان جنگلی شد، اهل رشت بود و در سال 1298 هجری قمری در محله استادسرای این شهر و در خانواده‌ای متوسط چشم به جهان گشود و تحصیلات مقدماتی را در مدرسه علمیه حاج حسن «صالح آباد» گذراند.

میرزا کوچک پس از مدتی در جرگه طلاب وارد مدرسه جامع شد که از لحاظ تعلیمات دینی در سطحی بالاتر قرار داشت و در خلال تحصیل مقدمات فقه و اصول در مخالفت با ناروایی‌ها بی‌پروا بود به همین سبب احترام دیگر طلاب را به خود جلب کرد.

میرزا کوچک جنگلی با نیت الهی و الگو قرار دادن مکتب امام حسین(ع) برای مبارزه با جور، ستم، استبداد و استعمار قیام کرد.

با شهادت میرزا در روز دوشنبه 11 آذر 1300 هجری خورشیدی «سوم ربیع‌الثانی 1340 قمری» نهضت جنگل به نقطه پایان خود رسید و جسد کوچک خان در گیلوان به دست افراد سالار شجاع برادر سردار مقتدر طالشی افتاد و یکی از آنها سر وی را جدا کرد که به نشانه پایان روزگار او، به تهران منتقل و به سردار سپه ارائه شد.

سر میرزا در گورستان حسن‌آباد تهران در نقطه نامعلومی دفن شد که بعدها از جانب یاران جنگلی محل دفن شناسایی شد و چند سال پس از این واقعه که گورستان حسن‌آباد شبانه‌ زیر و رو می‌شد تا تاسیسات آتش‌نشانی در آنجا مستقر شود، سر کوچک خان توسط آزادیخواهان که در لباس کارگران شب درآمده بودند ربوده شد و با کمک میرزاخان سیگاری به رشت انتقال یافت و در اختیار کربلایی کاس آقا «حسام» معروف به خیاط که از وفاداران به آزادی بود قرار گرفت که در جلسه‌ای شبانه مورد شناسایی و تایید یاران جنگلی حاضر قرار گرفت و سپس در ایوان مرقد سلیمان‌داراب به امانت سپرده شد.

در سال 1321 خورشیدی جسد میرزا کوچک خان طبق وصیتی که کرده بود پس از تحصیل فتوا از مجتهدان زمان از گیلوان به رشت انتقال یافت و در زیر تپه‌ای مقابل بقعه سلیمان‌داراب به خاک سپرده شد که بعدها بر آن بارگاهی ساختند.

میرزا کوچک برای نجات میهن با استبداد جنگید

مورخ و پژوهشگر حوزه جنگل درباره قیام میرزا کوچک اظهار کرد: میرزا در برابر اهداف روس‌ها در کشور بی‌تفاوت نبود و برای نجات میهن به پا خواست و روحیه پرشور میرزا مهم‌ترین عامل برای مقابله با استبداد بود.

خسرو معتضد، با بیان اینکه گیلان در زمان میرزا کوچک خان مستعمره روسیه بود، گفت: این امر نباید فراموش شود ضمن اینکه ایران طبق قرارداد 1907 فروخته شده بود و میرزا تنها با رضاخان مبارزه نکرد بلکه با چهار کشور جنگید.

وی مبارزه با قدرت‌های استعمارگر خارجی را از دیگر مراحل زندگی میرزا دانست و تصریح کرد: مبارزه با استبداد داخلی مرحله نخست مبارزات میرزا کوچک خان و پیوستن به مشروطه بود.

این مورخ میرزا کوچک را مردی مذهبی خواند و افزود: میرزا کوچک علاقه‌های مذهبی داشت و استخاره می‌کرد و با خدای خود خلوت داشت و به ‌موقع موضع و اهداف دشمن در گیلان را شناسایی و در برابر آن ایستادگی کرد.

وی با تصریح بر اینکه میرزا شعار ایران را برای ایران سر می‌داد، یادآور شد: میرزا از همکاری با دولت عثمانی سر باز زد و علیه پان تورانیسم وارد جنگ شد.

