بزرگ‌ترین نعمت‌های «دحو الارض»

از بزرگ‌ترین نعمت‌هاى روز «دحو الارض» این است که کعبه را خانه خود قرار داده و اجازه داده است مردم آن را زیارت کرده و با پاداش و رضایت فراوان این عمل را از آنان مى⁯پذیرد و این نهایت لطف، مهربانى و کرم است.

کد خبر: ۱۹۸۲۱۰

تاریخ: ۳۰ شهريور ۱۳۹۳ - ۲۱:۱۴

صراط: امام رضا(ع) درباره روز دحو الارض می‌فرماید: روز بیست و پنجم ذیقعده روز ولادت ابراهیم خلیل(ع) و عیسی مسیح‌(ع) است و روزی است که زمین از زیر کعبه گسترده شده است، همچنین نقل شده است که در چنین روزی حضرت آدم ‌(ع) به زمین هبوط کرده است.

عارف بزرگ میرزاجوادآقا ملکی تبریزی در کتاب «المراقبات» خویش درباره ارتباط نعمت گسترش زمین با دیگر نعمت‌ها این چنین می‌نویسد:

*آگاهی از نعمت⁯های الهی این روز

کار مهم در این ماه آگاهى از نعمت⁯هایى است که خداوند در روز «دحوالارض؛ گسترش زمین» به بشر ارزانى داشته است. زیرا آگاهى از نعمت و کم و کیف آن اولین مرتبه شکر است. همان⁯گونه که در روایات بر این مطلب تصریح و در علم اخلاق ثابت شده است. در روایات زیادى آمده است که در بیست و پنجم ذیقعده کعبه نصب شده، زمین گسترده شده، آدم پایین آمده، خلیل و عیسى(ع) متولد شدند و رحمت پخش شده است.

از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است که فرمودند: اولین رحمتى که از آسمان به زمین نازل شد، در بیست و پنجم ذى‌القعده بود، کسى که این روز را روزه داشته و شبش را به عبادت بایستد، عبادت صد سال را که روزش را روزه و شبش را در عبادت باشد، خواهد داشت، هر گروهى که در این روز براى ذکر پروردگار بزرگشان گردهم آیند، پراکنده نمى‌شوند مگر اینکه خواسته آنان داده مى‌شود، در این روز یک میلیون رحمت نازل مى شود که نود و نه هزار تاى آن براى روزه‌داران این روز و عبادت‌کنندگان این شب خواهد بود.

*ارتباط نعمت گسترش زمین با دیگر نعمت‌ها

نعمت نصب کعبه و گسترش زمین شکل و ماهیتى دارد. شکل ظاهرى آن همان⁯گونه که در «اقبال» به آن اشاره شده این است که خداى متعال در این روز زمین را براى سکونت و زندگى انسان⁯ها آفرید و از رحمتى که در این روز نازل شد، زمین و نعمت⁯هاى آن حتى بدن و روزى ما به ⁯وجود آمد، بنابراین تمام نعمت⁯ها از هر جنس، نوع و صفت که کسى قادر به شمارش آن نیست، در این روز فرود آمده و پخش شده است.

بنابر این لازم است بنده⁯اى که مراقب مولایش بوده و در پى شکر نعمت⁯هاى اوست، درباره نعمت⁯هایى که از آن آگاهى داشته و با آفرینش زمین و آن⁯چه در آن است از آن بهره⁯مند شده، بیاندیشد، مثلاً از نعمت⁯هاى خداوند متعال در بدن خود شروع کند که با فراوانى و لطافت آن قطعاً نمى⁯تواند تمام آن نعمت⁯ها را درک کند که براى توضیح بیشتر مى⁯توان به علم تشریح پزشکى مراجعه کرد.

در کتاب جدیدى از یکى از نویسندگان اروپایى عکس⁯هایى دیدم که پوشش عضوى را با عضو دیگر و رگ⁯ها و مویرگ⁯ها را با رنگ⁯هاى مختلف و مدارها، رگ⁯ها و اجزاى دیگر بدن را نشان مى⁯داد به⁯گونه‌اى که انسان و حتى پزشک به شگفت مى⁯آید که چگونه تمام این⁯ها به⁯ طور مستقیم یا غیرمستقیم در سلامتى آن عضو و به ⁯طور غیرمستقیم در سلامتى مزاج انسان مؤثرند و بالاخره نعمت‌هایى که با حس درک مى⁯شوند بالغ بر چند میلیون هستند و از اینجا مى⁯توانیم بفهمیم نعمت⁯هاى غیر محسوس بیش از نعمت⁯هاى محسوس است.