معتضد کتاب‌های خاطرات سرهنگ صادق ادبی، پیش به سوی شرق، سردار جنگل، اوضاع اقتصادی ایران، بررسی وضعیت کارگران در باکو و ... را از جمله مهم‌ترین منابع معتبر برای شناخت شخصیت واقعی میرزا کوچک خان جنگلی معرفی کرد.

وی، کتاب ایران در جنگ بزرگ، نوشته‌های ژنرال دانسترویل، ایرانی که من می‌شناختم، یادگار عمر، خاطرات دیوان بیگی، سفرنامه ظهیردوله، کتاب ارمنستان، آذربایجان، گرجستان از استبداد تا استقلال، قیام جنگل، نهضت جنگل و معین‌الرعای کوشک دره‌ای را از دیگر منابع موجود برای محققان و دانشجویان معرفی کرد.

ضرورت تبیین شخصیت میرزا کوچک برای نسل امروز جامعه

امام جمعه آستارا نیز میرزا کوچک خان را سردار جنبش جنگل نامید و گفت: نام این سردار بزرگ در تاریخ تشیع گیلان مانند نگینی می‌درخشد و راه او الگویی برای انسان‌های ظلم ستیز و آزادی‌خواه است.

حجت‌الاسلام کاظم حافظ‌نیا، تبیین شخصیت میرزا کوچک برای نسل امروز جامعه را امری ضروری دانست و افزود: میرزا کوچک مردی برآمده از بطن مردم انقلابی گیلان بود که توانست با مجاهدت و ایثار خود در دفاع از اسلام و مظلومان نام و یاد و خود را در این مرز و بوم به یادگار بگذارد.

وی با بیان اینکه محققان و پژوهشگران باید با تحقیق در زندگی این روحانی مبارز آرمان‌های والای شهیدان در راه اسلام را جاودانه کنند، تصریح کرد: نویسندگان و محققان باید کتاب‌های زیادی درباره انقلاب میرزا کوچک خان تهیه کنند.

امام جمعه آستارا تشریح و تبیین اهداف انقلاب جنگلی این روحانی بزرگ را امری مهم خواند و خاطرنشان کرد: میرزا کوچک خان افتخاری برای استان سرسبز گیلان است و مردم با شنیدن نام و یاد این روحانی وارسته همواره احساس غرور می‌کنند.

درخشش نام میرزا کوچک در تاریخ گیلان و ایران

امام جمعه موقت رشت نیز با بیان اینکه باید تاریخ میرزا کوچک به خوبی شنیده و درک شود تا بدانیم چه اقدام‌های بزرگی را انجام داد، تصریح کرد: نام میرزا کوچک امروز برای تمام آزادگان و ملت ایران آشنا است.

حجت‌الاسلام اسماعیل پوررضا، میرزا کوچک را فرزند حوزه خواند و یادآور شد: میرزا کوچک لباس رزم را بر تن کرد تا با استعمار بجنگد.

انتخاب «مرگ با عزت بهتر از زندگی با ذلت» ویژگی میرزا کوچک

نماینده مردم فومن و شفت در مجلس شورای اسلامی نیز میرزا کوچک را آزاده‌ای دانست که دلش جز برای رهایی ملتش از بند استبداد و استکبار نمی‌تپید و ثابت کرد که شیعه در هر زمان احساس تکلیف کند به پیروی از سرور و سالار شهیدان حضرت امام حسین (ع) علیه ظلم بپا می‌خیزد و عاشورایی دیگر بر پا می‌کند.

ناصر عاشوری افزود: انتخاب مرگ با عزت بهتر از زندگی با ذلت از ویژگی میرزا کوچک بود که به تأسی از امام حسین (ع) آن را در مبارزه خود علیه استبداد به‌کار برد.

وی وظیفه مردم و مسئولان را انتقال فرهنگ ایثار و شهادت به نسل امروز عنوان کرد و گفت: تلاش تمام دلسوزان و گیلانیان باید بر تداوم چنین حرکت‌هایی باشد.