این گونه⁯اى از نعمت‌هاى بدنى است که انواع دیگرى نیز دارد که شاید تعداد آن بیشتر و عجیب⁯تر از این باشد، از جمله نعمت⁯ها نیروهایى نامرئى است که در این اجزاء با تکثیر، تحریک، شکل دادن، تغذیه، رشد، هضم، دفع و... فعالیت مى⁯کنند و هر کدام علامت و آثار خاص خود را دارند، یکى دیگر از نعمت⁯ها وجود ملکوتى این نیروها، قوایى که از آن‌ها تبعیت کرده، کارکرد و تأثیر آن بر کار نیروهاى نامرئى که به شرایط زمانى، مکانى، وضعیت جسمى و روحى و سایر شرایط خارجى بستگى دارد، است؛ که هیچ⁯ کس قادر به شمارش عناوین این⁯گونه نعمت⁯ها نیست، مگر خدا یا کسى که از جانب او از آن مطلع شده باشد؛ چه رسد به شمارش تک تک آن و اگر انسان شکل ارتباط عوالم با یکدیگر را بفهمد، به ⁯روشنى مى⁯یابد که تمام این عوالم در سلامتى کامل هر کدام از اعضاى بدن و حتى هر جزء از اجزاى آن عضو نقش دارند و مى⁯فهمد که خداوند متعال براى اعطاى یک نعمت به ⁯ظاهر جزئى به او این همه مقدمات را ایجاد کرده است.

آن ⁯گاه اگر درباره نعمت‌هاى خارجى از قبیل خوردنى، نوشیدنى، لباس، چیزهایى که در آن دخل و تصرف مى⁯کند و حواس ظاهرى و باطنى که در عوالم مختلف هستند اندیشه کند، فرموده خداوند: «قادر به شمارش ‍ کامل نعمت⁯هاى خدا نیستید» و «لشکریان پروردگارت را به ⁯جز خود او کسى نمى‌داند» را بهتر درک مى‌کند، یکى از عالم⁯هایى که انسان با نیروى خیال در آن دخل و تصرفات جزئى دارد عالم مثال است که بشر توانایى فهم و و گستردگى آن را ندارد، چه رسد به دخل و تصرفاتى که با عقل محیط خود در تمام این عالم⁯ها، مى‌کند.

اى مسکین! تو کجا و فهم تفصیلى یکى از امور یکى از عالم⁯هایى که عقل تو در آن دخل و تصرف مى⁯کند کجا؟ به این نعمت‌ها بنگر و خود قضاوت کن که چگونه باید شکر این نعمت⁯ها را به جا آورى، تازه این⁯ها ظاهر نعمت⁯هایى است که آفریننده زمین با گسترش زمین به تو عنایت کرده است و اگر درباره عطایاى مالک دنیا و آخرت که با آفریدن زمین به تو عنایت کرده، اندیشه کرده و آن را کاملاً درک کنى، شگفتیت افزون خواهد شد.

در این مورد به⁯ اختصار مى⁯توان گفت: آنچه اهل حق و مکاشفه دریافته و روایات اهل بیت وحى(ع) به آن اشاره دارد این است که خداى متعال آدم را آفریده و او را در عالم مثال قرار داد - عالمى که در بعضى از روایات از آن به بهشت و در بعضى دیگر به شهر «جابلقا» تعبیر شده است و این همان بهشت آدم است که از آن به زمین فرود آمده، تا با عبور از این دنیا از نعمت⁯هاى مثالى، که در عالم برزخ براى او آماده شده بهره⁯بردارى کند؛ که این عالم در برابر بهشت آدم بوده و «جابلسا» نامیده مى⁯شود؛ و نیز به این جهت فرود آمد که در عالم آخرت و در بهشت⁯هاى جاوید از نعمت⁯هایى که براى او مهیا شده، استفاده کند.

و اگر آدم به این دنیا نمى⁯آمد، هیچ⁯گاه به نعمت⁯هاى سراى آخرت نمى⁯رسید و تمام نعمت⁯هایى که خداوند به پیامبران، جانشینان آنان، اولیاء و مؤمنین وعده داده است، از فواید سفر به این عالم بوده و این عالم ایستگاهى از ایستگاه⁯هاى سفر آخرت است. حتى از یک جهت منشأ و سرچشمه نعمت⁯هاى آن است. به همین جهت نیز در روایات «مزرعه آخرت» نامیده شده است. و شاید این آیه قرآن نیز به همین مطلب اشاره داشته باشد: این همان چیزى است که قبلاً روزى ما بوده و اکنون مانند آن روزى ما شده است.

بنابراین تمام نعمت⁯هاى جاوید و فناناپذیر که قابل مقایسه با نعمت⁯هاى این دنیاى پست نیست- و خالق آن از هنگام آفرینش دنیا هیچ ⁯گاه به آن نظر نکرده و آن را براى بندگانش انتخاب نکرده و سراى پاداش نیست - منشأ و سرچشمه آن همین عالم دنیا است. بنابراین عارف مراقب در روز «دحوالارض؛ گسترش زمین» بر خود لازم مى‌بیند که در مقابل تمام این نعمت⁯ها شکرگزارى کند.

*بزرگ‌ترین نعمت‌های این روز

از بزرگترین نعمت‌هاى این روز این است که کعبه را خانه خود قرار داده و اجازه داده است که مردم آن را زیارت کرده و با پاداش و رضایت فراوان این عمل را از آنان مى⁯پذیرد و این نهایت لطف، مهربانى و کرم است، آن ⁯گاه که انسان با چشم باز در معانى اعمال حج تأمل کند به لطف بزرگ خدا پى مى⁯برد و بالاتر از این، مى⁯یابد که او تا چه اندازه دوست دارد که دست عنایت خود را روى سر مؤمنین نگه ⁯دارد، نیز نهایت عنایت او در جذب آنان به در خود و دعوت آنان به نزدیکى و پناه خود را درک کرده و قدر نعمت وجود این پیامبر بزرگوار را که به⁯ واسطه آن ما را به این عالم⁯هاى گرانقدر هدایت کرده و ما را از اسرار آن آگاه کرده و این دل⁯هاى مرده را با نور ایمان حیات بخشیده و گمراهى آن را با نور یقین تبدیل به هدایت کرده، خواهد دانست.

*درباره نعمت نصب کعبه

به ⁯طور اختصار درباره نعمت نصب کعبه مى⁯توان گفت: خداوند متعال انسان را از خاک آفریده و او را به دیدار و پناه خود دعوت کرد، نزدیکى و پناه او نیز مخصوص بلند مرتبگان و افراد با معنویت است و به جهت اینکه انسان در اوایل کار، به جهت فرو رفتن در تاریکی⁯هاى عالم طبیعت و اسارت در کره خاکى و میان آب و گل، به این عالم⁯هاى عالى دسترسى ندارد، خداوند، عالم او را با ایجاد مکانى آباد کرده و آن را خانه خود نامید و آن را زیارتگاه زائرانش و طالبین حضرتش قرار داد تا بر گرد آن چرخیده، زیارتش کرده، به مقتضاى حال خود با پروردگارشان مأنوس ‍ شده و با این امور آماده عالم⁯هاى قدس و نزدیک شدن به خدا گردند.

براى این زیارت نیز عبادت⁯هایى مقرر فرموده که تمامى آنان باعث پرواز از عالم خاکى به عالم ملکوت، جبروت و لاهوت است. به عبارت دیگر این عبادت⁯ها عبادت کننده را آماده زیارت کعبه حقیقى مى⁯‌کند که درباره آن در روایت آمده است: «زمین و آسمانم گنجایش من را ندارد بلکه قلب بنده مؤمنم گنجایش مرا دارد»، به عبارت دیگر این عبادات باعث شناخت نفس مى‌شود که شناخت پروردگار را در بر دارد. همان⁯گونه که در مناجات شعبانیه به آن اشاره شده است: «چشم قلب‌هاى ما را با نگاه آن به خودت روشن فرما تا دیدگان قلب⁯ها حجاب⁯هاى نورى را پاره کرده و آنگاه به معدن بزرگى رسیده و روح‌هاى ما به پاکى گرانقدرت آویزان شود».